Plus Media

Wilfred de Bruijn: 'Frankrijk snakt naar een nieuwe Charles de Gaulle'

Met veel plezier woont Wilfred de Bruijn (42) in Parijs, ver weg van de Franse arbeidersklasse. Voor een verkiezingsspecial van Op zoek naar Frankrijk dook hij in de wereld van de proteststemmer: hij of zij die Front National stemt om de elite kapot te zien gaan.

Documentaire-maker Wilfred de Bruijn: 'Ik wil het niet te rooskleurig maken met de PVV, maar in Nederland kun je in ieder geval praten' Beeld Mark van der Zouw

Ruim een jaar geleden spraken we ook met Wilfred de Bruijn (42). Kop boven het artikel: 'Het is bijna een feit: er komt meer gruwelijks'.

Het was maart 2016, de aanslagen in Parijs, vier maanden ervoor, stonden nog vers in het geheugen. De Bruijn, die woonachtig is in Parijs, had voor de VPRO zijn tv-serie Op zoek naar Frankrijk gemaakt. Pijnlijke conclusie: nauwelijks een Fransman te vinden die zich nog herkent in het land. Achterdocht en wantrouwen liepen hand in hand.

Met de aanslagen in Nice en nu op de Champs-Élysées ziet De Bruijn - hoe cru ook - zijn stelling bevestigd en ook aan de grote verschillen in de samenleving is weinig veranderd.

Toch valt er nu wat te kiezen in Frankrijk. Zondag is de eerste stemronde van de verkiezingen, waaraan elf presidentskandidaten deelnemen. Een dag later, op maandag, zendt NPO2 een 80 minuten durende verkiezingsspecial uit van Op zoek naar Frankrijk: De Franse proteststem.

De Bruijn trok met regisseur Stefanie de Brouwer wekenlang door Amiens, een rustig stadje in het noorden van Frankrijk dat model staat voor iets veel groters: de ontevreden arbeidersklasse van het land. Ofwel: la France périphérique, ver van grote steden als Parijs, Lyon, Marseille en Bordeaux - waar wél werk is.

Het zijn de steden waar de TGV niet stopt. Politiek gezien traditioneel rood, socialistisch gebied, maar inmiddels terrein van het Front National van Marine Le Pen.

Komt de documentaire niet een dag te laat op televisie? Zondag is de eerste stemronde.
"We filmen zondagavond nog. Dat is onmisbaar. De verkiezingen gaan om iets veel belangrijkers, iets veel constanters dan een simpele uitslag. Wij hebben lang nagedacht wat we wilden doen rond de verkiezingen. Er lopen veel uitstekende journalisten rond die de karavaan van kandidaten en het nieuws van alledag volgen. Daar is Nieuwsuur voor, of het Journaal."

"Het is een spektakel, zeker nu er met Jean-Luc Mélenchon (extreemlinks), Emmanuel Macron (sociaalliberaal), François Fillon (traditioneel rechts) en Marine Le Pen (extreemrechts, populistisch) vier kanshebbers zijn met wezenlijk andere profielen. Maar dat spektakel houdt de Fransen nauwelijks bezig. Mensen zijn in de war, ongerust en schieten van het ene extreme in het andere. Voor of tegen. Zwart of wit."

Het kiessysteem in Frankrijk lijkt daar ook geschikter voor: winner takes it all.
"Het systeem is erop gericht één heldere keuze te maken. Maar ook in Frankrijk spelen de verkiezingen zich af in het midden. Je mag nooit té radicaal zijn. Je krijgt een raar soort travestie: twee blokken zetten zich enorm tegen elkaar af, maar uiteindelijk, om in alle districten zieltjes te winnen, schuiven ze naar elkaar toe. Pragmatische politiek. Hollande schoof als president ook van links naar het midden. Aan Sarkozy, die toch als vrij rechts werd getypeerd, is uiteindelijk niks Thatcherachtigs te bespeuren geweest."

De Fransen hebben nogal hoge verwachtingen van een nieuwe president.
"Ja. In het verleden was het vaak zo dat twee kandidaten al ver voor lagen in de eerste ronde (de tweede en beslissende ronde is dit jaar op 7 mei, JS), zodat iedereen strategisch ging stemmen. Nu niet. Er is voor ieder wat wils. De Fransen lijken daardoor wel geparalyseerd. Ik was afgelopen weekend bij mijn schoonfamilie in Bourgogne: iedereen is half in paniek. Het is bijna onvolwassen, als ik het zo onaardig mag zeggen. Eigenlijk snakken ze naar een nieuwe Napoleon Bonaparte of Charles de Gaulle."

Een krachtige leider?
"Een verlosser! En telkens, twee maanden na de verkiezingen, zijn ze diep teleurgesteld dat hun dagelijks leven niet verandert."

Hoe komt dat?
"Als je kijkt wat de problemen zijn in Frankrijk, maar ook in Nederland, hebben we het over armoede, migratiestromen en grote klimaatproblemen. Voor al die onderwerpen lost een beetje schipperen niks op. Ik denk dat de Fransen dus niet helemaal ongelijk hebben om met zoveel verwachting naar de staat te kijken - maar misschien is de verwachting iets te hoog."

De documentaire is vooral toegespitst op kiezers van het Front National.
"Nee, wij gaan op zoek naar de proteststem. We wilden geen portretten maken van de elf kandidaten en bijbehorende strominkjes, maar laten zien wat er speelt onder de bevolking."

"Daarbij staat Amiens - en omstreken - voor iets veel groters: de werkloosheid is er 20 procent, 25 procent van de mensen leeft onder de armoedegrens. De gloriejaren van wederopbouw na de oorlog zijn weg, de welvaart neemt af."

"Steden als Amiens hebben heel lang een economisch belangrijke rol gespeeld. Dat brokkelt af voor de ogen van de bewoners, fabrieken sluiten hun deuren."

"Het voelt voor de mensen alsof ze niet meer meetellen. Tegelijkertijd zien ze het als groot onrecht dat zij de vluchtelingen die in Calais de oversteek wilden maken naar Engeland moeten opvangen. 'Wij Fransen moeten in onze auto's slapen, migranten krijgen meteen een huis', dat werk. Het draait niet om het pure platteland, het is een tussenzone. Er is geen aansluiting meer met wat zij de elite noemen."

Vorig jaar vroeg ik u of u op uw plek was in Frankrijk. U antwoordde: 'Ik voel me thuis in Parijs. Maar Parijs is Frankrijk niet.' Voelde u aansluiting met de mensen in Amiens?
"Ik was er met heel veel plezier, uiteindelijk. Ik heb er niet alleen gedraaid, maar ook dagen doorgebracht voor research. Mensen opzoeken en veel praten."

"In Frankrijk bestaat het cliché dat de mensen in het noorden de zon niet in de lucht hebben, maar in hun hart. Dat cliché klopt. De mensen waren ongelooflijk hartelijk, eigenlijk veel aardiger dan in het zuiden, dat Nederlanders zo collectief omarmen. Het heeft iets ongedwongens, ondanks de misère."

"Ik zou er best kunnen wonen, maar mijn vriend Olivier vond het een mistroostige bende en wist niet hoe snel hij de trein terug moest nemen."

Dat is een luxepositie.
"Zeker. Hup, de trein in en weer naar het fijne leven van Parijs. Maar als je vraagt of ik de mensen in Amiens begrijp: ja, ik begrijp hun woede heel erg goed. Maar het vervelende is: ik geloof niet in een kant-en-klare oplossing. Ga ze dat maar eens aan hun verstand peuteren."

"Er is geen magische oplossing en die gaat er de komende vijf jaar ook niet komen. Niet met Mélenchon, niet met Le Pen, niet met Macron en ook niet met Fillon. De Fransen moeten de moed niet opgeven en met elkaar blijven communiceren, maar dat zit niet in het rigide karakter van de Fransen."

Wilfred de Bruijn: ''Er is geen magische oplossing en die gaat er de komende vijf jaar ook niet komen' Beeld Mark van der Zouw

Er wordt niet gesproken tussen de kampen?
"Absoluut niet. Dat maakte het voor ons soms ook lastig om proteststemmers daadwerkelijk voor de camera te krijgen in privésituaties."

"Wij worden als de elite gezien. Er zit een kokkelvisser in de documentaire die Front National gaat stemmen, maar weet dat het niks gaat veranderen voor hem. En tóch doet hij het. Plus rien à foutre. Het kan hem niks meer schelen. Hij wil gewoon een schop uitdelen en de hele elite in elkaar zien storten."

In de docu gaat u langdurig in gesprek met de Limburgse Patricia Changon. Zij zat op school bij Geert Wilders, woont inmiddels tientallen jaren in Frankrijk, voert actief campagne voor het Front National - waarvoor ze op lokaal ­niveau een functie bekleedt - en ze behoort tot de inner circle van Marine Le Pen.
"Hoe wij met haar praten laat een beetje zien hoe de verhoudingen in Nederland zijn. Ik wil het niet te rooskleurig maken met de PVV, maar in Nederland kun je in ieder geval praten. Voor Fransen is dat veel moeilijker. Ik heb met Franse vrienden fragmenten teruggekeken
van de gesprekken met Patricia. Zij begrijpen niet dat ik met haar praat. Ik mag Patricia eigenlijk heel graag, wat natuurlijk helemaal niet kan."

Waarom niet?
"Omdat ze bij een partij hoort die staat voor alles wat ik verafschuw. Heb jij vrienden die een post bekleden bij de PVV? Ik durf te beweren van niet. Ik geloof wel dat Patricia's zorgen over Frankrijk oprecht zijn, maar zij moet binnenskamers ook dingen zien en horen die echt niet in de haak zijn."

Namelijk?
"Zij móet horen hoe er daar over zwarte en Arabische migranten wordt gesproken. Dat die groepen hier eigenlijk niks te zoeken hebben - en dan druk ik me nog zachtjes uit. In de ogen van het Front National zullen zij altijd te gast blijven en als ze zich goed gedragen mogen ze een bescheiden plekje hebben. Zolang het uitkomt."

Veel tv-makers trokken de afgelopen jaren de banlieus in. Was het een bewuste keuze om dat niet te doen?
"Het is goed dat de banlieus zo veel aandacht krijgen. Wij hebben het overwogen, maar wilden dat nu niet doen. Je hebt er radicale groepen, die ook tegen de Republiek in haar huidige vorm zijn, maar die hebben politiek gezien nauwelijks aanhang."

"Ik las dat de opkomstcijfers in de banlieus naar verwachting extreem laag zullen zijn. Wij wilden juist mensen die bezig zijn, zich druk maken, ergens voor staan. Mensen die snappen wat de kernzorgen zijn voor heel, heel veel Fransen. De banlieus zijn voor veel Fransen toch vooral zichtbaar op televisie. Een belangrijk probleem, zeker, maar voor de meeste Fransen ver weg."

Terrorisme is nauwelijks een thema in de docu.
"Vreemd, hè? Dit land heeft de meest afschuwelijke dingen meegemaakt de afgelopen jaren, maar ondanks dat is het geen kernthema in de verkiezingen. Het kernthema is: hoe krijgen we dit land economisch weer op poten?"

Vorig jaar zei u: 'Ik verwacht niet dat Front National al in 2017 de macht pakt.'
De Bruijn schiet in de lach. "Toen hadden we Trump en brexit nog niet gehad, hè? Toch geloof ik nog steeds dat het Front National niet de verkiezingen wint. Ze winnen de tweede ronde niet. Te veel mensen zien Marine Le Pen nog als gevaar. Dat is een gevoel dat diepgeworteld zit - en terecht, denk ik. Veertig procent is vóór haar, maar je moet in de tweede stemronde niet veertig, maar 51 procent van de stemmen hebben."

Stel: Le Pen wint toch. Zou dat nog gevolgen hebben voor uw verblijf in Frankrijk?
"Jazeker. Ik ben in Frankrijk een buitenlander en werk voor een Franse instelling. De kosten voor mijn werkgever gaan 20 procent omhoog. Als Le Pen gekozen wordt moeten linkse opposanten een beetje gaan oppassen. Nu moet ik mezelf niet te belangrijk maken - ik ben niet politiek actief en word geen doelwit - maar ze hebben de middelen om je het leven behoorlijk zuur te maken."

"Maar laten we eerlijk zijn: hoe hard mijn vrienden het soms ook ontkennen, ik zit net als zij in de bevoorrechte klasse van Frankrijk. Het gaat om de mensen die in rotsituaties van werkloosheid, minimale toegang tot goede zorg en toegenomen criminaliteit zitten. Dat zijn de mensen die wat te winnen of verliezen hebben."

De Franse proteststem, maandag, 20.25 uur op NPO2.

Opgebiecht

Leermeester: "Ik ben natuurlijk nog beginnend tv-maker, maar als het over het tv-vak gaat: Stefanie de Brouwer, mijn regisseur voor Op zoek naar Frankrijk en ook voor deze verkiezingsspecial."

Beste in het vak: "Of hij het beste is weet ik niet, maar bij gesprekken die Frans Bromet voerde van achter de camera zat ik altijd op het puntje van m'n stoel."

Slechtste in het vak: "Yves Calvi, een Franse journalist. Stelt alleen vragen om z'n eigen spitsvondigheid te laten horen."

Beste advies ooit gekregen: "Neem de tijd."

Slechtste advies ooit gekregen: "Vertrouw niemand."

CV
Geboren: 1974, ­Dordrecht
Opleiding: Kunst­geschiedenis, Universiteit Leiden
Loopbaan: Bibliothecaris Fondation Custodia, ­Collectie Frits Lugt in ­Parijs. Op zoek naar Frankrijk (VPRO)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden