PlusAchtergrond

Wie redt de componisten? De componisten zelf zien het somber in

Componisten hebben het nu heel moeilijk: stukken die ze hebben geschreven gaan niet door, nieuwe opdrachten vallen weg. En ze vallen buiten alle regels voor noodsteun. 

Joey Roukens.Beeld Friso Keuris

Een componist (m/v) schrijft in de stilte van zijn werkkamer zijn muziek. Af en toe gaat hij even aan de piano zitten om een akkoord te controleren. Of misschien doet hij alles wel op een computer. In elk geval is voor de componist in Het Nieuwe Normaal, de anderhalvemetersamenleving, of hoe je deze pandemische tijd wilt noemen, het componeerproces niet veranderd. Maar voor de rest is opeens alles anders, want veel componisten lijden door de sluiting van podia en festivals grote financiële schade. Het is de vraag of de overheid daar wel voldoende oog voor heeft.

“Veel van onze leden hebben acute geldproblemen doordat opdrachtgevers de componist niet kunnen uitbetalen,” zegt Esther Gottschalk, de directeur van Nieuw Geneco, de belangenvereniging van Nederlandse componisten. “Beloofde compositieopdrachten zijn uitgesteld of zelfs afgezegd en omdat een opdracht van enige omvang vaak een jaarinkomen is, valt dat inkomen dus helemaal weg. En daardoor lopen ook inkomsten uit auteursrechten drastisch terug.”

Bovendien is Gottschalk zeer bezorgd over de financiële weerbaarheid van de opdrachtgevers, de ensembles, gezelschappen, orkesten, podia en festivals, waardoor opdrachten en uitvoeringen in de nabije en verdere toekomst nog meer in gevaar komen. “En verder bestaat de angst dat programmeurs straks op safe gaan spelen, waardoor de nieuwe muziek het nog moeilijker zal krijgen.”

Voor zzp’ers die schade ondervinden van de crisis zijn twee noodmaatregelen in het leven geroepen, beide met onmogelijke namen. Er is de Tozo, de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers, en de Togs, wat staat voor Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren Covid-19. Gottschalk: “Daar zouden ook componisten een beroep op moeten kunnen doen, maar dat blijkt in de praktijk nauwelijks mogelijk, omdat ze niet in de mal van de regels passen. Rutte zegt van wel, maar dat is gewoon niet waar. De makers vallen tussen wal en schip. Door uitsluitende regeltjes komen ze domweg niet in aanmerking voor het noodpakket.”

Weeffout

Het Nieuw Geneco ontving talloze reacties van componisten die hun zorgen kenbaar maken, veelal over de voorwaarde dat per gezinshuishouden slechts één keer beroep op de Togs kan worden gedaan. Tobias Klein schrijft over een ‘weeffout in de Tozo-regeling’. “Wat als je partner ook zzp’er is, zoals in mijn geval?” Ook Florian Magnus Maier kaart dit probleem aan en ook een ander: hij investeerde in een dansvoorstelling en een buitenlandse tour, maar dat past niet onder de ‘vaste maandelijkse lasten’ die voor een aanvraag via de Togs als criterium worden gehanteerd.

Verder gaat het over de eis dat het werk niet thuis, maar elders plaatsvindt. “Schrijven doe ik in mijn studio thuis, het is net zo goed een werkplek als een kantoor op een andere locatie. Het is vreemd om dit als voorwaarde te stellen,” schrijft Max Knigge, die vaak arrangementen maakt voor Podium Witteman. Vanessa Lann, winnaar van de Buma Classical Award 2019, die ook thuis in haar studio werkt, wijst ook op deze voor haar onredelijke voorwaarde.

Voor Willem Jeths had de virusuitbraak meteen al een vervelend gevolg: de première van zijn nieuwe opera Ritratto werd op het allerlaatste moment afgeblazen. Hij is nog steeds ‘aan het afkicken’ en hoopt dat De Nationale Opera het stuk in een later stadium alsnog op de agenda zet. Hij is meteen maar aan de correcties begonnen. “Daar heb ik nu tijd voor. Ik kan ook meer dan anders op details inzoomen.”

Hij lijdt wel financiële schade. “Samen met de uitgever en de librettist zou ik delen in de recette, dus de kaartverkoop, maar die is nu nul. Daarom loop ik duizenden euro’s mis. Gelukkig heb ik een baan op het Conservatorium van Amsterdam. Daar geef ik nu les via Skype en dat gaat prima.”

Bezorgd over de toekomst

Hoe kijken componisten naar de toekomst? Zijn ze optimistisch of pessimistisch? “Ik begin wel een lichte bezorgdheid te voelen,” zegt Joey Roukens. “Hoe lang gaat dit nog duren? Gaan de stukken waar ik nu aan werk nog wel door? Is er straks nog wel budget voor nieuwe opdrachten? Durft het publiek, dat bij klassieke muziek nu eenmaal vaak wat ouder is en dus tot de risicogroep behoort, straks nog naar concerten te komen als die er weer zijn?”

Jeths ziet het nog iets somberder in. “We kampen nog steeds met de gevolgen van de kaalslag die tien jaar geleden is veroorzaakt door het eerste kabinet-Rutte en dat zal alleen maar erger worden. Alle grote instanties moeten overeind gehouden worden, blijkt uit de plannen met de 300 miljoen euro die minister Van Engelshoven aan de cultuursector heeft beloofd. Dat betekent dat de kleinere ensembles het niet gaan overleven. Dat heeft desastreuze gevolgen voor ons, de componisten, en zeker voor de jongste generatie, die nog helemaal aan het begin staat en nog geen naam heeft gemaakt. Jezus, zie er maar eens tussen te komen.”

Calliope Tsoupaki, de huidige Componist des Vaderlands, houdt de moed erin. “Ik hoop dat het voor iedereen duidelijk is geworden dat we niet zonder levende muziek kunnen en hoe arm een samenleving is zonder. Ik voel me juist heel sterk over de toekomst. Ik maak muziek en dat zal ik altijd blijven doen. Deze crisis is iets tijdelijks. Ik voorspel juist dat de muziek sterker dan ooit terugkomt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden