PlusBoekrecensie

Wereldreis van idealisten op sandalen

Bram, Frans, Gerard en Marie, met twee bekenden bij de Sfinx van Gizeh in Egypte, voorjaar 1913.

Ze waren jonge twintigers nog. Pacifistische wereldverbeteraars bovendien, die afzagen van genots­middelen als alcohol, tabak en vlees. Gekleed in zwartfluwelen jasjes met daaroverheen sjerpen trokken Bram Mossel, Frans van der Hoorn en Gerard Perfors op 16 juli 1911 op de Amsterdamse Dam veel bekijks.

Ze werden uitgemaakt voor pad­vinders, carnavalsgasten of wat de toekijkende Amsterdammers nog meer inviel. Maar op hun sandalen zetten ze koers naar buurgemeente Watergraafsmeer en verder, op zoek naar vrijheid, sociale gelijkheid en verbroedering tussen de volken.

Schrijver en historicus Wim Willems (1951) kwam bij toeval op het spoor van deze bijna vergeten ‘voettocht om de aarde’ van drie jonge idealisten. Een herinnering aan zijn Overijsselse oma in een kort verhaal over zijn Haagse jeugd

bracht hem in contact met een verre verwante. Winnifred Perfors, samensteller van een genealogisch overzichtswerk van het geslacht Perfors, bleek in haar Arnhemse flat schat­bewaarder van een scheepskoffer van haar opa Gerard, vol brieven, dagboeken en foto’s van de wereldwandelaars.

Dat Bram Mossel, Frans van der Hoorn en Gerard Perfors in 1911 de wijde wereld introkken, was gezien hun afkomst zeer opmerkelijk. Reizen was destijds nog voorbehouden aan de elite. Kinderen uit arbeidersgezinnen wisten soms nauwelijks wat er speelde buiten hun eigen dorp of stad.

Voeten vol blaren

Willems ziet een parellel met zijn eigen naoorlogse jeugdjaren in een Haagse arbeiderswijk. Geen van de bandleden met wie hij in 1971 in een oude bestelbus op tournee ging naar Bretagne had ooit een stap in het buitenland gezet.

De drie wandelaars dachten verbazingwekkend licht over het avontuur dat wachtte, stelt Willems. Pas pal voor vertrek begonnen ze serieus te trainen. Maar zo fanatiek dat initiatiefnemer Gerard Perfors met voeten vol blaren op wereldreis ging.

Bij de Jeugdbond voor Onthouding had hij de Joodse Amsterdammer Bram Mossel gestrikt als kompaan, een vaardig tekenaar en fotograaf. De straatarme Frans van der Hoorn sloot aan als derde wandelaar, zijn beheersing van de nieuwe wereldtaal Esperanto kon van pas komen.

Op de eerste wandeletappe brachten ze in Hilversum een bezoek aan Ferdinand Domela Nieuwenhuis, die hun reisverslagen wilde plaatsen in zijn tijdschrift De Vrije Socialist. Met publicaties in kranten en tijdschriften en verkoop van fotokaarten op de route, hoopten ze hun voettocht te financieren.

Zaten ze op reis wat ruimer bij kas, dan professionaliseerden ze hun wandeluitrusting. In Duitsland kochten ze een kookbrandertje, in Egypte een tent. En op dringend advies van een winkelier zelfs een pistool, met oog op rondtrekkende woestijnbendes. Als pacifisten gingen ze er vanuit dat zwaaien met het pistool zou volstaan om aanvallers af te schrikken.

Vervlogen idealen

Willems laat het niet bij het doorspitten van de papieren nalatenschap in de Arnhemse flat van Winnifred Perfors. Hij reist de reizigers na, op zoek naar de bronnen van hun idealisme, latere lotgevallen en nazaten. Met als resultaat een klein monument voor vervlogen idealen.

In Israël bezoekt hij met de kleinkinderen van Frans van der Hoorn diens opmerkelijke graf als goj of niet-Jood op een Joodse begraafplaats. Twee naar Australië geëmigreerde zonen van Bram Mossel blijken in 1973 een film te hebben gemaakt over hun voettocht dwars door hun nieuwe vaderland. Maar van het idealisme van de wereldwandelaars geen spoor bij hun nageslacht, op een enkele vegetariër na.

Gewijzigde verhoudingen

Was de voettocht in 1911 door drie jongens uit de arbeidersklasse al opmerkelijk, de komst van Gerard Perfors verloofde Marie Zwarts in het mannenverbond was dat nog meer. De dochter uit een kinderrijk gezin van een Delftse huisschilder, reisde op een gratis verstrekt armenpaspoort de wandelaars per trein na. Haar aansluiting in Wenen zorgde voor gewijzigde verhoudingen en spanningen.

Drie jaar na hun vertrek op de Dam waren de vier wereldwandelaars beland in Palestina, waar de verkoop van fotokaarten stokte. Berooid splitsten ze zich op, om geld bijeen te sprokkelen voor de reeds uitgestippelde etappes richting Teheran.

Maar met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kwam hun ‘voettocht om de aarde’ met een schok tot stilstand.

Wim Willems, De wereld­wandelaars, Querido, €23,99, 384 blz. Non-fictie.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden