'Wegkijken voor gedragingen Jackson en Kelly kan niet langer'

In plaats het al dan niet 'muten' van gevallen artiesten, zou de discussie moeten gaan over de ongezond hoge status die we artiesten toekennen, betoogt mediaredacteur Roelf Jan Duin.

Gevaar: een sterrenstatus maakt een artiest bijna onfeilbaar Beeld ap

Twee wereldberoemde zangers, twee schokkende documentaires, twee besmette oeuvres. De affaires rond R. Kelly en Michael Jackson kennen veel gelijkenissen. Maar waar de roep om het werk van R. Kelly in de ban te doen (#muteRKelly) steeds luider klinkt, pleit vooralsnog niemand ervoor om Jacksons muziek niet meer te draaien.

En toch zullen weinigen na het zien van Leaving Neverland nog even onbevangen op Rock With You dansen als voorheen, net zoals de seksuele metaforen in Ignition voorgoed hun onschuld hebben verloren door de documentaire Surviving R. Kelly.

Wegkijken van de misdragingen van Jackson en Kelly is niet langer een optie, daarvoor is het bewijs te overweldigend en zijn de beschuldigingen te gruwelijk.

We zullen ons opnieuw moeten verhouden tot de muziek van de artiesten en een bredere discussie moeten voeren over hoe we onze idolen op een voetstuk plaatsen.

Het raakt aan de vraag of je kunstenaar en kunst kunt scheiden, maar meer nog dwingt het ons naar onszelf te kijken. Man In The Mirror, zeg maar.

Want wat bezielde ons eigenlijk, al die jaren dat we eigenlijk wel wisten van de misstanden van Jackson en Kelly, maar ervoor kozen om comfortabel de andere kant op te kijken?

Zowel Jackson en Kelly werden begin jaren negentig (25 jaar geleden!) voor het eerst beschuldigd van seksueel misbruik van minderjarigen. Er zouden nog vele aantijgingen en rechtszaken volgen, maar tot een veroordeling kwam het nooit. Beide artiesten troffen schikkingen en werden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs of verjaring van strafbare feiten.

Uitgaande van de onschuldpresumptie gaan de twee vrijuit, maar iedereen die de zaken ook maar een klein beetje volgde, kon wel aanvoelen dat hier iets niet in de haak was. Michael Jackson gaf zelf toe dat hij in een bed sliep met jonge jongetjes, Robert Kelly sloot op zijn 27ste een onwettig huwelijk met de toen 15-jarige zangeres Aaliyah.

Toch bleven de artiesten ondanks de aanhoudende geruchten en aanklachten ongekend populair. De misbruikverhalen waren voer voor comedians en werden door het grote publiek weggelachen, op feestjes werd vrolijk doorgedanst op de hits van Jackson en Kelly.

Wacko Jacko
De schandalen raakten hun imago nauwelijks, sterker nog, ze pasten eigenlijk wel bij ze. Michael Jackson was toch al 'Wacko Jacko', R. Kelly werd gezien als een aalgladde geilneef, wiens expliciete teksten veelal ironisch werden opgevat. In plaats van hun aberrante gedrag te verbloemen, vergrootten ze het uit: Jackson cultiveerde zijn eigen Peter Pansyndroom en Kelly's teksten werden steeds vulgairder. En iedereen vond dat allemaal reuze vermakelijk. En, niet onbelangrijk: ze maakten nog steeds fantastische muziek.

Maar het beeld is de afgelopen maanden gekanteld. R. Kelly werd naar aanleiding van ­Surviving R. Kelly in staat van beschuldiging gesteld wegens het seksueel misbruiken van vier (minderjarige) vrouwen. Na vier dagen in de cel te hebben gezeten, is hij nu op borgtocht vrij.

Vorige maand kwam Leaving Neverland uit in Amerika (vrijdag is de vier uur durende film te zien op de NPO), waarin twee inmiddels volwassen mannen tot in detail vertellen hoe Jackson hen als kind heeft misbruikt.

Anders dan toen in de voorgaande jaren de misstanden van beide zangers aan de kaak ­werden gesteld, is dit keer de impact enorm.

De tijden zijn veranderd: in het #MeToo-tijdperk komen ook de 'King of Pop' en de 'Pied Piper of R&B' niet meer weg met hun daden. ­Lacherigheid heeft plaatsgemaakt voor afschuw: R. Kelly en Michael Jackson lijken definitief van hun voetstuk gevallen.

Blijft over de vraag: wat te doen met hun muzikale nalatenschap? Op sociale media kreeg de al enige tijd sluimerende hashtag #muteRKelly de wind in de zeilen. Veel radiostations en dj's hebben R. Kelly inmiddels in de ban gedaan, ook het luisteren naar zijn nummers via Spotify of YouTube wordt ontmoedigd. De gedachte hierachter is dat met elke afgespeelde stream Kelly financieel wordt gesteund, waardoor hij met hulp van duurbetaalde advocatenteams ongestraft verder kan gaan met zijn praktijken.

Collectief muziekgeheugen
Dat argument geldt niet, of in elk geval in mindere mate, voor Jackson, die immers al tien jaar dood is. Maar bovendien is het offer dat daarvoor moet worden gedaan voor veel mensen te groot. Nooit meer naar I Believe I Can Fly luisteren is voor velen nog wel overkomelijk, maar de meeste mensen zijn simpelweg te verknocht aan nummers als I Want You Back, Rock With You en Beat It om ze in de ban te doen. Wie probeerde nooit te moonwalken op Billie Jean? Wie kneep nooit in zijn eigen kruis tijdens Bad? Wie zong nooit uit volle borst mee met Heal The World?

Meer nog dan bij R. Kelly, wiens platen veelal binnen een genre vallen, is de muziek van Jackson te goed en te alomaanwezig om uit te gummen. Al die tientallen hits maken deel uit van ons collectieve muziekgeheugen, we hebben de muziek van Jackson geïnternaliseerd. Mute Michael Jackson betekent dat we een deel van onszelf muten.

Jeugdsentiment
Daarin schuilt meteen ook ongemak: Jackson schreef de soundtrack van zo veel levens, dat door het postuum besmeuren van zijn reputatie ook die herinneringen besmeurd raken. Zie hier de analogie met de Zwarte Pietdiscussie: een deel van de emoties bij voorstanders komt voort uit het gevoel dat iets wat ze altijd als volstrekt onschuldig beschouwden en waar ze plezier aan beleefden, opeens in een verdacht hoekje wordt geplaatst. Zij voelen dat hen iets wordt afgenomen: hun jeugdsentiment.

Terwijl het één het ander niet uit hoeft te sluiten: je hoeft niet te kiezen. Je kunt je jeugdherinneringen koesteren én erkennen dat ze niet door iedereen als even onschuldig worden ­gezien. Je kunt ook genieten van de pracht van de grachtengordel en tegelijkertijd oog hebben voor de misstanden in de tijd van de VOC. En een artiest kan zowel een muzikaal genie als een seksueel roofdier zijn. Je kunt het één bewonderen en het andere verafschuwen.

Echter, dit verhoudt zich lastig tot de manier waarop we naar idolen kijken. Heldenverering biedt weinig plaats voor nuance, fanschap wordt veelal beleefd in absolute termen. Sterren worden zo hoog op het schild gehesen, dat als ze daar vanaf vallen er ook meteen niets meer van ze overblijft. Dan moeten ze
'gemute' worden, alsof ze nooit hebben bestaan.

Bij R. Kelly is dat wellicht nog mogelijk, maar de zaak rond Michael Jackson confronteert ons met een onmogelijkheid. Nog afgezien van hoe zinnig zo'n actie überhaupt is (en is bijvoorbeeld zijn vroege werk met de Jackson 5 dan ook besmet?), is een album als Thriller niet weg te denken uit de canon van de populaire cultuur.

Dat kunnen we als een onoverkomelijk probleem zien, waarbij we worden gedwongen om een onmogelijke keuze te maken tussen het volledig vrijpleiten van Jackson of het nooit meer luisteren naar zijn muziek.

Maar we zouden het ook aan kunnen grijpen om onze definitie van sterrendom opnieuw tegen het licht te houden. Zolang we mensen bijnamen geven als 'koning van...', dichten we ze ook een vorm van onfeilbaarheid toe. En als ze dan niet onfeilbaar blijken, rest er geen andere optie dan ze volledig te verguizen.

Een iets minder hysterische vorm van fan­schap en een realistischere kijk op onze idolen maakt dat we ook meer ontspannen met hun werk om kunnen gaan. Daarmee hoef je niet weg te kijken van hun wandaden, noch afstand te doen van hun werk.

Het één kan naast het ander bestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden