Plus

We zijn sneller beledigd door grappen, maar is dat terecht?

Net als vorig jaar is het Amsterdams Kleinkunst Festival geopend met een debat over de grenzen van satire. We zijn wat sneller beledigd, maar waarom?

André Dongelmans in De luizenmoeder. Beeld -

Als iemand roept dat je als cabaretier tegenwoordig niks meer mag zeggen, wie of wat gaat er dan achter die bewering schuil? Er staat in de artiestenfoyer immers geen vuurpeloton op de foute grappenmaker te wachten. Niemand gaat de bak in voor een smakeloze witz. Je mag toch juist álles zeggen?

Vorig jaar opende het Amsterdams Kleinkunst Festival voor het eerst met een debat over de grenzen van satire. Centrale vraag: mag (klein)kunst kwetsen?

Oorlogsmisdadiger
Onder leiding van Raoul Heertje kwamen toen vooral de cabaretiers zelf aan het woord. Die waren het behoorlijk met elkaar eens: je mag zeggen wat je wilt en je haalt een grap alleen uit je voorstelling als hij niet werkt. Dat standpunt kwam deels voort uit een gevoel van morele superioriteit. Ik ben oké, dus ga er nou maar vanuit dat ik die misschien kwetsende grap goed bedoel.

Hoe interessant ook, dat bleef een beetje een welles-nietesdiscussie. Dit jaar koos het AKF voor hetzelfde thema, maar een andere benadering.

Heertje ging in gesprek met onder anderen jurist (en voormalig cabaretier) Ewout Jansen, die voorbeelden had meegenomen van de zeldzame rechtszaken die in Nederland over humor zijn gevoerd. Een LuckyTV-column in de Vara-gids beeldde Ron Boszhard af als oorlogsmisdadiger Ratko Mladic en legde hem bewonderende woorden in de mond. De rechter vond dat Boszhards integriteit was aangetast. Mensen zouden gemakkelijk kunnen denken dat de presentator echt fan is van Mladic. Hij dwong de Vara tot een rectificatie.

Minder gelieerd aan humor, maar niettemin interessant, was een poster van het Groninger Museum uit de jaren negentig waarop expliciete plasseks te zien is. Kerken, moskeeën en scholen spanden een rechtszaak aan met het verzoek de posters uit het straatbeeld te verwijderen. De rechter ging daar echter niet in mee. Moest kunnen, die plasseks. Tere kinderzieltjes be damned.

Moreel kompas
Jansen vroeg zich af of hij tegenwoordig een andere uitspraak zou doen. Rechtspraak is rechtspraak, maar er zit toch altijd een vleugje subjectiviteit bij. Het is geen exacte wetenschap, ongevoelig voor maatschappelijke tendensen. En we zijn nu eenmaal wat preutser geworden door de jaren heen. We zijn wat sneller beledigd.

Waarom? Dat is een complexe vraag, maar het internet is er vermoedelijk debet aan. Op sociale media is het heel gemakkelijk om elkaar de les te lezen. We zijn continu met elkaar in debat. Dat levert een sneeuwbaleffect op: anderen spreken ons vaker aan op ons morele kompas en daardoor zijn we zowel gevoeliger als voorzichtiger geworden.

Acteur André Dongelmans was te gast om te praten over de beroemde scène uit De luizenmoeder waarin hij als zwarte man door juf Ank wordt aangezien voor een schoonmaker. Rollen die clichés bevestigen of herhalen zou hij niet zo snel spelen, vertelde Dongelmans, maar deze scène laat volgens hem zien met welke situaties zwarte mensen nog altijd geconfronteerd worden. Dat blijft een lastige kwestie, want je kunt je afvragen waarom die scène zo beroemd werd. Omdat hij Nederland een spiegel toont, of misschien toch omdat hij zo 'lekker fout' is?

Wimie Wilhelm, die veel cabaretiers regisseert, gaf tegen het einde antwoord op de vraag waarmee dit stuk begon. Dat je geen grappen over moslims of zwarte mensen zou mogen maken, wordt volgens haar vooral beweerd door wítte mensen.

Of dat nou het definitieve slot op deze discussie is, valt ernstig te betwijfelen, maar er zit wel een interessante gedachte achter. De witte mens heeft historisch gezien vaak voor anderen willen bepalen wat goed voor ze is. Zou het zo kunnen zijn dat hij anno 2019 wil dicteren wie zich wanneer gekwetst moet voelen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden