PlusAchtergrond

Wat nou plagiaat? Veel popsongs lijken gewoon op elkaar

Er moet een einde komen aan de wildgroei aan rechtszaken wegens vermeend plagiaat. Die oproep deed Ed Sheeran, zelf vrijgesproken van popfraude. Hoe komt het dat het aantal aanklachten in sprinttempo toeneemt? ‘Er zijn maar twaalf noten. De speelruimte wordt steeds krapper.’

Stefan Raatgever
Ed Sheeran bij de rechtbank in Londen. Beeld Frank Augstein/AP
Ed Sheeran bij de rechtbank in Londen.Beeld Frank Augstein/AP

Afgelopen week werd de stapel met plagiaataanklachten bij de Amerikaanse rechtbanken weer een stukje hoger. Dit keer was het songschrijver Andy Stone die claimt dat de in 1989 door hem gepende kerstsong All I Want for Christmas is You vijf jaar later werd gekopieerd door Mariah Carey, die er elke decembermaand miljoenen mee verdient.

In de Amerikaanse media gaven auteursrechtspecialisten Stone geen schijn van kans. ‘Op liedtitels rust geen copyright,’ stelde advocaat Pamela Koslynn afgemeten. Ze becijferde dat er inmiddels 177 liedjes bestaan met daarin de tekst ‘all I want for Christmas is you’. En inderdaad: de versie van Stone – opgenomen door Vince Vance & The Valiants – lijkt voor geen meter op de poedersneeuwklassieker van Carey. Toch eist Stone 20 miljoen dollar schadeloosstelling.

Het zijn dit soort aanklachten waartegen popster Ed Sheeran vorige maand met kracht stelling nam. Hij was zelf net vrijgesproken in een plagiaatzaak rondo zijn nummer Shape of You uit 2017. Songschrijver Sami Chokri had bij de rechter betoogd dat het niet anders kon dan dat Sheeran die hit baseerde op Chokris creatie Oh Why uit 2015. De uitspraak van de rechter was glashelder: hoewel er bij één melodielijn overeenkomsten zijn, maakte Sheeran ‘niet bewust of onbewust’ inbreuk op het copyright van Chokri.

Geldbelust types

Sheeran zette na afloop een emotioneel statement op zijn Instagram. Dit soort ‘ongefundeerde claims’ verziekt de muziekindustrie, vindt hij. Volgens Sheeran gokken geldbeluste types erop dat grote namen uit de popmuziek geen zin hebben in het gedoe en de slechte publiciteit van een rechtszaak om er zo een financiële schikking uit te slepen. En daarbij, zei Sheeran, moet de popwereld inzien dat inmiddels bijna alle muziek al een keer is geschreven. “Er is nu eenmaal zo’n beperkt aantal noten en akkoorden dat wordt gebruikt, dat toevallige overeenkomsten onvermijdelijk zijn als er 22 miljoen nieuwe songs per jaar uitkomen.”

Het is een stelling waar de Nederlandse jurist Mauritz Kop, gespecialiseerd in muziekrecht en verbonden aan de Amerikaanse Stanford Law School, zich wel in kan vinden. “Er zijn per octaaf maar twaalf noten beschikbaar en eigenlijk maar enkele akkoordenprogressies die voor popmuziek prettig in het gehoor liggen. Doordat popliedjes meestal uit drie of vier akkoorden bestaan, is het aantal combinaties beperkt. In de dance, waar nog minder akkoorden worden gebruikt, is de speelruimte nog krapper.”

En omdat, zoals Kop het voorzichtig uitdrukt, ‘een liedje van Madonna net iets eendimensionaler is dan een symfonie van Mahler’, ligt overlap in creaties op de loer. De auteursrechtspecialist ziet het aantal muzikale plagiaatzaken snel groeien. Een vrij logisch gevolg van het toenemen van het aantal nieuwe liedjes, denkt hij. Maar ook de publiciteit rondom de zaken tegen bekende popsterren heeft een aanzuigende werking.

Extra cursussen rechters

Plagiaat, zegt Kop, is eenvoudig te definiëren als de inbreuk op het auteursrecht van de maker. Er bestaat geen onderscheid tussen bewust of onbewust plagiaat. Tegelijk blijft het beoordelen van een mogelijke plagiaatzaak te allen tijde mensenwerk. In Nederland is er de Vaste Commissie Plagiaat, bestaande uit twee juristen en vijf muziekprofessionals, van auteursrechtenorganisatie Buma-Stemra. Deze kan een inhoudelijk oordeel vellen. Wie echter een juridisch bindende uitspraak wenst moet, net als in de VS, naar de rechter stappen.

Omdat die dikwijls geen muziekwetenschapper is, biedt Kop extra postdoctorale cursussen aan om rechters ook vertrouwd te maken met alle facetten van het muziekrecht. Hij somt de factoren op die moeten worden gewogen bij opvallende gelijkenissen: de akkoordenstructuur, de zanglijn, het tempo, de toonsoort, de melodie en de tekst. Geen deel van het zogeheten toetsingskader zijn de energie, de stijl, de groove of de mood. En uiteraard geldt: wie als eerste zijn creatie vastlegt, heeft de eerste rechten.

Die laatste bepaling lijkt de deur open te zetten voor een aantal claims dat op het eerste gehoor tegen het onwaarschijnlijke aanligt. Zo werd hitzangeres Dua Lipa eerder dit jaar twee keer in een week aangeklaagd voor haar nummer Levitating uit 2021. De klacht van reggaeband Artikal Sound System lijkt een poging in de categorie ‘op goed geluk’, maar de claim van het gelauwerde songschrijversduo Lawrence Russell Brown en Sandy Linzer is serieuzer te nemen.

De laatste twee, van wie Linzer de evergreen Working My Way Back to You voor de The Four Seasons schreef, stellen dat Lipa inbreuk heeft gemaakt op het copyright van hun disconummer Wiggle and Giggle All Night, in 1979 opgenomen door Cory Daye.

De twee tachtigers zijn geduchte tegenstanders in de rechtszaal. Eerder wonnen ze om hetzelfde nummer al een zaak tegen zanger Miguel Bose. Zijn hitje Don Diablo uit 1980 was volgens de rechter deels gekopieerd, waardoor Brown en Linzer ook credits en royalty’s moesten krijgen.

Lipa heeft niet op de claim gereageerd. Hoewel er inderdaad overeenkomsten tussen de liedjes zijn, lijkt de vraag relevanter hoe waarschijnlijk het is dat Lipa en haar schrijversteam het nooit een grote hit geworden Wiggle and Giggle All Night daadwerkelijk kenden. Toch wordt in de Amerikaanse media gesuggereerd dat achter de schermen aan een schikking wordt gewerkt.

Kop wil geen uitspraken doen over lopende zaken, maar zegt wel: “Ik denk dat we wat minder snel in de kramp moeten schieten. Procederen zonder redelijke grond is onethisch. Uiteraard, er blijven gevallen van kwade opzet, maar in het algemeen moeten we er aan gaan wennen dat muziek op elkaar lijkt.”

Hoe DJ Maurice won van wereldster Akon

Het is in 2008 als de Nederlandse dj Maurice Huismans een telefoontje krijgt van toenmalig Radio 538-presentator Jeroen Nieuwenhuize. Of Huismans de nieuwe single van popster Akon, twee jaar eerder doorgebroken met de megahit Smack That, al heeft gehoord? Nee, maar ‘Bij de eerste tonen wist ik het al: dit is van ons,’ vertelt Huismans, in ons land bekend als feest-dj Maurice, veertien jaar later.

Onder de naam Summer Love had Huismans in 2001 een liedje geschreven met zijn collega Yorit (Jorrit ter Braak). Pas toen ze het in 2007 in een remix nog een keer probeerden én groepsnaam en liedtitel omdraaiden werd het een bescheiden hitje. Een jaar later hoort hij ‘precies hetzelfde couplet’ in het lied Right Now (Na na na) van Akon, op dat moment een wereldster.

Samen met zijn muziekuitgever stapt Huismans stapt naar de Vaste Commissie Plagiaat van Buma-Stemra. Op de credits van Right Now staat behalve Akon zelf ook de Nederlandse producer Giorgio Tuinfort, die eerder al met Michael Jackson werkte. De uitgever van het nummer is Sony. Die komt ook aan tafel en stelt al vlot voor om de zaak niet voor de rechter te brengen, maar een schikking te treffen. Uiteindelijk komen Huismans en Ter Braak op de credits en krijgen ze voortaan de helft van de royalty-opbrengsten. Ook wordt een herstelbetaling van ‘enkele tienduizenden euro’s’ afgesproken.

Werd het kopieerwerk expliciet toegegeven? Werden er excuses gemaakt? “Nee,” zegt Huismans. “Er werd gewoon zakelijk onderhandeld. Ze wilden de schade, ook voor de reputaties van Akon en Tuinfort, zo veel mogelijk beperken.”

Wat vindt Huismans van het betoog van Ed Sheeran? Wordt er te snel om plagiaat geroepen? “Ja en nee,” zegt hij. “Zeker in de dance bestaan er akkoordenschema’s waar misschien wel vijftig hits op zijn geschreven. Dan is het onzin om over plagiaat te praten. Aan de andere kant: elke auto heeft vier wielen. Het is de kunst toch een uniek model te maken. Als ook de kleur en de vorm hetzelfde zijn, moet je toch uitzoeken of er is afgekeken.”

3 geruchtmakende zaken

Marvin Gaye – Got to Give it Up vs. Pharrell Williams/Robin Thicke – Blurred Lines

Zeker, Pharrell – het meesterbrein achter de megahit Blurred Lines - had in de studio gezocht naar een Marvin Gaye-achtige sfeer voor zijn lied, vertelde hij in de rechtszaal. En hij had ook naar muziek van de soulgrootheid geluisterd. Toch was van kopiëren geen sprake. De jury oordeelde anders en veroordeelde Williams en Thicke tot het betalen van vijf miljoen dollar aan de erven Gaye.

Tom Petty – I Won’t Back Down vs. Sam Smith – Stay With Me

“Deze dingen gebeuren,” zei rockveteraan Tom Petty in 2015 nadat hij met Sam Smith afsprak dat zijn naam op de credits van Smiths megahit Stay With Me werd bijgeschreven. “De mensen van Sam begrepen ons commentaar meteen. Het woord rechtszaak is nooit gevallen.”

Spirit – Taurus vs. Led Zeppelin – Stairway to Heaven

Led Zeppelin, eerder al gedwongen de naam van bluesmuzikant Willie Dixon toe te voegen als schrijver van Whole Lotta Love, werd in 2016 aangeklaagd door de rockband Spirit, die in de jaren zestig enkele keren als voorprogramma van Led Zeppelin fungeerde. Kopieerde Jimmy Page daarna de openingsakkoorden van Stairway to Heaven van Spirits song Taurus? Hoewel de noten bijna identiek zijn, verwierp een jury tot twee keer toe de claim vanwege ‘te algemene overeenkomsten’.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden