Plus PS

Wat is toch de aantrekkingskracht van Toto's Africa?

Toto behoort tot de minst coole bands aller tijden. Toch zal een uitverkocht Ziggo Dome zaterdag uit volle borst meezingen met Africa. Waarom toch? Analyse van een nummer you love to hate.

De band maakte dertien ­albums en is al meer dan veertig jaar praktisch permanent op tournee. Beeld anp

Er zijn genoeg redenen te bedenken waarom Africa van Toto een draak van een lied is. Dat zeurderige melodieloze refrein bijvoorbeeld. Een tekst die kant noch wal raakt. Of die aalgladde productie die elke emotie platwalst.

En toch is Africa een onvervalst anthem: tijdloos, genre-overstijgend en deel uitmakend van ons collectieve muziekgeheugen. En het nummer blijft nieuwe doelgroepen aanboren: van dj's op Ibiza tot internetgeeks.

Nerdy imago
Wat is de aantrekkingskracht van Africa? Waarom blijft dat nummer, waarvan niemand een idee heeft waar het over gaat, steeds maar weer opduiken? Zal er ooit een tijd komen dat we verlost zijn van Africa?

Om die laatste vraag maar eerst te beantwoorden: nee, we zullen nooit verlost worden van Africa. Wat betreft de eerste twee vragen, en in het kader van verwachtingsmanagement: reken nergens op. De magie van Africa geeft zich niet eenvoudig prijs.

Weinig bands hebben zo'n nerdy imago als Toto. Je vindt Toto in de platenzaak in hetzelfde bakje als Foreigner, Survivor en Michael McDonald. Bombastische softrock die nooit echt gevaarlijk wordt. Het genre wordt AOR genoemd, een afkorting die staat voor album-oriented rock of adult-oriented rock.

Wachtmuziek
Toto scoorde in de jaren tachtig hits met brave middle-of-the-road popliedjes als Rosanna, Pamela en Stop loving you. Nummers die je nu hooguit nog hoort als wachtmuziek van de Belastingtelefoon, maar die ook toen ze uitkwamen ouders geen angst inboezemden. Toto was ongeveer even cool als VOF de Kunst. Totaal niet.

Maar Africa, dat in 1982 uitkwam, is een ander verhaal. Het geluid is gedistingeerder dan eerdere nummers van Toto, gelaagder ook. De repeterende en haast hypnotiserende groove waar je vanaf de eerste maten in wordt getrokken, bevat elementen van smooth jazz, bossa, soul en iets wat met een lelijk woord wereldmuziek heet: met name de percussie doet Afrikaans aan.

"Als dit een hit wordt, dan ren ik naakt over Hollywood Boulevard," zei gitarist Steve 'Luke' Lukather toen medebandlid David Paich hem voor het eerst Africa liet horen. Hij vond het een belachelijk nummer. "Afrika? We komen uit Los Angeles! Waar gaat dit over?"

Een ontdekkingsreis door donker Afrika
Goeie vraag: Paich had ook eigenlijk geen idee waar de tekst die hij had geschreven over ging, zo gaf hij jaren later toe. Hij was nog nooit in Afrika geweest, maar was wel ­gefascineerd door de verhalen van David Livingstone en de foto's die hij had gezien in de National Geographic. Paich wilde die esthetiek vangen: een ontdekkingsreis door donker Afrika waar olifanten over de savanne de ­ondergaande zon tegemoet lopen. Dat idee.

Eerste couplet
Het eerste couplet van Africa zet direct de toon: het ­beschrijft een man die zijn vriendin gaat ophalen van een vliegveld ergens in Afrika, terwijl drums 'echoën in de nacht'.

Dan volgt een nog wonderlijkere passage: 'I stopped a man along the way, hoping to find some old forgotten words or ancient melodies...' Volgens Genius.com, een website gespecialiseerd in de exegese van popliedjes, is die willekeurige man die langs de weg wordt aangehouden een ­magical negro, een fenomeen gelieerd aan de nobele wilde die in films opduikt: een zwijgzame zwarte man, ­indiaan of zwerver die spirituele wijsheden debiteert.

Dijkbreukdrum
In Africa hoopt de verteller op 'oude vergeten woorden of melodieën', maar in plaats daarvan zegt de man: 'Schiet op jongen, ze wacht op je!'

Dan volgt, voorafgegaan door wat onlangs in de Volkskrant over Phil Collins' In the air tonight werd getypeerd als een 'dijkbreukdrum', het euforische refrein, waarbij de regens in Afrika worden gezegend, een verwijzing naar de missionarissen die in Afrika het 'ware geloof' kwamen brengen.

'I bless the rains down in Aaaaafricaaa!!!'

In het tweede couplet, door de BBC genomineerd tot een van de tien slechtste songteksten aller tijden, beweert ­Toto dat de Kilimanjaro 'als de Olympus' boven de Serengetivallei uittorent. In werkelijkheid liggen de twee plekken honderden kilometers van elkaar.

Absurde plotwendingen
Kortom: Africa staat bol van de stereotyperingen, ­onjuistheden en absurde plotwendingen. Niet gek dat de bandleden van Toto ernstig twijfelden of ze het nummer überhaupt op hun derde album zouden zetten. En toch werd het, tegen alle verwachtingen in, een wereldhit.

Pas in de jaren negentig speelde Toto voor het eerst in het continent dat ze bezongen. Daar werd Paich door de lokale bevolking naar eigen zeggen overstelpt met complimenten over hoe treffend hij Afrika had beschreven.

Africa heeft steeds weer nieuwe doelgroepen aan weten te boren. Al in 1982, toen het nummer uitkwam, verscheen er een italo-discoversie, met op de B-kant een heuse dub. In de jaren negentig ging Africa ineens door als 'balearic' en werd het omarmd door dj's in loungy strandtenten op Ibiza. Rond de eeuwwisseling gingen hiphopproducenten ­ermee aan de haal: Africa werd onder meer gesampled voor nummers van Nas, Ja Rule en Xzibit.

Semi-ironische hype
In 2007 scoorde de Canadees-Libanese zanger Karl Wolf een hit met een door autotune gemaltraiteerde cover van Africa en een paar jaar geleden vond het nummer herwaardering onder hipsters onder de noemer 'yacht rock', een semi-ironische hype die even snel verdween als dat hij opkwam. Maar Africa bleef: ook in de dancehoek duikt het, al dan niet als remix of re-edit, steeds weer op.

Inmiddels is Africa overal. Het nummer klonk in de Netflixserie Stranger Things, in Southpark, Justin Timberlake en Jimmy Fallon zongen het en op internet is het al jaren een populaire meme. Er bestaat een site die non-stop de videoclip van Africa laat zien, een Twitteraccount plaatst om de paar uur een zin van de tekst en op YouTube zijn honderden covers te vinden. Niet voor niets noemde techsite Motherboard Africa 'internets favoriete nummer'.

Africa is een guilty pleasure, een nummer you love to ­hate. "Soms zeggen mensen tegen me: ik haat dat fucking nummer," zei Lukhater in januari tegen The Guardian. "En soms haat ik het ook, we spelen het al sinds 1982. Maar we hebben onze haters overleefd en we zijn dolblij dat we een nieuw publiek hebben aangeboord. Dance-dj's draaien het aan het einde van hun sets."

Iets voor iedereen
Een mogelijke verklaring: Africa heeft iets voor iedereen. Het is ontegenzeggelijk popmuziek, maar is doorspekt met invloeden uit andere genres. Het heeft een pulserende beat die langzaam genoeg is om loom op te headnodden, maar dansbaar genoeg is om als disco door te gaan. Het refrein heeft een cadens, of toonval, die in de klassieke muziek een trugschluss wordt genoemd: de ­akkoorden in het refrein worden nooit afgemaakt maar continue geloopt.

Onze oren vinden het prettig om zo beetgenomen te worden, de wereldhit Despacito van Luis Fonsi ft. Daddy Yankee uit 2017 maakt gebruik van dezelfde truc. Zo is Africa harmonisch subtiel genoeg om te blijven prikkelen, maar heeft het een refrein van een powerballad, waardoor het ook een gegarandeerde karaokekraker is.

Africa zal altijd bij ons blijven. En ondanks zijn belofte heeft Lukhater nooit naakt over Hollywood Boulevard ­gerend.

Permanent op tournee

Toto treedt zaterdag op in de Ziggo Dome. De grootste concertzaal van Nederland is al maanden uitverkocht, net als toen Toto er in 2015 en 2013 speelde.

Toto werd in 1976 opgericht in Los ­Angeles door sessiemuzikanten die hadden meegespeeld op albums van onder meer Steely Dan, Boz Scaggs en Sonny and Cher.

De band maakte dertien ­albums en is al meer dan veertig jaar praktisch permanent op tournee. Steve Lukather en David Paich vormen de harde kern: zij zijn de enige twee die de band nooit hebben verlaten.

In 2008 ging Toto uit elkaar, maar nog geen twee jaar ­later kondigden ze alweer hun reünie aan, inclusief toetsenist van het eerste uur Steve Porcaro, die onder meer het nummer Human nature schreef voor Michael Jackson.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden