PlusAnalyse

Wat is de succesformule achter kennisquiz De slimste mens?

Na al die jaren trekt De slimste mens, de kennisquiz van KRO-NCRV, nog altijd miljoenen kijkers. Het succes verklaard in vijf factoren.

Hanneke van Houwelingen
Marieke Smits, Jacob Derwig en Yesim Candan in de eerste aflevering van seizoen 19 van De slimste mens. Beeld KRO-NCRV
Marieke Smits, Jacob Derwig en Yesim Candan in de eerste aflevering van seizoen 19 van De slimste mens.Beeld KRO-NCRV

De formule

Zit u ook weleens te schreeuwen naar de televisie, omdat uw antwoord óók goed is? Dat is precies wat de makers van De slimste mens willen en waarom zij – en wij – er zoveel lol aan beleven. “Je moet in een soort modderpoel zoeken naar de goede antwoorden,” vertelt eindredacteur Harm Jan Kinkhorst, die al zestien seizoenen achter de schermen werkt. Een voorbeeld: deze week luidde een vraag ‘wat weet u van menstruatie’? Bloed, tampons, pijn, gedoe, stress, chagrijn, vruchtbaarheid, een week geen seks. Állemaal goede antwoorden, maar het gaat om de vier die de redactie heeft geselecteerd. Kinkhorst: “Als we de kijker zouden vragen naar de big five, zijn er maar vijf goede antwoorden. De vragen die beginnen met ‘wat weet u van…’ laten veel meer ruimte voor vrije interpretatie. Dat maakt het voor de kijker thuis leuk én frustrerend tegelijk.”

De funfactor

Het hele jaar door is de redactie bezig met het verzinnen van ludieke quizvragen. Zien zij ergens een badeendje dat lijkt op Angela Merkel, dan gaan ze op zoek naar zeven andere badeendjes die aan een staatshoofd doen denken. Als die zoektocht slaagt (jawel, er zijn ook badeendjes van Donald Trump en koningin Elizabeth in de omloop), belanden de plaatjes in de zogenoemde Galerij. Dit is de spelronde waarbij kandidaten acht plaatjes te zien krijgen, waarbij ze de link moeten ontdekken én het goede antwoord moeten geven. Soms is dat even zoeken, ook voor de kijkers thuis.

Deze week kwam er weer een briljante vondst voorbij: weerman Piet Paulusma kwam in beeld met een groene snottebel bungelend aan zijn neus. De makers waren op zoek naar de oer-Hollandse uitdrukking: Piet Snot. Ander plaatje: Maarten van Rossem met een pijp. Makkie. De foto van Kees Jansma, ‘stopt als journalist’, bleek iets lastiger. Ach, natuurlijk. Klaar is Kees!

Eindredacteur Kinkhorst moet er weer om lachen. “We hebben op de redactie zoveel lol bij het bedenken van deze vragen.” Om ervoor te zorgen dat de vragen niet té moeilijk worden, zijn ze vooraf getest door een panel.

Familiespel

Oké, vraag een puber niet naar de Matthäus Passion of de voorzitter van het Europees Parlement. Maar zodra het gaat over huisdieren, voetbal of – zoals Maarten van Rossem dat noemt – halfgare tv-sterretjes, is de interesse van veel tieners gewekt. De slimste mens is door de jaren heen een familiespel geworden. Niet alleen door de brede variatie aan vragen, maar ook door de dynamiek tussen presentator Philip Freriks en jurylid Van Rossem, die toch een beetje doen denken aan Waldorf en Statler.

Onontdekt talent

Als je cynisch naar de deelnemers van De slimste mens kijkt, kun je redeneren: wie zijn al die B-sterren? Neem vorig seizoen. Cabaretier Lisa Loeb? Nooit van gehoord. Dichter Joost Oomen? Idem dito. Maar al snel werden zij omarmd door het publiek en was de quiz – zeker nadat zij hun tegenstanders verpulverden – een opstapje naar landelijke bekendheid. Dat gold niet alleen voor Loeb, die na haar winst afgelopen zomer volle theaterzalen trok, maar ook voor operazangeres Francis van Broekhuizen, cabaretier Stefano Keizers en columnist Angela de Jong. Ook winnaar Rob Kemps bleek veelzijdiger dan de carnavalkrakers waar het grote publiek hem van kende.

Het fenomeen

Als Maarten van Rossem geen jurylid was geweest bij De slimste mens, had hij het spelletjesprogramma van de KRO-NCRV waarschijnlijk nooit bekeken. “Televisiemaken is leuk, maar televisiekijken is meestal stomvervelend.” De meeste vragen vindt hij bovendien ‘arbitrair’ of ‘lachwekkend makkelijk’. “In het begin heb ik weleens gezegd: laat mij er een paar maken. Die gingen over uitvinders uit de negentiende eeuw.” Hij bromt iets over James Clerk Maxwell en het spectrum van elektromagnetische straling. “Niemand wist de antwoorden. Ik ben er meteen mee gestopt.”

Of je hem nu leuk vindt of niet, Van Rossem is een fenomeen. Niet alleen op televisie. Ook daarbuiten. Deze week vertelde kandidaat Marieke Smits, politiek verslaggeefster bij WNL, dat ze vroeger college van hem kreeg. Zelden was het zo druk in de collegezaal als wanneer Van Rossem sprak. Zelfs mensen van andere studierichtingen wilden erbij zijn.

Sinds zijn aantreden in 2012 – de NCRV nam de quiz over van RTL – stegen prompt de kijkcijfers. Zelf kan hij dat succes niet verklaren. “Dat de makers een bejaarde aannamen was al wonderlijk. Ze laten me vrij in wat ik zeg. Ik kan af en toe mijn mening ventileren over dingen die mijn ergernis gewekt hebben.” Zoals wat? Kim Kardashian komt als eerste in hem op. “Zij is beroofd van elf miljoen euro aan juwelen. Dan moet je ook wel ongelooflijk stom zijn om die in huis te hebben. Een uniek soort domheid. Of die opwinding over Max Verstappen? Vind ik ook idioot. Dat mensen zich dan weer aan mij ergeren, vind ik vrij amusant.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden