Plus

Wat is dat met mannen, macht en seks?

Ze vallen bij bosjes, de machtige mannen met grijpgrage handjes. Volgens psychologen is het niet toevallig dat juist zij over de schreef gaan. 'De combinatie van adrenaline en testosteron zorgt dat hun moreel kompas minder goed werkt. Ze wanen zich onoverwinnelijk.'

Beeld Sjoukje Bierma

In de nasleep van de affaire rond Hollywood­producent Harvey Weinstein gaat er nauwelijks een dag voorbij waarop geen nieuw geval van seksueel misbruik naar buiten komt.

Bij de onthullingen van de afgelopen weken springt de oververtegenwoordiging van mannen uit de media- en entertainmentwereld in het oog, maar er is geen reden om aan te nemen dat seksueel grensoverschrijdend gedrag in andere sectoren niet voorkomt. Sterker nog: voorbeelden te over. Macht erotiseert en macht corrumpeert. De combinatie van die twee maakt een giftige cocktail.

"Macht maakt een stofje vrij waardoor je de controle over je hersenen min of meer kwijtraakt," concludeerde de Amsterdamse oud-­wethouder Rob Oudkerk in 2005. Een jaar eerder had hij moeten aftreden nadat hij tegenover columniste Heleen van Rooyen had opgeschept over zijn drugsgebruik en prostitutiebezoek.

De macht en de druk van zijn werk zorgden ervoor dat hij zijn 'zelfcorrigerende vermogen' had verloren, concludeerde Oudkerk in zijn boek Geen Weg Terug.
De reacties op zijn zelfdiagnose liepen uiteen van lacherig tot verontwaardigd.

In plaats van deemoed te tonen kwam Oudkerk op de proppen met een theorietje waarmee hij de verantwoordelijkheid voor zijn daden af leek te schuiven op de biochemie, was de algemene opvatting. Bovendien waren er genoeg mannen die minstens even machtig waren als een wethouder in Amsterdam en niet de tippelzone op Theemsweg bezochten.

'Leiderschapshormoon'
En toch was wat Oudkerk beweerde over wat macht met een mens doet zeker niet absurd, leert een rondgang langs psychologen. "Iemand die machtig is maakt meer adrenaline, testosteron en dopamine aan," zegt Oscar David, psycholoog en schrijver van het boek Macht!

"Dopamine zorgt ervoor dat je je prettig voelt, dat maakt dat macht verslavend is. De combinatie van adrenaline en testosteron zorgt voor een gevoel van onoverwinnelijkheid, waardoor grenzen vervagen en je moreel kompas minder goed werkt."

Machtige mannen hebben hun positie vaak ook te danken aan een surplus aan testosteron, het 'leiderschapshormoon' dat behalve voor een seksdrive ook zorgt voor meer zelfvertrouwen, geldingsdrang en een zekere mate van roekeloosheid.

Een ongemakkelijke paradox: mannen met de meeste verantwoordelijkheid zijn geneigd zich onverantwoordelijk te gedragen.

"Door macht krijg je niet alleen meer zin in seks, je gaat ook signalen uit je omgeving 'seksualiseren'," zegt hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen Bram Buunk. Dat verschijnsel wordt seksuele overperceptie genoemd. Om het maar plat te zeggen: macht maakt geil.

Alphamannetje
Dat werkt twee kanten op, "Een machtige man trekt nu eenmaal vrouwen aan. Dat betekent niet dat zij allemaal automatisch met hem naar bed willen, maar ze willen wel in zijn omgeving zijn," zegt Buunk, schrijver van het in 2010 verschenen boek Oerdriften op de werkvloer.

"Veel gedrag is ambigu. Feministen zullen me dit niet in dank afnemen, maar vrouwen tolereren meer van mannen in leidinggevende posities. Ze reageren doorgaans anders als de baas zijn hand op hun knie legt dan als de schoonmaker dat zou doen."

Mannen met macht krijgen veel minder vaak feedback op hun onwenselijke gedrag, en als dat maar lang genoeg duurt vervormt dat hun beeld van de werkelijkheid.

Kortom: machtige mannen zijn machtig geworden vanwege hun bovengemiddelde testosteronspiegel, de macht versterkt die hormoonhuishouding nog eens, daarnaast zorgt hun aanzien ervoor dat ze meer seksuele aandacht krijgen en daar nog eens bovenop worden ze zelden gecorrigeerd als ze over de schreef gaan.

Zo bezien is het een wonder dat niet iedere minister, directeur of popster totaal ontspoort. "Gelukkig hebben de meeste mannen genoeg remmingen om zichzelf in de hand te houden," zegt Buunk. Bovendien is er ook een sociale context en zijn er regels waar het grootste deel van de mannen zich aan houdt.

De #MeToo-discussie zorgt ervoor dat het collectieve normbesef wordt herijkt: we spreken met z'n allen uit welk gedrag we wel en niet door de beugel vinden kunnen. "Die culturele ontwikkeling gaat al duizenden jaren terug," zegt primatoloog Frans de Waal. "Toen de mens nog in kleine gemeenschappen leefde, werd het ook niet geaccepteerd dat mannen onbeperkt konden toegeven aan hun seksuele driften."

De Waal ziet een opvallende gelijkenis tussen de #MeToo-campagne en het gedrag van chimpansees. "Als het alphamannetje zich misdraagt wordt hij niet gecorrigeerd door mannelijke chimpansees, maar door vrouwtjes. Dat zie je ook bij Weinstein: uiteindelijk zijn het de vrouwen die een front vormen en zeggen dat ze het niet langer pikken."

Escort
Oscar Wildes befaamde quote 'Alles gaat over seks, behalve seks, dat gaat over macht' werd de afgelopen weken veelvuldig opgevoerd. En in veel gevallen van het seksueel misbruik dat aan het licht kwam leek het de daders ook niet zozeer om de seks zelf te gaan als wel om het uit­oefenen van macht.

Waarom bestelde Weinstein geen escorts om aan zijn gerief te komen, maar vroeg hij aan jonge vrouwen om hem te masseren? Was het voor Kevin Spacey zo moeilijk om iemand te vinden die met hem naar bed wilde?

Waarom liet Louis C.K. vrouwen toekijken terwijl hij masturbeerde? "Het gaat hen om de kick dat zij zich dit kunnen veroorloven. Dat is voor sommige mannen vele malen spannender dan de seks zelf," zegt psycholoog Oscar David.

Hij raadt ze aan hun toevlucht te nemen tot BDSM (bondage, discipline en sadomasochisme). "Ook daarin komen macht, machteloosheid en seks samen, met een belangrijk verschil: het vindt plaats op basis van wederzijdse instemming."

Harvey Weinstein, Hollywoodproducent: 'Ik wil mijn leven beteren (...) Mijn missie zal zijn om mezelf beter te leren kennen en mijn demonen te verslaan'

Bill O'Reilly, tv-presentator: 'Ja, ik ben boos op God. Ik had gewild dat hij mij beter had beschermd'

Kevin Spacey, acteur: 'Ik wil hier open en eerlijk mee omgaan en dat begint met mijn eigen gedrag te onderzoeken'

Job Gosschalk, castingdirector: 'Ik heb onvoldoende rekening gehouden met het verschil tussen mijn positie en die van een acteur'

Dustin Hofmann, acteur: 'Ik vind het vreselijk dat mijn gedrag haar in een ongemakkelijke situatie heeft gebracht. Het spijt me. Dit is niet wie ik ben'

Jappe Claes, acteur: 'Als ik iemand in woord of daad in verlegenheid heb ­gebracht, bied ik hiervoor mijn oprechte excuses aan'

Louis C.K., komiek: 'Ik heb geleerd dat deze vrouwen, die tegen me
opkeken, zich door mij slecht voelen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden