PlusBeeldspraak

Wat een optreden van Mick Jagger in Performance: er hing destijds een revolutie in de lucht

Donderdag staat Mick Jagger met The Rolling Stones op het podium in Amsterdam. De zanger heeft aan een handvol films meegewerkt. Zijn optreden in Performance blijft onovertroffen.

Bart van der Put
Turner (Mick Jagger) en Pherber (Anita Pallenberg) verruimen hun geest in ‘Performance’, 1970.  Beeld Alamy
Turner (Mick Jagger) en Pherber (Anita Pallenberg) verruimen hun geest in ‘Performance’, 1970.Beeld Alamy

Wanneer een charismatische rockster of popartiest in een uitverkocht stadion optreedt gebeurt er iets wonderbaarlijks: een enkel mens kan in die omstandigheid duizenden soortgenoten in vervoering brengen. Daarom worden succesvolle artiesten door filmmakers en producenten benaderd. De samenwerking is van alle tijden: voor de rockmuziek ontstond waren er al kruisbestuivingen tussen de werelden van populaire muziek en film.

Begin jaren vijftig werd de Amerikaanse tenor Mario Lanza een ster op het witte doek, maar zijn films waren niet best. Onder de dertig speelfilms met Elvis Presley ligt geen meesterwerk verscholen. Maar de twee concertdocumentaires die zijn filmografie afsluiten blijven fascinerend, ondanks het weinig diepgravende karakter. Een zanger die zwoegend en zwetend op het podium een zaal bespeelt heeft meer charisma en authenticiteit dan een fictief alter ego in een aangeharkte schijnwereld.

Elvis stierf op het toilet in 1977, zijn lichaam was op toen hij 42 was. Mick Jagger is bijna 79 jaar oud en staat donderdag in Amsterdam op het podium met The Rolling Stones, ijs en weder dienende. Een paar weken geleden kon het concert niet doorgaan omdat de zanger een positieve coronatestuitslag kreeg. Mocht de herkansing de mist in gaan dan is er altijd nog een filmografie waarvoor Jagger zich niet hoeft te schamen.

Utopische hippiedroom

De muziekdocumentaires One Plus One (1968) en Gimme Shelter (1970) behoren tot de klassiekers van het genre. De eerste film weerspiegelde het wereldbeeld en de speelse werkwijze van regisseur Jean-Luc Godard in het jaar van de studentenrevoltes, waarbij opnames van het Stonesalbum Beggars Banquet in Londen een rode draad vormen. De oorspronkelijke filmtitel werd later vervangen door Sympathy for the Devil, omdat Godard het ontstaan van het gelijknamige Stoneslied uitvoerig documenteerde.

Nadat Godard de conceptie van een sixtiesmijlpaal had vastgelegd, werden de Amerikaanse filmmakers Albert en David Maysles en Charlotte Zwerin getuigen van de dood van het tijdperk van de bloemenkinderen. Gimme Shelter documenteert de Amerikaanse tournee van de Stones in 1969 maar wordt overschaduwd door dodelijk geweld, dat hun bijdrage aan een gratis openluchtfestival in Altamont, Californië torpedeerde.

Het evenement was een kaartenhuis van goede bedoelingen, gebouwd op een utopische hippiedroom waarin de Hells Angels de lieve vrede mochten bewaren. Gimme Shelter plaatst Jagger en de Stones op een keerpunt in de geschiedenis en laat geen kijker onberoerd. Wat ‘Woodstock West’ had moeten worden werd een gruwelijke deceptie, zoals Woodstock ’99 dat dertig jaar later ook zou worden.

Een voortvluchtige gangster

In fictie op film is Mick Jagger onovertroffen in Performance (voltooid in 1968, uitgebracht in 1970), waarin hij als genderfluïde kluizenaar met een creatieve blokkade worstelt. Alsof hij Altamont zag aankomen zadelt scenarioschrijver en coregisseur Donald Cammell de door Jagger vertolkte rockster Turner met een voortvluchtige gangster op.

Chas (James Fox) is een performer in de onderwereld van Londen: hij heeft intimidatie tot een brute kunstvorm verheven. Wanneer hij Turners villa in Londen binnendringt blijkt de beul echter geen partij voor de rockster en diens minnaressen. Stonesmuze Anita Pallenberg voedt de gangster met hallucinogene paddenstoelen die zijn blikveld voorgoed verruimen.

De uit Schotland afkomstige Cammell was een begenadigd portretschilder voor hij de filmkunst omarmde. Zijn verpletterende debuutfilm is rijk aan fascinerende details, waaronder een vervormd beeld van een paar naakte gangsters dat het werk van Francis Bacon in herinnering roept. Het is slechts een flits in het geheel.

Performance is een caleidoscoop van invloeden uit film en literatuur, de beeldende kunsten en de psychedelische tegencultuur van de jaren zestig. In dat kader is Mick Jagger anno 1968 natuurlijk helemaal in zijn element.

Weerstand

De Britse film lag twee jaar op de plank omdat de onthutste studiobazen bij Warner Bros in Hollywood veronderstelden dat ze een leuke Rolling Stones-versie van een toffe Beatles-komedie hadden gefinancierd. Performance riep meer weerstand op: de recensies van een door de studio verminkte bioscoopversie waren in 1970 niet mals.

Cammells coregisseur en cameraman Nicolas Roeg maakte na hun gedeelde debuut geweldige films als Walkabout, Don’t Look Now en The Man Who Fell To Earth (met David Bowie als alien), waardoor de film met Jagger een herwaardering en twee restauraties kreeg. Tegenwoordig is het een van de onbetwiste hoogtepunten van de Britse cinema uit de jaren zestig.

Mick Jagger speelde later nog bescheiden rollen in zeer uiteenlopende speelfilms, die hij soms deels financierde. Er is geen gebrek aan documentaires over The Rolling Stones. Maar de rare film van Godard, de confronterende documentaire van de Maysles en Zwerin en het ontregelende meesterwerk Performance stellen alles wat erop volgde in de schaduw. Er hing destijds een revolutie in de lucht. Er was opwinding over de schok van het nieuwe. De muziek getuigt daar nog steeds van, maar de Stones zijn een instituut geworden.

Het gevaar is geweken.

Performance verscheen na restauratie op blu-ray bij Warner Bros.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden