PlusBoekrecensie

Waarom zouden chagrijn, smerigheid en lust voorbehouden zijn aan mannelijke personages en schrijvers?

Ook in haar tweede roman Bezeten (La débil mental) zorgt de Argentijnse Ariana Harwicz (1977) voor veel ongemak bij de lezer. De moeder en dochter in deze roman zijn smerig, gewelddadig en geil, grenzend aan het dierlijke.

Dieuwertje Mertens
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

‘Mijn moeder en de kerel houden elkaar bij de nek vast en wrijven zich tegen de glibberige cementen vloer. Omhoogkijkend komt de kerel klaar in mijn moeder, en zo begint het allemaal.’ Vader, ‘de grote blonde reus’, vertrekt met de noorderzon, voor zijn dochter wordt geboren. Moeder blijft gek van liefdesverdriet achter bij haar moeder, die nu haar eigen dochter volwassen is inmiddels begraven ligt in de tuin.

Ariana Harwicz schetst een huishouden van vrouwen die te dicht op elkaar leven en een ongemakkelijk symbiotische relatie hebben: ‘Met ons tweeën aan de vaat met goedkoop afwasmiddel en handschoenen (...) Met ons tweeën naar buiten met een fles pastis, er gebeurt niets. (...) Allebei geil tot aan onze kruin, twee in de steek gelaten zeugen.’ Dochter heeft een verhouding met een man die op het punt staat een kind te krijgen bij zijn vrouw. Ze is bezeten van hem.

‘Waarom verdomme?’ vraagt ze haar moeder. ‘Omdat wij vrouwen nou eenmaal zo zijn, bezeten, hardleerse wezens. Zo leeghoofdig (...) maar als we geen pijn lijden, is er ook geen hartstocht (...) met die pijn maken we het onmogelijke, die hartstocht weer mogelijk,’ antwoordt die op haar plaats. En zo wordt de pijn van generatie op generatie doorgegeven.

Onomwonden taalgebruik

In een beklemmende, monomane monologue intérieur doet de verteller verslag van het leven met haar moeder. Dat bestaat vooral uit wachten op haar minnaar, masturberend in het gras, terwijl ze ten ondergaat aan lust, wachten op een rendez-vous in een hotelkamer, geteisterd door herinneringen aan haar verknipte jeugd met een moeder die niet kon wachten tot haar dochter volwassen was. ‘Popelend van verlangen om samen met mij tegen de avond als twee schoorstenen te roken, te gaan drinken in een pub vol getatoeëerde zeelui.’

Haar intense, dwingende stijl, doet denken aan de monologues intérieurs van Nathalie Sarraute en Louis-Ferdinand Céline. Met herhalingen onderstreept ze het obsessieve karakter van het personage. Haar taalgebruik is onomwonden maar ook precies. Ze beschrijft haar omgeving met een donker gevoel voor humor en gebruikt veel vervreemdende beeldspraak (‘Op de terugweg zie ik onder de brug ineens twee benen, net een kaal geitje’). Eugenie Schoolderman heeft de roman prachtig vertaald, met veel gevoel voor het ritme van de zinnen.

Je zou kunnen zeggen dat die twee vrouwen, beiden behelpt met een masochistische bezetenheid voor een man en een hysterische hang naar aandacht, de patriarchale man-vrouwverhoudingen alleen maar bevestigen. Maar Harwicz laat haar personages uitbreken, ze zinnen op buitenzinnige wraak, culminerend in het plot (dat ik verder niet zal toelichten).

Krachtige daad

Harwicz gaat in tegen alles wat een vrouw moet zijn of mag zijn. Haar vrouwen stinken, zijn grof, gewelddadig en worden gedreven door lust en daarmee is deze roman een daad die krachtiger is dan iedere analyse van de heersende machtsstructuren, de kritiek op het patriarchaat, het blootleggen van seksisme of ongelijke man-vrouwverhoudingen.

Want waarom zouden chagrijn, smerigheid en dierlijke lust voorbehouden zijn aan mannelijke personages en schrijvers als Jean Genet, Markies de Sade of Jan Wolkers (een kleine greep)? De schrijfster biedt een eígen tegendiscours dat op geen enkele manier behaagt, en dat is goed.

Bezeten

Ariana Harwicz
vertaald door Eugenie Schoolderman
Uitgeverij Vleugels, €23,95
114 blz.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden