PlusInterview

Waarom was Bach zo goed? Drie concerten hopen die vraag te beantwoorden

Dirigent Raphaël Pichon speurt naar Bach en naar zijn wortels en inspiratiebronnen. De trilogie ‘De wegen van Bach’ vormt het klinkende resultaat. ‘Bach zou een dierbare vriend kunnen zijn.’

Frederike Berntsen
Raphaël Pichon en het door hem opgerichte ensemble Pygmalion. Beeld Fred Mortagne
Raphaël Pichon en het door hem opgerichte ensemble Pygmalion.Beeld Fred Mortagne

Wat waren Johann Sebastian Bachs achtergronden, waarom was hij zo goed, van wie leerde hij, wie en wat maakte Bach tot Bach? Gedurende drie concerten in het Muziekgebouw, verspreid over dit seizoen, plaatsen de dirigent Raphaël Pichon (38) en zijn ensemble Pygmalion Bach in een ruimer kader. Zijn voorvaderen en de Italiaanse meesters van wie hij de klanken opsnoof, komen voorbij, net als de muziek van Dietrich Buxtehude, waarvoor Bach een 400 kilometer lange voetreis ondernam.

Diepe en eerlijke muziek

“In de eerste aflevering staan Michael Praetorius en Matthias Weckmann op het programma. En natuurlijk leden uit Bachs eigen familie, zij waren enorm belangrijk voor de ontwikkeling van de Duitse muziek.” Pichon belt kort, tussen twee repetities door heeft hij even tijd. De afspraak moest verschoven worden, zangers, partituren, drukte alom.

“Wat mij altijd opvalt is hoe rijk de muziek uit de 17de eeuw is, ook van deze onbekende namen. Hun werk is diep en eerlijk. Het leven was moeilijk, kort ook, je muziek gespeeld krijgen was een lastige opgave, zeker gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618–1648). Het gevecht met het dagelijks bestaan hoor je terug in de muziek.”

Pichon was student toen hij Pygmalion oprichtte, een barokorkest plus koor. Pichons Bachliefde begon toen hij 9 was en voor het eerst de Johannes-Passion zong, als koorlid in de Parijse Notre-Dame. Sindsdien is hij Bachs pad blijven volgen.

“Bach zou een dierbare vriend kunnen zijn,” zegt Pichon. “Ik beleef zijn muziek als een boek dat je je hele leven kunt lezen. Hij was het grootste muzikale genie aller tijden, de balans die je terugvindt in zijn werken maakt hem uniek, de balans tussen het hoofd, de techniek van zijn muziek enerzijds, en zijn menselijkheid anderzijds. Bachs werk is eindeloos. Architectuur, contrapunt, de opbouw van zijn stukken, kleur, symboliek en harmonie gaan gepaard met een grote ruimhartigheid van hart en ziel, waardoor zijn muziek je uiteindelijk diep raakt.”

“Ik zou Bach graag ontmoet hebben – wie weet in een ander leven. Ik denk dat hij een beetje ruw was, misschien wat koel in de professionele sfeer. Als leraar was hij zeer streng, hij wilde altijd het allerbeste voor elkaar krijgen. Ik stel me voor dat hij thuis met familie en vrienden een andere man was, open en grappig. Hij hield van goed eten, goede wijnen.”

Een mens als jij en ik

“Hij was een mens als jij en ik, zo zie ik hem. Händel en Domenico Scarlatti werden in hetzelfde jaar geboren, 1685. Een gouden trio, met dit verschil dat de eerste twee echt beroemd waren, in belangrijke Europese steden in de spotlights stonden. Bach niet, die zocht naar een zekere waardigheid, en alles ter ere van God. Niet voor niets ondertekende hij iedere compositie met Soli Deo Gloria, alleen aan God de eer.”

Op de vraag of Pichon dichter bij Bach is gekomen in de afgelopen jaren, door de vele concerten die hij reeds optuigde met Bachs muziek, antwoordt hij schuchter. “Wat heet. De hoofdbrekens over hoe je met tempo omgaat, met kleur, retoriek, symboliek, die blijven. We staan zo ver af van de cultuur en het leven van toen, dat het een nobel streven is om in de buurt van Bach te komen.”

“In de Hohe Messe zit een moment van twijfel, als het gaat over de wederopstanding uit de dood. Je hoort Bach even twijfelen, maar de maten daarna klinkt een heldere en zelfverzekerde toon. Dat ene moment geeft mij de vrijheid om ook te twijfelen en te zoeken naar Bachs bedoelingen. Ook al verbeeld ik me dat ik dichter bij de componist ben gekomen na jaren met zijn muziek bezig te zijn geweest, wij zijn slechts een doorgeefluik.”

Pichon gaat verder met zijn Bachreis de komende jaren, en verdiept zich met zijn musici in de cantates. Maar het echte volgen van Bachs voetstappen gebeurt in 2024, wanneer de Franse équipe van Arnstadt naar Lübeck zal lopen, de voetreis van 400 kilometer die Bach in 1705 maakte om het beroemde Buxtehude-orgel te horen spelen.

3 keer is Bach

Met de trilogie ‘De wegen van Bach’ proberen Raphaël Pichon en het door hem opgerichte ensemble Pygmalion een stap dichter bij het genie Bach te komen. In drie concerten laten ze muziek horen die Bach zelf in zijn bibliotheek had, geschreven door componisten die hij bewonderde, van ooms tot Italiaanse collega’s en Buxtehude. Het Muziekgebouw biedt onderdak op 3/12, 7/2 en 8/4.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden