Plus Interview

Waarom vinden we BN'ers zo interessant?

Celebrity-experts van over de hele wereld komen volgende week samen in Amsterdam. UvA-docent Jaap Kooijman legt uit waarom sterren het bestuderen waard zijn.

Het is een aandachtseconomie. Bij beroemdheden die zich inzetten voor goede doelen zie je hetzelfde Beeld Getty Images

Diana Ross, Whitney Houston en Beyoncé: zij zijn de hoofdrolspeelsters van Jaap Kooijmans huidige onderzoek. Maar als hoofddocent Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam bespreekt hij net zo lief de borsten van Georgina Verbaan of de veronderstelde boosheid van Sylvana Simons. Volgende week is hij een van de sprekers op de Celebrity Studies Conferentie. Een evenement met meer dan tweehonderd internationale academici.

Celebrities krijgen al zoveel aandacht, waarom ook nog een academisch spotlight?
"Het is echt niet zo dat ik geloof dat Marco Borsato eigenlijk de nieuwe Mozart is. Natuurlijk is popcultuur op een bepaalde manier oppervlakkig. Maar sterren zijn ook een heel belangrijk deel onderdeel van onze mediacultuur. Ze laten aan het publiek zien hoe de samenleving werkt, hoe onze nationale identiteit wordt gevormd en wat we voelen bij allerlei sociale thema's. Of het nou Gerard Joling is die zegt wat hij van vluchtelingen vindt, of Ali B die uitlegt hoe het is om als Marokkaan in de disco te worden geweigerd, sterren houden ons een spiegel voor."

"Tegelijkertijd zegt de manier waarop wij onze sterren behandelen ook veel over onze samenleving."

Hoe bedoelt u dat laatste?
"Toen Georgina Verbaan ooit in de Playboy stond, ontstond er een landelijke discussie over haar borsten. Dit eindigde met een mammografie van haar borsten op de voorpagina van De Telegraaf. Ter bewijs dat ze echt zijn. Op de voorpagina! Mijn studenten zeggen dan: maar daar kiest ze toch zelf voor? Maar een man zou nooit worden gevraagd de echtheid van een lichaamsdeel te bewijzen. Georgina koos daar niet voor, ze wilde de discussie stoppen."

"Dit zegt niets over Georgina, maar iets over hoe wij naar vrouwen kijken en over hen praten. Net zoals het alsmaar wegzetten van Sylvana Simons als boos en drammerig iets zegt over hoe wij als samenleving omgaan met mondige zwarte vrouwen."

Waarom boeit het ons überhaupt wat sterren doen?
"Dat komt doordat ze tegelijkertijd normaal en uitzonderlijk zijn. Dat noemen we de mythe van sterrendom. Celebrities moeten gewoon zijn, want anders kunnen wij ons niet in hen herkennen, maar ze moeten ook buitengewoon zijn, anders kunnen we er niet tegenop kijken. Linda de Mol belichaamt deze Nederlandse doe-maar-gewoonmythe perfect. Overal wordt benadrukt hoe gewoon zij wel niet is gebleven."

"Maar met haar geld en toegang tot het publieke debat is zij natuurlijk helemaal niet gewoon. Juist het feit dat ze gewoon is, maakt haar zo buitengewoon voor het publiek. Daarom willen we ook zo graag dat kijkje achter de schermen. Hoe ziet haar huis eruit? Wat doet ze in haar privéleven? Sociale media versterken deze band tussen fan en ster."

Bij programma's als DWDD zien we steeds vaker beroemdheden in plaats van experts spreken over politieke thema's. Wat is hun rol in het publieke debat?
"Een heel grote. Gordon hoeft maar iets over homohaat op Facebook te zetten of hij wordt uitgenodigd op tv en gebeld door de minister-president. Kijkers willen niet een expert over ­etnisch profileren horen, maar het persoonlijke verhaal van Typhoon. We zijn van sterren gewend dat ze praten over hun lievelingseten, hun relaties. Publiek en privé lopen constant in elkaar over. Vragen naar hun ervaring over iets als racisme gaat dan veel makkelijker dan bij bijvoorbeeld een politicus."

En het is in het voordeel van de ster zelf?
"Zeker. Er zijn meer beroemdheden dan ooit ­tevoren. Het gaat lang niet alleen meer om ­talent, maar om de hoeveelheid media-aandacht die je kunt genereren. Reality-sterren ontlenen zelfs hun hele bestaan eraan. Het is een aandachtseconomie. Bij beroemdheden die zich inzetten voor goede doelen zie je hetzelfde. Zonder af te doen aan enige oprechtheid, werkt de ster, naast betrokken te zijn, net zo hard aan de eigen roem. Kijk naar Angelina Jolie. Zij is inmiddels net zo beroemd om haar liefdadigheid als om haar filmrollen. Maar ook onze Marco Borsato."

Wordt het publieke debat daarmee niet oppervlakkig?
"Het belangrijkste is dat door beroemdheden te gebruiken thema's veel toegankelijker worden en een groot publiek wordt bereikt. Als een historicus op televisie zegt dat de Black Panther­beweging in Amerika erg belangrijk was, dan zullen velen hun schouders ophalen. Maar als Beyoncé het in haar optreden verwerkt, gaan jonge mensen het googelen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden