PlusHype

Waarom steeds meer politieke partijen memes gebruiken

In de VS zijn memes niet meer weg te denken bij politieke campagnes. Met de grappig bedoelde plaatjes hopen politici een jong en hip imago te krijgen. Ook Nederlandse politici doen er gretig aan mee.

Terwijl de strijd om het Amerikaanse presidentschap losbarst, zette kandidaat Michael Bloomberg de afgelopen weken een opmerkelijk online fenomeen in voor zijn campagne: memes (zie kader). Op een paar van de grootste meme-­accounts op Instagram verschenen screenshots van fictieve chatgesprekken.

Op het populaire account @fuckjerry (15 miljoen volgers) werd bijvoorbeeld een screenshot van een gesprek gepost waarin Bloomberg zogenaamd vraagt of dat account er misschien voor kan zorgen dat hij bekend komt te staan als ‘the cool candidate’. Natuurlijk kon dat, maar dan moest hij wel even de portemonnee trekken, was het antwoord. Hoewel niet iedereen doorhad dat het om satire ging, konden veel volgers het wel waarderen. De posts leverden honderdduizenden likes en reacties op.

The New York Times deed navraag en ontdekte dat Bloomberg een bedrijf had ingeschakeld dat satirische meme-accounts met in totaal zo’n zestig miljoen volgers beheert. ‘Ja, dit is echt #gesponsord door @mikebloomberg’, werd netjes vermeld door @fuckjerry. Bloomberg heeft waarschijnlijk grif moeten betalen voor de campagne. Geen probleem voor de miljardair: in totaal gaf hij al meer dan 500 miljoen dollar uit aan advertenties – een record.

Dank memes

Bloomberg is zeker niet de enige die memes gebruikt voor een politieke campagne. Rivaal Bernie Sanders is al jaren de koning van de dank memes, een categorie van heel lelijke memes. Er is zelfs een Facebookgroep, ‘Bernie Sanders Dank Meme Stash’, waarin zijn achterban tot hilariteit van de bijna 400 duizend leden losgaat met het plaatsen van heel lelijk bewerkte plaatjes.

Momenteel gaat er een meme het internet over waarin Sanders te zien is in een vaalbruin windjack op een modderig paadje. Het is een screen­shot van een filmpje waarin hij op zijn kenmerkende rechttoe rechtaanmanier vraagt om financiële steun voor zijn campagne – een plaatje dat hele geschikt blijkt voor geintjes over lage banksaldo’s.

Aanhangers van Donald Trump zijn zo fanatiek dat ze duizenden volgers hebben verworven met hun pro-Trumpmemes, die gretig worden gedeeld door Trump zelf.

Bernie Sanders die om geld vraagt blijkt heel geschikt voor memes over lage banksaldo's.

Dat politici met memes experimenteren en zelfs voor zulke ogenschijnlijke ongein betalen is niet gek, zegt Sanne Kruikemeier, die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar het inzetten van social media tijdens verkiezingscampagnes. “Ze doen er alles aan om de jonge kiezer aan te spreken. Politici zijn aan het vloggen geslagen en delen privé-informatie op Instagram. Memes horen ook bij die onlinestrategie. Partijen targeten nu zelfs specifiek jonge doelgroepen met Facebookadvertenties.”

Aandacht trekken

Het wetenschappelijk onderzoek naar de doelmatigheid van deze campagnes staat nog in de kinderschoenen. Vooralsnog lijken social media slechts een klein effect te hebben, omdat kiezers hun stem op meer baseren dan alleen het socialmediagebruik van een kandidaat.

Volgens wetenschapper Kruikemeier worden memes en sociale media vooral ingezet om een hip imago en publiciteit te genereren. “Memes zijn een unieke manier om de aandacht te trekken. Met onlinehumor hopen ze weer besproken te worden in andere media. Thierry Baudet en Trump hopen natuurlijk ook dat hun tweets in krantenartikelen en televisieprogramma’s terechtkomen. Het is een manier om meer bekendheid te krijgen.”

Ook in Nederland maken politici gretig gebruik van memes. Dwars, de jongerenclub van GroenLinks, heeft zelfs heuse ‘memeteams’ in het leven geroepen tijdens de verkiezingen. Koploper in het genre is de VVD. Sinds ongeveer een halfjaar plaatst de partij niet langer serieuze campagnefoto’s op Instagram, maar alleen nog memes. Over het hoe en wat laat de partij niets los. “We praten bij de VVD niet over strategie,” zegt manager Robert van As van het online team.

Conflicten via memes

Partijen gaan online ook regelmatig het conflict aan met hun concurrenten. De VVD plaatste recent nog memes waarin kritiek werd geuit op de PvdA en handelsverdrag Ceta. VVD’ers en PvdA’ers voerden vervolgens verhitte discussies in de commentsectie.

En dat is precies de bedoeling, zegt Kruikemeier. “Zo worden kiezers gemobiliseerd: ze gaan met elkaar in gesprek over waar de partij voor staat. Zo kan een meme inhoudelijk duiding geven aan politieke standpunten.”

Wat is een meme?

Het fenomeen meme (spreek uit als ‘miem’) startte ooit als een willekeurig plaatje met een tekst erbij, een specifieke vorm van internethumor die bestaat bij de gratie van herhaling. Memers maken er een sport van zoveel mogelijk grappen te verzinnen bij één suf plaatje; en dat plaatje verbeeldt dan meestal de clou. Een van de klassiekers in het genre is ‘Hide the Pain Harold’, een stockfoto van een man (de 75-jarige ­Hongaar András Arató) die zijn tanden blootgrijnst terwijl zijn ogen op standje huilbui staan – leuk bij grapjes over allerlei ongemakkelijke situaties. Inmiddels gaan ook korte filmpjes of losse zinnen al als een meme door. Het doel: zo snel mogelijk viral gaan, en zorgen dat de rest van de internet­gemeenschap aan de slag gaat met variaties op dat specifieke stukje beeld of tekst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden