Plus

Waarom beheerst Brussel het nieuws en Ankara niet?

Na Brussel berichtten de media uitgebreid over alle ontwikkelingen. Na een aanslag in Ankara, een week eerder, bleef het stil - terwijl het aantal slachtoffers nagenoeg gelijk was. Hoe kan dat toch?

Beeld Studio Odilo Girod

Een dag na de aanslagen in Brussel. Vanaf het moment dat de eerste bom ter ontploffing werd gebracht op lucht­haven Zaventem komt geen einde aan de stroom nieuws - en non-nieuws - over de aanslagen op het vliegveld en de Brusselse metro.

Media buitelen over elkaar heen om als eerste te melden wat de identiteit van de terroristen is en de NOS zendt de hele dag live uit. Er vallen 35 doden en honderden (zwaar-)gewonden.

Wat veel mensen op sociale media opvalt de dagen erna: het contrast in aandacht met de aanslagen in Ankara van 13 maart (36 doden, ruim honderd gewonden) is wel heel erg groot. Geen ingelaste journaals, maar een paar verhalen in de kranten en een aantal korte items op tv.

Het is een discussie die vaker wordt gevoerd: waarom is elk detail over de zelfmoordterroristen in Brussel nieuws, maar moet de aanslag met een autobom in Ankara het doen met een paar losse stukken in de kranten zonder al te veel context?

Geruisloos
Dit keer is Brussel versus Ankara een duidelijk voorbeeld, maar wat te denken van Frankrijk versus Libanon? In 2014 alleen al waren er tweehonderd aanslagen in Libanon, met 114 doden. Die ging (bijna) geruisloos voorbij.

Frankrijk had één terrorismegerelateerd incident in 2014. En in 2015, toen de redactie van Charlie Hebdo onder vuur werd genomen en er twaalf doden vielen, ging de hele wereld de straat op om steun te betuigen.

Tussen 2011 en 2014 waren er meer dan honderd terroristische aanslagen in Kenia volgens The Global Terrorism Database - waarbij minstens 370 doden en bijna 1100 gewonden vielen. Maar die beheersten niet het nieuws.

Hoe kan dat toch? Wetenschappelijk nieuwsonderzoeker Nel Ruigrok stelt die vraag vaker. En de eerste antwoorden die ze daarbij tegenkomt, liggen voor de hand. "De journalistieke praktijk: hoe verder weg, hoe meer doden er nodig zijn om nieuwswaardig te zijn. Zo werkt het al jaren."

Willekeur
Bij de vergelijking tussen de berichtgeving rond de aanslagen in Turkije en België speelt nog mee dat er in Nederland een grote Turkse gemeenschap is, zegt Ruigrok. "Ik kan me ergens voorstellen dat zij een sterkere band hebben met Turkije - doordat er familieleden of vrienden wonen - dan met België. Daarom is het voor hen moeilijk te verkroppen dat er zo weinig informatie wordt gebracht over de aanslagen in Turkije."

Daarbij is het wel goed om aan te geven dat de willekeur niet iets is wat uitsluitend in de media leeft: na de aanslagen op de redactie van het satirische weekblad Charlie Hebdo was iedereen Charlie, na de aanslagen in Parijs werden er en masse Franse vlaggen over profielfoto's op Facebook geplaatst en vorige week werd het Paleis op de Dam na 'Brussel' uitgelicht in de Belgische driekleur.

Paleis op de Dam
De aanslagen in Ankara riepen die reactie echter niet op. Dat was ook Jan Eikelboom opgevallen, Midden-Oostenverslaggever van Nieuwsuur. 'Is het Paleis ooit uitgelicht in de kleuren van de Turkse vlag? Of de Syrische? Of de Iraakse?' twitterde hij.

Eikelboom was net terug van zes weken Turkije - hij was onder andere in Istanboel ten tijden van de laatste aanslag - maar zijn persoonlijke betrokkenheid had niets van doen met zijn opmerking. "Het steekt me niet persoonlijk en het is ook geen kritiek op het Paleis op de Dam, maar het is wel goed om bij dit soort acties na te denken over het gevoel dat het teweeg kan brengen bij verschillende lagen uit de samenleving."

Een herdenkingsplek in Ankara, waar op 13 maart 35 mensen om het leven kwamen bij een aanslag. Beeld anp

Datzelfde geldt voor het handelen van de media, zegt Eikelboom. "Het is belangrijk te realiseren dat Nederland niet één blanke samenleving is. Je merkt dat er groepen zijn die zich niet gezien voelen. Je proeft het op scholen en je leest het op sociale media - het appelleert aan een gevoel dat leeft."

Dat is volgens hem overigens niet alleen het geval in Nederland, maar zeker ook in Turkije. "De Turken zien de hele wereld de straat op gaan wanneer er in Parijs of Brussel aanslagen zijn, terwijl een bomaanslag van IS in Istanboel nauwelijks aandacht trekt. Dat is wrang."

Net na de aanslagen van Parijs in november leken die gevoelens er in de Turkse voetbalstadions uit te komen, waar gezamenlijk één minuut stilte zou worden gehouden ter nagedachtenis aan de slachtoffers in Frankrijk. In plaats van een dodelijke stilte klonk boegeroep. Eikelboom: "Dat zou je ook kunnen uitleggen als een uiting. 'Wij' moeten altijd solidair zijn naar 'jullie van het Westen', terwijl dat andersom veel minder het geval is. Krijg de klere maar."

Minder hijgerig
Dat in Nederland minder over de aanslagen in Ankara werd geschreven, kan volgens nieuwsonderzoeker Ruig­rok ook te maken hebben met de complexiteit van de problemen in Turkije. "Het land is niet alleen in conflict met IS, maar ook met Koerdische strijders. Zoiets is lastig uit te leggen. Als het daar duidelijk altijd om IS gaat, past het in de verhaallijn 'IS komt steeds dichterbij'."

Toch zou juist die complexiteit ervoor moeten zorgen dat journalisten zich van hun belangrijkste taak bewust zijn: duiding en context bieden. Ruigrok: "Dat is in de praktijk vaak lastiger voor nieuwsmedia: het kost meer geld en je concurreert niet meer met andere media doordat je de waan van de dag links laat liggen. Daardoor wordt het ook minder hijgerig."

"Dat het anders kán, laat bijvoorbeeld De Correspondent zien. En Marcel Rözer pleitte er in de Volkskrant voor dat de NOS na aanslagen als afgelopen week op zwart gaat en eens per uur een kort bulletin uitzendt, waarin de kijker écht wordt bijgepraat met nieuwe feiten, in plaats van het eindeloos herhalen van geruchten en mogelijke ontwikkelingen. Dat lijkt me een goede manier."

Johan Cruijff
Wat opvalt, is dat de NOS voor het eerst duidelijk aangeeft dat wordt nagedacht over het vraagstuk. In een artikel op de NOS-website met de kop 'Is een dode Belg meer waard dan een dode Turk?' legt NOS Nieuwshoofdredacteur Marcel Gelauff uit dat er op zijn redactie altijd afwegingen worden gemaakt op basis van journalistieke relevantie. 'Dit (Brussel) is iets wat letterlijk dicht bij je huis gebeurt.'

Premier Mark Rutte legt 23 maart bloemen bij de Belgische ambassade in Den Haag naar aanleiding van de aanslagen in Brussel. Beeld anp

Gelauff geeft ook aan dat er intern is gediscussieerd over de manier waarop de NOS de verslaggeving heeft verzorgd rondom de aanslagen in Ankara en in Brussel. "Als je de ­reacties ziet, hebben we misschien onderschat wat dit in de maatschappij betekent."

Nieuwsonderzoeker Ruigrok: "Het is sowieso een goede ontwikkeling dat verantwoording wordt afgelegd. De NOS doet dat steeds vaker. Als er maar één bron is, waarvan de waarde nog niet helemaal duidelijk is, wordt dat erbij gezegd. Wat de NOS verkondigt, wordt door veel mensen nog als 'de waarheid' gezien, dus dan is het belangrijk dat je ook laat zien hoe die waarheid tot stand is gekomen."

En dan nog. Het blijft een vreemd begrip; nieuwswaarde. Ruigrok: "Twee dagen na Brussel verdringt Johan Cruijff de aanslagen van de voorpagina. Omdat hij blijkbaar relevant is voor een grotere groep mensen in Nederland."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden