Waar wij vandaan komen

Het is vandaag 200 jaar geleden is dat Charles Darwin werd geboren. De vuistdikke biografie van Adrian Desmond en James Moore geeft een goed beeld van de man achter
de evolutieleer.

Vreemd genoeg bevinden wij ons - honderdvijftig jaar nadat Charles Darwin (1809-1882) met zijn theorie van natuurlijke selectie op de proppen kwam - weer midden in een discussie over de vraag of de mens van de aap afstamt of niet. De laatste tijd hoor je weer vaker lieden aan het woord die beweren dat de wereld en de mens in zes dagen tijd door het opperwezen zijn gecreëerd, en dat het ontstaan van de wereld dus niet het resultaat is van de evolutietheorie.

De vertaling van de vuistdikke biografie die Adrian Desmond en James Moore schreven over de wereldberoemde bioloog begint met de verbijstering die Darwin voelde toen hij hoorde dat in Nederland een van de eerste vertalingen van zijn The origin of species (1859) verkrijgbaar was. Stond het calvinistische Nederland dan toch meer open voor wetenschappelijke inzichten dan het anglicaanse Engeland?
Het antwoord is ondubbelzinnig: ja. De evolutietheorie werd in Nederland aanvankelijk rustig en welwillend ontvangen, zo staat in een proefschrift dat vandaag (Darwins geboortedag) aan de Erasmusuniversiteit verdedigd wordt.

Planten en dieren veranderen als gevolg van natuurlijke selectie, betoogt Darwin in zijn boek, maar wat de mens betrof, waren het vooral anderen die dit inzicht toepasten op de ontwikkeling van de mens. Pas toen Darwins theorie opgang begon te maken, radicaliseerde het debat. Met name Bijbelvaste gelovigen vonden het een onuitstaanbare gedachte dat wij familie zijn van de aap en afstammen van een primitief organisme.

2009 - twee eeuwen na zijn geboortejaar - is uitgeroepen tot Darwinjaar, met als gevolg dat er een lawine van Darwiniana verschijnt. In deze overweldigende hoeveelheid informatie is de biografie van Desmond en Moore een goede gids. De auteurs beschrijven het leven van Darwin, leggen zijn theorieën uit en geven ook een historisch overzicht van hoe er in de loop van die twee eeuwen op Darwin is gereageerd. Ze zijn ook niet te flauw om kritische opmerkingen te maken, bijvoorbeeld over Darwins opvatting dat zwarten inferieur waren aan blanken. Wel was hij een fanatiek tegenstander van de slavernij.

Darwin groeide op in een aristocratisch milieu. Zijn grootvader was een arts die in zijn vrije tijd uitvinder was. Zo ontwierp hij onder andere een rijtuig die met hoge snelheid door de bocht kon en een platte windmolen. Kortom, een intellectueel die weliswaar gelovig was, maar daar de Bijbel of Jezus niet voor nodig had.

Darwin was zeker niet de provocateur waarvoor hij nu door velen gehouden wordt. Nee, nadat hij zijn studie medicijnen opgaf omdat hij niet tegen bloed kon, was hij een ijverige theologiestudent die ook colleges natuurwetenschap volgde.

Desmond en Moore maken duidelijk dat Darwin een zoeker was, een echte wetenschapper die de twijfel aan alles wat hij las en zag tot richtsnoer maakte. Toen hij in 1831 een oproep las om samen met de gentleman-naturalist Robert Fitzroy een onderzoeksreis te maken naar Zuid-Amerika, Australië, het zuiden van Afrika en diverse eilandengroepen in de Grote en de Indische Oceaan, reageerde hij niet meteen. Vooral omdat hij twee jaar van huis zou zijn. Maar hij ging toch, en de reis op het schip de Beagle zou vijf jaar duren. De vele momenten dat het reisgenootschap aan land ging, gebruikte Darwin voorval voor het bestuderen van de plaatselijke dieren, planten, fossielen en geologie. Een groot deel van zijn verdere leven was gewijd aan het onderzoeken en classificeren van de op zijn reis verzamelde voorwerpen.

Darwin investeerde graag in spoorlijnen; aanvankelijk verloor hij daarmee veel van zijn kapitaal, maar nadat hij in 1854 20.000 pond in de succesvolle Great Northern Railway had gestoken, kon hij zich rustig aan de studie der natuur wijden. Vijf jaar later verscheen
The origin of species. (HANS RENDERS)

Adrian Desmond & James Moore: Darwin. De Biografie
Nieuw Amsterdam, 49,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden