Plus

Waar ligt de grens bij verslaan van gevoelige rechtszaken?

Het is een dagelijks dilemma voor rechtbankverslaggevers. Het doet zich bijvoorbeeld voor bij de zaak rond Anne Faber: hoe ga je om met gruwelijke details? 'Ik stop als het op sensatiezucht begint te lijken.'

Belangstellenden bij de rechtbank voor de zaak rond Anne Faber. Beeld anp

'Er volgen nu vreselijke details over de verkrachting. Die ga ik niet delen. #AnneFaber,' twitterde Yelle Tieleman, verslaggever van het AD Utrechts Nieuwsblad.

Andere journalisten stopten ook met twitteren toen tijdens de rechtszaak tegen Michael P. tot in detail werd besproken hoe hij haar achtereenvolgens verkrachtte en vermoordde. En de minutieuze beschrijving die Annes moeder gaf van het toegetakelde lichaam van haar dochter werd door veel verslaggevers ook niet gedeeld. Te akelig, te intiem en te pijnlijk voor de nabestaanden.

Twitterverbod
Ondanks die prudentie vonden sommigen de verslaggeving van de zaak-Anne Faber te ver gaan. Op Radio 1 pleitte communicatiedeskundige Jan-Willem Wits voor een twitterverbod in de rechtszaal. "Ik vind het niet nodig en niet erg respectvol om al die details te vermelden," zei hij. "Het is goed om de belangen van nabestaanden te bewaken. Een rechtszaak is heel pijnlijk."

Het is een dilemma waar rechtbankverslaggevers voortdurend mee te maken hebben: welke details meld je en welke laat je achterwege?

Saskia Belleman, rechtbankverslaggever van De Telegraaf en fanatiek twitteraar, is tijdens haar werk continu aan het afwegen wat relevant is. "Ik wil mijn lezers inzicht geven in wat er is gebeurd. Dan snappen ze ook de eis en het latere vonnis beter. Maar je hoeft niet mee te gaan in de sensatiezucht die meespeelt rond zaken die veel in het nieuws zijn geweest."

Vacuüm
Journalisten moeten in principe verslag doen van alles wat er in de samenleving gebeurt. Ook, of misschien zelfs juist, als dat zaken zijn die afschuwelijk zijn. Publiciteit kan een maatschappelijke en politieke discussie op gang brengen, waaruit maatregelen voortkomen die de kans op herhaling verminderen.

Ook de rechtspraak is gebaat bij transparantie. De rechterlijke macht opereert niet in een vacuüm: voor het vertrouwen in de rechtsstaat is het belangrijk dat mensen snappen waarom de ene moordenaar levenslang krijgt en de andere na 15 jaar weer vrijkomt. Media vervullen daarin een belangrijke rol.

Ingewikkeld dilemma
"De waarheid staat voorop," zegt Paul Vugts, misdaadverslaggever van Het Parool. "Maar wat je wel en niet opschrijft, is een ingewikkeld dilemma. Je wilt de slachtoffers of nabestaanden niet onnodig kwetsen, en lezers zitten ook niet te wachten op allerlei gruwelijkheden in de krant. Met name bij zedenzaken zou je eigenlijk zo min mogelijk details willen melden. Tegelijkertijd moet je de waarheid recht doen en de ernst van wat er is gebeurd beschrijven."

Rechtbankverslaggevers praten vaak onderling over de ethische afwegingen die ze maken, zegt Belleman. Maar uiteindelijk volgt ze haar eigen intuïtie.

"Ik ben voor zoveel mogelijk openheid, maar stop als het op sensatiezucht begint te lijken. Soms maak je, onder tijdsdruk, weleens de verkeerde afweging. In de zaak van Marianne Vaatstra heb ik ooit in alle haast getwitterd hoe haar keel werd doorgesneden. Dat had ik niet moeten doen. Maar soms kan een gruwelijk detail wel van groot belang zijn voor de zaak, daaruit kan bijvoorbeeld blijken of de dader met voorbedachten rade te werk is gegaan."

Voor slachtoffers en nabestaanden kan het pijnlijk zijn als in de media breed wordt uitgemeten hoe een misdrijf is gepleegd. Maar er zijn ook mensen die het juist prettig vinden als hun verhaal naar buiten komt. "Iedereen gaat daar op zijn eigen manier mee om," zegt Joyce Veul, woordvoerder van Slachtofferhulp Nederland. "Onze casemanagers raden het niet bij voorbaat af als slachtoffers of nabestaanden met media willen praten. Maar ze leggen wel uit wat de mogelijke implicaties zijn."

Indianenverhalen
Het is pijnlijk voor de nabestaanden als in de media onjuiste verhalen circuleren, zegt Jan van Kleeff, voorzitter van de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers. "Daardoor is voor veel mensen de rechtszaak, waarbij alle feiten aan het licht komen, ook zo belangrijk voor het verwerkingsproces. Dat maakt een einde aan alle indianenverhalen rond een zaak."

De afgelopen jaren hebben nabestaanden een prominentere plek gekregen in het strafproces. Zo mogen zij bijvoorbeeld het woord voeren in de rechtszaal. Veel nabestaanden hechten eraan dat zij kunnen vertellen welk leed hun is aangedaan en willen ook dat hun verhaal naar buiten komt. "Het voelt voor hen als erkenning van hun verdriet. Bovendien is het belangrijk dat de gemeenschap hoort en begrijpt wat voor ellende de dader heeft aangericht."

Bestaansrecht
Je begeeft je op glad ijs wanneer je als journalist gaat invullen wat nabestaanden wel of niet willen lezen, zegt Vugts.

"En nog gevaarlijker is het om, bij een moordzaak, te proberen in te vullen wat het slachtoffer zou hebben gewild. Soms heb ik voorafgaand aan een rechtszaak contact met slachtoffer en nabestaanden. Sommigen willen dat je geen details opschrijft, anderen vragen juist expliciet of ik kan opschrijven wat voor gewetenloos monster de dader is. Maar uiteindelijk is en blijft het mijn primaire taak om verslag te doen van wat er is gebeurd. Dat is het bestaansrecht van de journalistiek."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden