Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Waanzinnig opwindende muziek van Iannis Xenakis

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

Van alle grote modernisten die de 20ste-eeuwse muziek onveilig maakten met klanken die niemand zich had kunnen voorstellen, was de Griek Iannis Xenakis (1922-2001) misschien wel de radicaalste. Zijn muziek leek letterlijk nergens op, of het moesten dramatische vulkaanuitbarstingen zijn, of klankgeworden wiskundige en architectonische processen.

Xenakis’ stukken zijn zonder uitzondering reusachtig opwindend en niet zelden aangrijpend, voor wie zich eraan kan overgeven tenminste. Mensen die mooie melodieën en troostende harmonieën willen, hebben bij deze componist niks te zoeken.

De kern waaruit zijn werk voortkwam, heeft hij ooit omschreven als een samenballing van angst, woede en liefde. Angst en woede over onrechtvaardigheid en onderdrukking. Liefde voor de vrijheid, waarvoor hij tijdens de Tweede Wereldoorlog, die in Griekenland de vorm van een burgeroorlog aannam, vocht tegen de Britse overheersers. Die strijd kostte hem zijn linkeroog – een granaatscherf boorde zich in zijn gezicht.

In 1947 studeerde hij als werktuigbouwkundige en nam hij de vlucht naar Parijs. In Griekenland hing hem vanaf dat moment de doodstraf boven het hoofd. Deze werd later omgezet in tien jaar gevangenisstraf en pas opgeheven toen de Griekse junta in 1974 verdween.

In 1955 verbijsterde Xenakis het publiek op het festival in Donaueschingen met het orkestwerk Metastaseis, waarvan het ongehoorde gebruik van glissandi hem in een klap beroemd maakte.

Als architect werkte hij samen met Le Corbusier. Xenakis was verantwoordelijk voor het iconische Philipspaviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel.

Al snel daarna was hij alleen nog maar een componist die, op den duur met de hulp van computers, de een na de andere ontzagwekkende partituur produceerde. Een van zijn allerbeste werken is het 75 minuten durende Kraanerg uit 1968, voor 23 instrumenten en elektronica – oorspronkelijk balletmuziek, maar ook zonder dansers waanzinnig indrukwekkend, zeker ook vanwege de plotseling opduikende, raadselachtige stiltes.

Wat een stuk.

Klangforum Wien o.l.v. Sylvain Cambreling speelt Kraanerg van Iannis Xenakis op zaterdag 2 april in het Concertgebouw tijdens de NTR ZaterdagMatinee , aanvang 14.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden