Plus Achtergrond

Vroeger was alle kleding bij de Zuiderzee duurzaam

Duurzaamheid was een eeuw geleden geen modewoord, maar pure noodzaak, leren we in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen bij de tentoonstelling Kleren maken de vrouw.

Een aantal modeontwerpers en kunstenaars is gevraagd creaties te maken, geïnspireerd op visserskleding. Beeld Madelon Dielen

Voor de tentoonstelling ­Kleren maken de vrouw put het Zuiderzeemuseum uit zijn eigen collectie van liefst 7500 kledingstukken - variërend van kleurrijke klederdrachten uit Marken, Hindeloopen en Volendam tot halsdoekjes, polsmofjes en kousen.

“Het bijzondere van deze expositie,” zegt tentoonstellingsmaker Femke Papma, “is dat we nu kleding tonen, waarvan je denkt: hoort dit in een museum? Een broek die volledig is afgedragen, vaal en verschoten, met zichtbaar gestopte gaten. Maar die past er nou juist uitstekend in.”

Vrouwen, weet Papma, speelden in de vissersplaatsen rond wat ooit de Zuiderzee was, nu het IJsselmeer, een cruciale rol in het leven van alledag. “Met de mannen vijf dagen op zee was de vrouw de spil van het gezin. Een volledige dagtaak, want ze beheerde de beurs en zorgde voor de kinderen. Ze werkte bij als garnalenpeller of in de visverwerking. Koken moest op een petroleumstel en de maandag was steevast wasdag. Alles met de hand boenen en schrobben.”

“Bovendien was ze verantwoordelijk voor de gezinsgarderobe. Waar in rijkere streken kleding door een naaister werd gemaakt, deden veel vrouwen hier alles zelf. Mensen hadden het niet breed dus kleding moest lang meegaan. Kledingstukken werden van kind op kind doorgegeven en de vrouw moest veel vaardigheden bezitten om de stof te verstellen, te vermaken, te herstellen en uit te leggen.’'

Interactief

Aan dat ambacht (“Bij streekdrachten bestonden geen patronen, alles werd op gevoel geknipt en genaaid en dat ging van moeder op dochter over.”) brengt het museum in Enkhuizen een fraaie ode met een juweel van een (interactieve) tentoonstelling voor het hele gezin.

“De vissersgemeenschappen aan de Zuiderzee, dikwijls geïsoleerd en in zichzelf gekeerd, hadden hun eigen, typerende klederdracht. Er golden strikte regels wat je op welke dag aantrok. Er was een verschil tussen zondagse kleding en werkkleding. Tot de zondagse broek niet meer zo zondags was en een werkbroek werd. Zo werd kleding voortdurend gerecycled.”

Het tijdvak dat het Zuiderzeemuseum bij deze tentoonstelling hanteert, loopt van 1880 en eindigt in 1932, het jaar waarin de Afsluitdijk werd voltooid.

Wat alle steden en dorpen aan de Zuiderzee volgens Papma gemeen hadden, was handwerken, door de omstandigheden gedwongen of als tijdverdrijf. Daarvan zijn de mooiste voorbeelden te zien. Van ragfijn borduurwerk tot een complete linnen uitzet die voor een huwelijk zelf werd genaaid en gestikt. En voor wie tijdens de expositie zelf aan de slag wil gaan, staat er in een van de zalen een ­grote borduurtafel.

Modeontwerpers

Er valt ook veel te leren over de Nederlandse ­historie die hier voor een belangrijk deel is ­geworteld, mede als gevolg van de strijd tegen het water. Want wie heeft weleens gehoord van een ‘kraplap’ – ‘kralap’ in het Volendams, ‘onderst’ in het Fries. Het blijkt oorspronkelijk onderkleding te zijn, een bedekking van het ­bovenlichaam (borst, rug, schouders, rond de hals). In sommige plaatsen werd het boven­kleding, zoals de gesteven schouderbedekking in Bunschoten-Spakenburg. Of het gebloemde borst- en halsstukje in Volendam.

Een aantal modeontwerpers en kunstenaars is gevraagd creaties te maken, geïnspireerd op visserskleding. Ook legt het Zuiderzeemuseum de link met de (gedwongen) duurzaamheid van toen en onze hedendaagse blik op kleding, volgens Papma ‘na de olie-industrie mondiaal de meest vervuilende bedrijfstak’.

Bezoekers worden uitgenodigd hun wenken en suggesties op te schrijven. Zoals deze scholier op de vraag wat je kunt doen om kleding langer te laten meegaan: “In je blootje lopen.”

Kleren maken de vrouw, t/m 5 april 2020 in het ­Zuiderzeemuseum in Enkhuizen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden