Plus

Voorstelling Pinokkio is een eerbetoon aan de leugen

Het verhaal van Pinokkio is in deze voorstelling geen moralistisch pleidooi voor een braaf bestaan, maar een rauwe coming of age van een jongen op zoek naar persoonlijke vrijheid.

De voorstelling stelt de brontekst van Carlo Collodi vrolijk ter discussie Beeld Ben van Duin

Het zigeunerachtige toneelbeeld vol circuselementen verbeeldt Pleasure Island - in deze adaptatie geen illuster amusementspark, maar eenvoudigweg de wereld waarin Pinokkio opgroeit. Pinokkio - een intrigerende, ongrijpbare rol van Phi Nguyen - groeit op tussen hangjongeren, drugsgebruikers, seksverslaafden, dieven en anarchisten.

De zin 'We gaan een echte man van je maken' heeft in deze voorstelling, uitgesproken door een wat oudere vrouw die zich een fee waant, bepaald geen Disney-pedagogische connotatie, maar een onversneden seksuele lading.

Ondertussen bestookt Japie Krekel (een tomeloos irritante medewerkster van de Kinderbescherming) hem voortdurend met politiek-correcte gemeenplaatsen - uiteraard met tegenovergesteld resultaat - en zit een alcoholistische Gepetto bijna voortdurend zijn kater uit tussen de vier muren van de gevangenis.

Ezel
"Het is een eerbetoon aan de leugen," legt regisseur Joeri Vos uit. "Het is belangrijker hoe je met elkaar omgaat, dan of je altijd de waarheid spreekt. Je mag best tegenstrijdige dingen verlangen, je hoeft niet consequent te zijn in je dromen."

Een leugentje om bestwil moet kunnen, vindt Vos. "Er zijn verschillende gradaties in moraal. Pinokkio krijgt op een bepaald moment een pak aan en kan dan niet meer liegen. Maar ik denk dat ons vermogen tot liegen er ook voor zorgt dat situaties vaak goed gaan."

Meer dan op de animatiefilm van Disney (1940) baseerden Vos en coauteur Teun Smits zich voor hun bewerking op de veel minder kindvriendelijke oerversie, het boek De avonturen van Pinokkio (1883) van de Italiaanse schrijver Carlo Collodi.

Vos: "We volgen het boek redelijk trouw, alleen stoppen we iets voor het einde. In het boek belandt Pinokkio tegen het einde op Pleasure Island en verandert daar in een ezel."

"Ik vermoed dat Collodi dacht: er moet nog een goede moraal in, dus als je alleen maar plezier maakt en je dromen nastreeft, verander je in een ezel en word je aan het werk gezet. Maar wij eindigen in onze voorstelling voordat hij in een ezel verandert, en laten dus in het midden of dat wel of niet gebeurt."

Populistisch
Op een bepaald moment in het verhaal krijgt Pinokkio straf en wordt hij opgehangen. "Pinokkio beseft in die scène dat hij straf krijgt, terwijl hij niet weet waarom. Maar hij gaat toch maar proberen te huilen en berouw te tonen."

"Hij zegt: 'Ik heb fouten gemaakt, ik snap het nu', terwijl hij het helemaal niet snapt. Hij heeft het sociale vernuft om te beseffen dat hij dat moet zeggen. Dat raakt me altijd. Want dat doen mensen, en zeker kinderen, als ze op hun kop krijgen. Ze passen zich aan, aan een voor hen onbegrijpelijke wereld."

Pinokkio ging eerder dit jaar in première op Terschelling tijdens Oerol, en toert wegens succes nu langs verschillende (openlucht)podia. De reacties op de voorstelling zijn heel uiteenlopend, vertelt Vos.

"Sommigen vinden het heftig, populistisch; anderen vinden het een bevrijding. Ik denk dat het dat allebei is. Het gaat enerzijds over een jongen die zijn dromen en verlangens volgt en zijn milieu ontgroeit, maar het is ook het verhaal van een achterbuurt­jongen die zich ontpopt tot populist."

"Ik las een leuke analyse op internet waarin stond dat dat hele verhaal zo fascistisch is als de pest. We geven ergens ook de hint dat het eerder over huidskleur dan houtskleur gaat."

Vrijbuitersgevoel
"Zelf denk ik dat het een heel vrolijke voorstelling is waarin we veel plezier maken, maar zonder dat we ontkennen dat de wereld ook heel rottig en naar is. Maar om de wereld mooier te maken is het een goed idee om zelf lol te maken. Pleasure Island is uiteindelijk een plekje in je hart."

Zoals Pinokkio zich in de voorstelling niets aantrekt van regels, bouwt Vos in zijn regie ook voortdurend zijn eigen feestje. De voorstelling schiet alle kanten op, stelt de brontekst van Carlo Collodi vrolijk ter discussie en maakt het publiek schaamteloos deelgenoot van de anarchie.

De gipsy- en klezmerachtige muziek van de vier muzikanten van het Franse ensemble La Compagnie du Tire-Laine versterkt het discutabele maar aanstekelijke vrijbuitersgevoel. Zo wordt Pinokkio een heerlijk ambigu theaterfeest.

Pinokkio van De Veenfabriek en La Compagnie du Tire-Laine: 13-16/9, Amsterdamse Bostheater. veenfabriek.nl/pinokkio

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.