Plus Boekrecensie

Von Schirach toont in 12 hemeltergende verhalen het onrecht van het recht

Von Schirach toont hoe waarheids-vinding kan ontsporen. Beeld Getty Images/EyeEm

Eerlijkheid duurt niet het langst, in het openingsverhaal van Straf van de Duitse schrijver en voormalig strafrechtadvocaat Ferdinand von Schirach (55), waarin hij in twaalf hemeltergende verhalen het onrecht van het recht laat zien. De­ ­lekenrechter gaat over de in een gehucht in Hochscharzwald opgegroeide Katharina, ­gevoelig, getalenteerd, dienend, zichzelf verwondend en altijd een beetje buiten de wereld staand. Als ze na een inzinking net weer een beetje op de been is, ontvangt ze van de arrondissementsrechtbank een oproep tot lekenrechter– in een rechtssysteem waar burgers als rechters meebeslissen over een uitspraak.

De zaak waarbij zij betrokken raakt, is die van een man die stelselmatig zijn vrouw heeft getergd en mishandeld. Bij het verhoor van de vrouw begint Katharina te huilen. ‘Ze huilde omdat het verhaal van de vrouw haar verhaal was en omdat ze het leven van de vrouw begreep en omdat uit alles eenzaamheid sprak.’ Ze wordt daarop door de raadsman beschuldigd van partijdigheid en gewraakt, en moet in officiële verklaring schrijven of ze inderdaad partijdig is of niet. En het was waar, schrijft Katharina. Ze was partijdig. Het arrestatiebevel tegen de verdachte wordt daarop ingetrokken, hij wordt vrijgelaten. Vier maanden later slaat hij het hoofd van zijn vrouw in met een hamer.

Beklemmende eenzaamheid

Met spaarzame woorden roept Von Schirach werelden op. Je voelt de beklemmende eenzaamheid van Katharina en haar ontsporing nadat haar moeder haar heeft verteld dat haar vader verliefd is geworden op een andere vrouw. Haar vader, procuratiehouder van een papierfabriek bij wie ze na school langsgaat, naar wiens zakelijke telefoongesprekken ze luistert en die haar alles uitlegt tot ze het begrijpt, die ze vergezelt op zakenreizen en die lacht als iemand zegt dat hij wel met een heel jonge vrouw is getrouwd. ‘Haar vader verhuisde naar een huis in de stad. ­Katharina zag hem niet meer.’

Straf is na Misdaden (2010) en Schuld (2011) het derde deel van een trilogie waarin Von Schirach het rechtssysteem, goed en kwaad, schuld en onschuld en individuele morele verantwoordelijkheid bevraagt. Met alle gradaties tussen wit en zwart. Zoals hij in 2018 zei in Der Spiegel: “Ik heb in de dertig jaar dat ik in het strafrecht heb gewerkt geen mens leren kennen dat alleen goed of alleen slecht was. Dat bestaat gewoon niet. Alleen in stripboeken en Zweedse thrillers over seriemoordenaars.”

Wasmachine

In elk van de twaalf verhalen in Straf staat een rechtszaak centraal waarbij de hoofdpersonage betrokken is – zijdelings, zoals in het geval van Katharina, of als verdachte of slachtoffer. Het verhaal De verkeerde kant heeft raakvlakken met het thrillergenre; een verlopen advocaat krijgt een nieuwe zaak toebedeeld. Hij heeft zich in een alcoholische afgrond gestort nadat hij, toen hij nog een goede advocaat was, een van kindermishandeling beschuldige man vrijgesproken heeft gekregen wegens gebrek aan bewijs. In de haast terloopse stijl van Von Schirach: ‘De man reed naar huis, stopte zijn 2-jarige zoontje in de wasmachine en zette die aan.’

In die nieuwe, ogenschijnlijk hopeloze zaak waarin een echtgenote haar man heeft dood­geschoten, weet hij met wat hulp een doorbraak te bereiken en de vrouw gaat vrijuit. Hij waant zich herboren – want ditmaal stond hij aan de goede kant van het recht. Tot hij ontdekt dat hij in de zaak is gestuurd en de afgrond zich opnieuw opent.

Er is de ‘horrormoeder’ die haar kind heeft vermoord en haar straf heeft uitgezeten; eenmaal thuis vermoordt ze haar man voor wiens misdrijf ze is opgedraaid en die haar nooit heeft bezocht. Deze moord kan justitie niet bewijzen. Maar als ze vrijuit gaat moet ze het toch kwijt.

En er is een gescheiden man die in een sekspop die hij Lydia noemt zijn nieuwe liefde vindt. Als hij Lydia thuis gemolesteerd aantreft, naar hij vermoedt door de buurman, bewerkt hij deze met een honkbalknuppel. Hij krijgt een voorwaardelijke gevangenisstraf van een half jaar, de rechter gaat erin mee dat hij de ‘zaak­beschadiging’ aan zijn pop als aanval op zijn levens­partner heeft opgevat. ‘Een voorwaardelijke straf is niet zo erg, zegt hij tegen haar. Hij vertelt over het proces, over de voorzitter en over zijn angst (…) Dan vallen ze in slaap.’

Von Schirach toont hoe waarheidsvinding kan ontsporen en hoe moeilijk het is recht te doen in verhalen die, juist in de zakelijkheid waarmee ze zijn opgetekend, beklemmen en beklijven.

Fictie, Ferdinand von Schirach, Straf, vertaald door Marion Hardoar, De Arbeiderspers €19,99, 200 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden