Plus Recensie

Vlaming Pieter Bergé leidt ons door de geschiedenis van klassieke muziek

Pieter Bergé maakt in Hoe groen is een gitaar? klassieke muziek toegankelijk. Zo hadden ze in de middeleeuwen ook gewoon singer-songwriters.

De illustraties in ‘Hoe groen klinkt een gitaar?’ zijn van de hand van Yule Hermans. Beeld Uitgeverij Lannoo

Wat doet een serieuze, tijdloze muziekwetenschapper? Een serieuze, tijdloze muziekwetenschapper schrijft in tijdschriften als Musiktheorie of Tijdschrift voor Muziektheorie artikelen met titels als ‘Natürliche Triebkraft’ und ‘wahrer Charakter,’ Analytische Bemerkungen zu einem vernachlässigten Beethoven-Thema of Transcending mono(tono)­thematicism: a reinvestigation of compositional logic in Haydn’s Paris symphonies nos. 84-86. Razend interessant natuurlijk, maar misschien niet geschikt voor een heel breed publiek.

Zo’n muziekwetenschapper is de Vlaming Pieter Bergé. Hij is sinds 2012 hoogleraar muziekgeschiedenis aan de Katholieke Universiteit van Leuven. Maar hij profileert zich de laatste jaren ook als een moderne musicoloog, dat wil zeggen, iemand die zijn specialistische kennis wil delen met een veel grotere kring van muziekliefhebbers, die geen boodschap hebben aan de neapolitanische Themenwendung als formal-harmonisches Muster in einigen Sonatensätzen von Beethoven und Brahms (hierover publiceerde Bergé in 2004), maar die wel alles willen weten van, om eens wat te noemen, Mozarts met vele raadselen omhulde Requiem.

In zijn boek Wie schreef het Requiem van Mozart? (2018) tapt Bergé uit een ander vaatje. Op een ook voor leken begrijpelijke manier beantwoordt hij alle vragen die bij de mensen sinds de film Amadeus mochten leven over Mozarts dodenmis. En ook vragen waarvan je niet wist dat je die had. Bergé blijft natuurlijk wel een wetenschapper.

In zijn laatste boek Hoe groen klinkt een gitaar? gaat hij nog een paar stappen verder. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de hoogleraar wat door de knieën is gezakt om af te dalen naar het niveau van zijn beoogde publiek.

Enthousiasmerende toon

Hoe groen klinkt een gitaar? is een soort Klassieke muziek voor dummies. In honderd korte hoofdstukjes, die zijn verluchtigd met prachtige potloodtekeningen van Yule Hermans, voert Bergé de lezer van de oerknal langs het gregoriaans, de troubadours en minnezangers (‘singer-songwriters in de middeleeuwen’), de renaissance, via barok, klassiek en romantiek naar de 20ste en 21ste eeuw, waarbij hij verrassend veel weet aan te stippen en dat bovendien altijd op een speelse manier doet.

Elk hoofdstuk bestaat uit een historisch kader, altijd zeer toegankelijk beschreven en uit luistertips die naar het hoofddoel voeren: de lezer moet al die mooie muziek natuurlijk gaan horen. Aan Bergés enthousiasmerende toon zal het niet liggen.

Voorbeeld. ‘Sommige van die middeleeuwse zangers hadden ronkende namen als Adam de la Halle, Walther von der Vogelweide of Bernart de Ventadorn. ‘Raymond van ’t Groenewoud’ zou eigenlijk niet misstaan in dat rijtje. […] Als je van de lieren gitaren maakt, van de trommels drums, van het Oudoccitaans modern Nederlands, en van de ‘hoofse liefde’ ‘gewone’ liefde, dan is er eigenlijk nog maar weinig verschil tussen bijvoorbeeld Ventadorns Als ik de leeuwerik zie bewegen en Raymonds Twee meisjes.’

Veel uitroeptekens

Dat er bij zo veel toegankelijkheid soms wat nuances verloren gaan, moeten we voor lief nemen. Op pagina 37 doet Bergé Louis Andriessen wat tekort door hem ‘een Nederlandse minimalist’ te noemen, maar tel uit je winst: het is al prachtig dat Andriessens stuk Hoketus überhaupt in het boek wordt genoemd.

Bescheiden kritiek is ook mogelijk op de soms wat al te kinderlijke manier waarop de lezer wordt toegesproken, met gul gebruik van uitroeptekens. Voorbeeld. ‘Zo ontstonden er vanaf de veertiende eeuw ongelooflijk ingewikkelde ritmes. Het zou zelfs tot de twintigste eeuw duren voor componisten erin slaagden nóg moeilijkere combinaties te bedenken!’

Heel af en toe zijn er ook kleine tikfoutjes blijven staan (Frederic Rzewski heet bij Bergé Rszewski).

De titel Hoe groen klinkt een gitaar? refereert aan een van de tien met Romeinse cijfers aangegeven paragrafen waarin technische termen worden uitgelegd en gaat over klankkleur.

Achterin dit aantrekkelijke, schitterend vormgegeven boek staan een keurig en handig register en een verwijzing naar een speellijst op Spotify.

Pieter Bergé: Hoe groen klinkt een gitaar? en 99 andere dingen die je moet weten over klassieke muziek, Lannoo, €25,99.

Beeld Uitgeverij Lannoo
Beeld Uitgeverij Lannoo
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden