Plus

Viviane Sassen is surrealist met één been stevig op de grond

Een 'verlegen exhibitionist', zo typeert Viviane Sassen (46) zichzelf in interviews. Haar werk is paradoxaal: veel naakt, maar nooit seksueel expliciet. De fotografe, die de cover van PS van het Jaar maakte, combineert een carrière in de modefotografie met vrij werk.

Viviane Sassen. 'Dromen zijn een parallelle wereld, die belangrijk is voor mijn werk.' Beeld Hanneke van Leeuwen

Altijd blijft er iets onzichtbaar in het werk van Viviane Sassen. "Het is een tegelijkertijd onthullen en verhullen," zegt ze. "Dat onthullen is niet per se fysiek. En zeker niet om mannen te behagen."

Dat is goed te zien in Roxane II, het fotoboek dat ze maakte met haar muze Roxane Danset. "Zij werkt als styliste in Parijs en ik had eerder al een ander boek met haar gemaakt."

"Ik wilde haar ook naakt fotograferen. We huurden een huis in Zuid-Frankrijk en stuurden onze mannen en kinderen overdag op pad. Zij had een paar kledingstukken meegebracht, ik wat verf, tape en gekleurd folie, en we gingen gewoon aan de slag. Het is een vorm van wederzijdse overgave. Je zit samen in een trip."

Ongenaakbaar oogt de tengere brunette. Haar lichaam is gekleurd met verf of gekleed in schaduwen, vaker nog onbedekt. "Roxane is heel heftig en soms zijn de beelden agressief, maar toch ook vrolijk. Het gaat over levenslust en zelfbeschikking en de kracht je zo uit te drukken. Niet ten opzichte van mannen, maar ten opzichte van jezelf. Ook dat is een sensuele kracht."

Fotografie als katalysator
Vlak na het verschijnen van Roxane II barstte het schandaal rond filmproducent Harvey Weinstein los en werd seksueel grensoverschrijdend gedrag als #MeToo aan de kaak gesteld. Haar werk was ineens actueel, merkte ze verbaasd. "Het sluit aan bij een nieuwe feministische golf."

Niet dat ze daar op inhaakte. Sassen leeft naar eigen zeggen onder een steen.

"Ik ga niet naar openingen, bezoek geen tentoonstellingen, koop geen bladen en zit pas sinds vorig jaar op Instagram. Ik ben heel bewust niet verhuisd naar Parijs, Londen of New York, omdat het ­leven daar volledig carrièregericht is en je geen tijd hebt voor vrienden en familie. Dat is de omgekeerde wereld, wat mij betreft."

Sassen haalt inspiratie uit eigen leven en beleving. Haar jeugd in Kenia, waar haar vader werkte als arts, heeft een stevig stempel gedrukt op haar werk, waarin de tropenzon en Afrikaanse modellen een belangrijke rol spelen.

Ze studeerde mode in Arnhem en deed modellenwerk, onder andere voor Viktor & Rolf. Al snel wist ze dat ze liever achter dan voor de camera stond en switchte ze naar fotografie. Vanaf de late jaren negentig schiet Sassen campagnes voor modemerken als Stella McCartney en Louis Vuitton. En tussendoor maakt ze vrij werk.

"Al mijn werk is persoonlijk," stelt ze. "Het boek Of Mud and Lotus (2017) gaat over moederschap en vrouwelijkheid. Umbra (2013) over de dood van mijn vader en mijn eigen angst voor de dood. Fotografie is een katalysator om dingen te verbeelden die mijn leven beïnvloeden. Mijn werk is niet alléén persoonlijk, het moet universeler zijn. Daarbij probeer ik clichés te vermijden en dat is best lastig."

"Ik zit steeds op het randje. Als ik me laat verleiden door mijn eigen foto's, wordt een beeld te esthetisch of de symboliek te duidelijk. Maar als ik een boek maak, kan ik snel keuzes maken en bij twijfel gooi ik een beeld eruit. Boeken maken is opruimen. Je bundelt de foto's, zet ze in een bepaalde sfeer en een ritme en daarna gaan ze de wereld in. Dan hoef ik er niet meer over na te denken."

Dromen
"Ik ben heel erg gedreven, maar ook aartslui." Weer zo'n paradox. En eentje die moeilijk is voor te stellen, vooral het tweede deel van de bewering. Sassen is extreem productief. Ze heeft inmiddels vijftien fotoboeken op haar naam staan, waarvan een flink aantal geldt als collector's item. Haar agenda wordt bepaald door ­reizen en voorbereidingen voor internationale beurzen en tentoonstellingen.

"Ik ben dol op deadlines," geeft ze toe. "Natuurlijk, ik heb ook weleens in een zwart gat ­gezeten, dat er niets uit mijn handen kwam. Ik heb mezelf aangeleerd om te blijven werken. Beter een slechte foto gemaakt dan geen foto. En er komt altijd weer wat van. Als je zo intuïtief werkt als ik, moet je er gewoon in duiken, je laten leiden door wat je ziet."

"Soms denk ik wel: ik leef iets te snel. Dan draaf ik maar door en negeer ik fysieke klachten, ga ik helemaal in mijn hoofd zitten. Zo ben ik ook een beetje opgevoed, als kind van een arts: niet aanstellen, het gaat vanzelf wel over."

"Maar het is heerlijk om af en toe in bed te blijven liggen om naar het plafond te staren en te mijmeren. Dan kan ik nieuwe energie opdoen."

Dat bed is ook om andere redenen belangrijk. Sassen hecht grote waarde aan slapen. "Want als ik slaap, droom ik. En dromen zijn voor mij even belangrijk en echt als de ervaringen die ik opdoe in wakende staat. Het is een parallelle wereld die belangrijk is voor mijn werk. Veel dromen heb ik opgeschreven en vroeger maakte ik schetsjes direct na het wakker worden."

"Die werkwijze heb ik veranderd, omdat tekeningen niet altijd zijn om te zetten in de werkelijkheid van fotografie. En ik wil geen overgeënsceneerd beeld maken met decors of computermanipulaties. Dat wordt snel kitsch. Maar er zit wel altijd iets fantasierijks in mijn werk. Ik sta met één been in het surrealisme en met het andere steady op de grond."

De foto die Vivianne Sassen maakte voor PS van het Jaar. Beeld Vivianne Sassen

De spagaat is de natuurlijk houding voor Sassen, die al twintig jaar een commerciële en kunstzinnige carrière combineert.

"Het is fijn om zelfstandig te zijn. Ik kan mijn artistieke werk bekostigen met de opdrachten en dat geeft me vrijheid. Ik hoef me niet bezig te houden met mijn plek in de kunstwereld, of wat verzamelaars vinden van mijn werk als ze moeten wennen aan een nieuwe stap."

Bonbonnetje
Het modewerk en de vrije kunst lopen in elkaar over, soms letterlijk, zoals in de foto op de cover van magazine PS bij deze krant. "Rond 2001 schoot ik een campagne voor Miu Miu. Die was geënt op eerder werk, waarin lichamen zodanig verstrengeld zijn dat niet goed te zien is wie die ledematen toebehoren."

"Niet veel later vroeg KUTT, een tijdschriftje voor lesbische vrouwen, of ik niet een remake wilde maken zonder ­kleding. Het werd een parodie op mijn eigen modewerk, erg leuk. Recent kwam ik die foto's weer tegen en heb ik ze beschilderd. Het is een manier om dat beeld te vernieuwen of verbeteren."

Sassen beschildert al langer foto's voor modereportages. "Modefotografie is een soort speelplaats, waar je van alles kunt uitproberen. Ik had altijd het idee dat mijn autonome werk serieuzer moet zijn."

"Om die reden heb ik mijn kunst­foto's nog lang analoog geschoten. Maar er is niets fijner dan aanklooien en dan is schilderen een logische volgende stap. Het levert bovendien heel lekker beeld op, een soort bonbonnetje."

Sassen heeft de luxe opdrachten af te kunnen slaan. De modemerken komen naar haar toe om haar stijl, willen haar blik. Ze merkt dat er de laatste jaren minder kan, minder gedurfd wordt.

"Men is nu preutser," constateert ze. "Zeker als je het vergelijkt met de jaren dat de Anton Beeke-posters gewoon op straat hingen. Dat is jammer, want er was meer vrijheid."

"Anderzijds was de mannelijke blik toen ook veel dominanter. Modellen zijn meestal heel jong. Ik ben vrij beschermend en zal niet snel iemand overvragen, maar er zijn fotografen die pushen en hen er sexyer op zetten dan ze willen zijn."

"Ik heb dat zelf meegemaakt als model en ik voelde me er erg ongemakkelijk bij. Toen ik ging fotograferen heb ik eerst een hele serie naaktzelfportretten gemaakt. Als een manier om mijn zelfbeschikking terug te claimen."

Nuance
"Ook ik word wel bekritiseerd om wie ik fotografeer en hoe. Vooral op sociale media gaat het er soms fel aan toe en willen mensen niets weten van tegenargumenten. Ik hoop dat het debat in de kunst genuanceerd kan blijven."

"Het is gevaarlijk om politieke correctheid een te grote stem te geven. Dat maakt mensen bang om nog werk te maken dat tot discussie kan leiden. Ik ben niet zo van de statements en begrijp vaak ook de andere kant in een discussie. Misschien een beetje laf, maar ik zou me schamen voor een bombastische bewering. Daar zit de wereld echt te ingewikkeld voor in elkaar."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden