PlusAchtergond

Viervoeter als vriend en strijdmakker tijdens de Tweede Wereldoorlog

Ze streden mee en zorgden voor ontspanning, maar werden ook opgegeten. Het boek Bomhond, showhond of poulet beschrijft de geschiedenis van honden in de Tweede Wereldoorlog.

Adolf Hitler en Eva Braun met rechts Duitse herder Blondi.  Beeld Getty Images
Adolf Hitler en Eva Braun met rechts Duitse herder Blondi.Beeld Getty Images

Thuis werd vaak verteld hoe oma in de oorlog haar hondje verloren was. Een klein scharminkel was het, van onbestemd ras. Toen zij en opa op een middag het beest aan het uitlaten waren, kwam het onder een legervrachtwagen. Op slag dood. De Duitsers waren niet eens gestopt, zou oma later vaak herhalen. Ontroostbaar was ze de eerste dagen na het ongeluk. Tot een familielid haar streng toesprak: “De wereld staat in brand en jij loopt te janken om een hondje?”

Oma’s tranen stopten acuut. Het verdriet zal daar niet direct mee ten einde zijn geweest, maar oma zelf vond het toch ook wel ongepast om daar in een tijd waarin zovelen zo vreselijk leden al te veel uiting aan te geven.

In het voorwoord van Bomhond, showhond of poulet schrijft André Heuzer dat hij tijdens het schrijven ook weleens worstelde met de vraag of het wel helemaal passend was, een boek over honden in de Tweede Wereldoorlog. Hij vond dat het kon omdat honden ontegenzeggelijk een rol hebben gespeeld in het grootste conflict van de twintigste eeuw: als medestrijder en als strijder van de tegenpartij, maar ook als vriend en afleiding van alle ellende.

Honden speelden een grote rol aan beide kanten tijdens WOII. Beeld Corbis via Getty Images
Honden speelden een grote rol aan beide kanten tijdens WOII.Beeld Corbis via Getty Images

En soms ook waren honden in de oorlog domweg voedsel. Het poulet uit de titel van het boek verwijst naar de eufemistische benaming waaronder, zeker in het laatste oorlogsjaar in Nederland, voor menselijke consumptie bestemd honden- en ook kattenvlees werd verkocht.

Militaire onderscheidingen

De showhond uit de titel heeft te maken met de hondenshows en -wedstrijden die in de oorlog gewoon doorgingen. Kynologie, een specialiteit van de schrijver, die is verbonden aan het tijdschrift Dogzine, krijgt in het boek nogal wat aandacht. Het mag verbazing wekken dat de hondensport niet stil lag in de oorlog, maar – schrijft Heuzer – niet iedereen hield zich bezig met verzet dan wel verraad: ‘…het merendeel van de mensen wilde overleven, wilde het normale terug’.

Evengoed bevreemdde het ook hem in (gecensureerde) oorlogskranten verslagen te lezen van hondenshows op soms dezelfde pagina’s als waarop beperkende maatregelen tegen Joden of doodvonnissen van verzetsstrijders bekend werden gemaakt.

null Beeld Universal Images Group via Getty
Beeld Universal Images Group via Getty

Het kynologische deel van Bomhond, showhond of poulet is voor de niet-ingewijde soms even doorbijten. Boeiender, vaak regelrecht spannend, is het als Heuzer schrijft over de rol van de hond als deelnemer aan de oorlog. Aan beide kanten werden door legers honden ingezet: ze verspreidden berichten, speurden naar mijnen en overlevenden, waren lastdrager, ­trokken sleden, waakten en waren soms zelfs betrokken bij gevechtshandelingen.

In het Londense Hyde Park staat een monument voor dieren (vooral honden) die ‘dienden en stierven’ in de oorlog. Zowel aan Britse als Russische zijde waren er militaire onderscheidingen voor honden.

Het Rode Leger zette honden in bij het onschadelijk maken van Duitse tanks. Inderdaad, daar refereert de bomhond uit de titel van het boek naar. De antitankhonden waren getraind om onder vijandelijke tanks te kruipen met op hun lichaam explosieven. Aanvankelijk waren de Duitsers volkomen verrast door deze zelfmoordhonden, later openden ze direct het vuur als ze ze op het slagveld honden ontwaarden.

In totaal hebben Russische honden 304 vijandelijke tanks helpen vernietigen. De inzet van bomhonden had ook een groot psychologisch effect: de beesten werkten vreselijk op de zenuwen van de Duitsers. Fout ging het toen op een veld Duitse en Russische tanks tegenover elkaar stonden. De Duitse tanks reden op benzine, de Russische op diesel. De Russische honden, die getraind waren met eigen tanks, renden onder de vertrouwd ruikende Sovjettanks en brachten die zo tot ontploffing.

null Beeld ullstein bild via Getty Images
Beeld ullstein bild via Getty Images

De nazi’s trokken hun rassenleer ook door naar het dierenrijk. Honden, en dan vanzelfsprekend vooral van Duitse rassen, stonden daarbij aanzienlijk hoger aangeschreven dan katten. De Germanischer Urhund, die we nu kennen als de Duitse herder, belichaamde de deugden van het Duitse volk. Maar katten ­waren ‘verraderlijk, verkeerd en asociaal’, vond nazischrijver Will Vesper. Hij bestempelde ze tot de ‘Joden onder de dieren’, daarmee teruggrijpend naar een middeleeuws idee dat Joden en katten in verbinding stonden met de duivel.

In zijn streven naar compleetheid ontkomt André Heuzer er in zijn boek niet aan stil te staan bij de manier waarop honden door de ­nazi’s in concentratiekampen werden ingezet. De details zijn te gruwelijk om hier te herhalen. Bizar is in het betreffende hoofdstuk de foto van Konrad Gemmecke, de beruchte commandant van het Nederlandse kamp Westerbork. We zien de man onder wiens leiding 80.000 Joden naar concentratie- en vernietigingskampen oostwaarts werden afgevoerd, in zijn ambts­woning met half op schoot een airedaleterriër, die hij liefdevol omarmt.

Blondi

Ook de voornaamste aanstichter van de Tweede Wereldoorlog was een hondenliefhebber. Velen weten zelfs de naam van een van zijn herdershond: Blondi. Je leest als hondenliefhebber niet graag hoe gek Adolf Hitler op zijn dieren was. In zijn huis hoog in de Duitse Alpen speelde hij graag met ze, in zijn tijd in de Berlijnse bunker kwam hij alleen nog buiten om op een klein stukje land met Blondi kunstjes te doen.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Maar ook in zijn omgang met honden kon Hitler een bruut zijn: als Blondi niet gehoorzaam was, deinsde hij er niet voor terug het beest met een zweep genadeloos af te ranselen.

Bomhond, showhond of poulet is een als gezegd fascinerend boek, dat zeker iets toevoegt aan alle boeken die er in Nederland al waren over de oorlog. Jammer genoeg wordt het hier en daar wel ontsierd door slordigheidjes. Fouten met d’s en t’s horen niet thuis in een boek en mis gaat het soms ook als de schrijver gebruik maakt van buitenlandse, vooral Engelse bronnen. De ­sovjetonderscheiding Order of the Red Star heet in het Nederlands gewoon Orde van de Rode Ster. Er staat ook dat Russische proeven met ­antitankhonden ‘strikt geclassificeerd’ waren. Het moet een onhandige vertaling zijn van classified (geheim).

André Heuzer, Bomhond, showhond of poulet, Dogzine, €34,95 330 blz. Beeld
André Heuzer, Bomhond, showhond of poulet, Dogzine, €34,95 330 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden