PlusRecensie tentoonstelling

Videokunstenaar Isaac Julien: de vergelijking met Black Lives Matter dringt zich op

De Engelse kunstenaar Isaac Julien laat bij Ron Mandos een nieuwe video zien, plus zijn allereerste. Die stamt uit 1983 en doet sterk denken aan de veel actuelere moord op George Floyd.

Nieuw werk met oude zwart-witfoto’s van Isaac Julien. Hij eert hiermee Colin Roach, die in 1983 omkwam door politiegeweld. Beeld Isaac Julien/Galerie Ron Mandos
Nieuw werk met oude zwart-witfoto’s van Isaac Julien. Hij eert hiermee Colin Roach, die in 1983 omkwam door politiegeweld.Beeld Isaac Julien/Galerie Ron Mandos

Who Killed Cock Robin luidt de titel van een beroemd oud Engels kinderversje. In 1983 maakte Isaac Julien een eigentijdse variant, Who Killed Colin Roach?. In dat jaar vond een 21-jarige zwarte man in een Londens politiebureau de dood, onder mysterieuze omstandigheden.

Julien (1960) maakte er een film over, zijn allereerste. Drie jaar geleden was de Engelse kunstenaar in zijn archieven aan het graven toen hij een stapeltje onbekende negatieven tegenkwam. Hij liet ze meteen af­drukken. Het bleken zwart-witfoto’s te zijn die hij had gemaakt ter voor­bereiding van de film.

Zijn herinneringen uit 1983 kwamen terug. Hoe hij destijds als tweedejaars kunststudent aan de Saint Martin’s School of Art in een demonstratie tegenkwam van voornamelijk zwarte mensen, die de straat opgegaan waren om te protesteren tegen de dood van een jonge man. Hij zou zichzelf op een politiebureau hebben doodgeschoten. Dat verhaal rammelde aan alle kanten en de familie en vrienden van Roach kregen steeds meer steun. Er werden demonstraties georganiseerd waarin de deelnemers een onafhankelijk onderzoek eisten.

George Floyd

De film wordt nu vertoond bij Ron Mandos, op een oude beeldbuis, zo­als videokunst in 1983 meestal te zien was. Daarin schetst Julien een beeld van onrecht en politiegeweld. Hij laat de ouders en zuster van Colin Roach aan het woord, naast dichters en muzikanten. Vooral de moeder beschrijft aangrijpend hoe de politie blijkbaar boven de wet stond.

Julien laat ook zien hoe de demonstraties door een enorm aantal agenten wordt begeleid. Natuurlijk dringt zich de vergelijking op met Black Lives Matter, want de zaak van Colin Roach doet denken aan de moord op George Floyd. Om de veel minder bekende Roach te eren, heeft Julien nu een nieuw werk gemaakt met zijn oude zwart-witfoto’s. 32 foto’s hangen in een ritmisch patroon aan de wand. Het herinnert ook aan Juliens eerste schreden als kunstenaar en hoe die zijn getekend door zijn blik op de wereld, door het bestuderen van de koloniale erfenis van Groot-Brittannië, door activisme en ideeën over verzet en identiteitsvorming.

Nieuwe zwarte mens

Ook de grote projectie bij Ron Mandos sluit aan bij de huidige debatten. Lessons of the Hour is een filmportret van de beroemde Amerikaanse sociale hervormer, abolitionist, redenaar en schrijver Frederick Douglass (1817-1895). Nadat Douglass uit de slavernij in Maryland was ontsnapt, werd hij een voorvechter van de abolitionistische beweging in Massachusetts en New York. Hij hield veel lezingen en was beroemd om zijn welbespraaktheid. Douglass werd vaak gezien als het levende tegenvoorbeeld van de argumenten van slavenhouders in de zuidelijke staten, die vonden dat zwarte mensen niet genoeg intellectuele capaciteit zouden hebben om als onafhankelijke Amerikaanse burgers te functioneren.

Ray Fearon als hervormer Frederick Douglass (1817-1895): de hoofdpersoon uit filmportret Lessons of the Hour. Beeld Isaac Julien/Galerie Ron Mandos
Ray Fearon als hervormer Frederick Douglass (1817-1895): de hoofdpersoon uit filmportret Lessons of the Hour.Beeld Isaac Julien/Galerie Ron Mandos

Douglass wilde de fotografie – destijds een nieuwe kunstvorm – gebruiken om autonomie te krijgen over de manier waarop Afrikaans-Amerikanen werden gerepresenteerd en ­verzette zich tegen de karikaturale manier waarop zwarte mensen in de kunst en media werden voorgesteld.

Hij werd uiteindelijk de meest gefotografeerde man van de negentiende eeuw en werd dus vaker op de gevoelige plaat vastgelegd dan Abraham Lincoln. En op elke foto kijkt hij ­serieus en waardig, om daarmee een nieuwe zwarte mens te presenteren.

Band met fotografie

Ook in de film van Isaac Julien is Douglass, gespeeld door Ray Fearon, een gedistingeerd spreker, een indrukwekkende verschijning die overal respect afdwingt. Lessons of the Hour bestaat in een versie met wel tien verschillende projecties van verschillend formaat in een grote ruimte. Bij Ron Mandos wordt de variant met één scherm vertoond.

De film volgt Douglass tijdens een bezoek aan Schotland en is ook deels opgenomen in zijn huis in Washington D.C.. Douglass’ relatie met de opkomende beweging voor vrouwenkiesrecht komt aan bod, net als zijn band met de fotografie, vooral met de zwarte fotograaf James Pres­ley Ball, Sr. (1825-1904). Af en toe schakelt de film naar het heden, om te benadrukken dat de boodschap nog steeds actueel is.

Op een reeks grote foto’s verschijnt Douglass met belangrijke personen uit zijn openbare en privéleven. Mooi detail: een deel van de foto’s wordt gepresenteerd om een enorm rek, ontworpen door Lina Bo Bardi (1914-1992). Isaac Julien heeft al eerder werk gemaakt uit bewondering voor de Italiaans-Braziliaanse architect, zoals de videoinstallatie A Marvellous Entanglement (2019).

Lessons of the Hour: t/m 17 oktober in Galerie Ron Mandos

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden