Plus Achtergrond

Via brieven, scripts en films inkijkje in Tarkovski’s wereld

In de tentoonstelling Andrei Tarkovsky – The Exhibition in Eye wordt de bezoeker ondergedompeld in de wereld van de Russische filmmaker-mysticus.

Er zijn fragmenten uit Tarkovski's zeven films te zien. Beeld Studio Hans Wilschut

Een brief van de Armeense regisseur-kunstenaar Sergej Paradzjanov, die Andrej Tarkovski vertelt dat hij overweldigd was door zijn films en hem ‘een wonder’ noemt. Een brief van de Japanse regisseur Akira Kurosawa, die hem graag wil ontmoeten. Een brief van de Italiaanse steracteur Marcello Mastroianni, die hoopt dat ze kunnen samenwerken. Een telegram van Michelangelo Antonioni, die schrijft dat hij bedroefd is door Tarkovski’s ziekte en hem een voorspoedig herstel toewenst.

In de tentoonstelling Andrei Tarkovsky – The Exhibition staan meerdere vitrines boordevol scripts met handgeschreven notities en correcties, verslagen van vergaderingen (onder meer van een discussie van de raad van scenarioschrijvers over het script van De spiegel, in steno!), agenda’s en brieven. Heel veel brieven. Ze zijn afkomstig uit het archief dat Tarkovski’s zoon Andrej jr. beheert in Florence; het is voor het eerst dat ze worden geëxposeerd.

Maar te lezen zijn ze niet, tenminste, niet als je het Russisch (en Japans of Italiaans) niet beheerst. Vertalingen ontbreken; de brieven worden in een paar zinnen samengevat, op tekstbordjes die zo klein zijn dat ze alleen leesbaar zijn als je ze bijlicht in het schemerdonker van de tentoonstellingsruimte.

Kort voetbalbroekje

Toch valt er veel te genieten in deze Eye-tentoonstelling over de Russische filmer-mysticus Andrej Arsenjevitsj Tarkovski, die 4 april 1932 werd geboren in Zavraje nabij Moskou en 29 december 1986 in een Parijs’ ziekenhuis overleed aan de gevolgen van longkanker. Tarkovski wordt geïntroduceerd middels een aan aantal korte nieuwsfragmenten: beelden van de festivals van Venetië, waar hij in 1962 de Gouden Leeuw won voor zijn debuut De jeugd van Ivan (Tarkovski heeft veel humor, zegt de Rai-reporter), en Cannes, waar hij in 1983 uit handen van Orson Welles de prijs voor de beste regisseur kreeg voor Nostalghia.

Er is een leuk fragment te zien waarin Tarkovski in een heel kort voetbalbroekje door een locatiescout op de schoonheid van de Amalfi-kust wordt gewezen (hij vindt het allemaal veel te mooi voor Nostalghia); en er is een inzicht gevend fragment waarin Tarkovski vertelt over zijn drijfveren, gefilmd in de studio waar De spiegel is opgenomen. En er zijn schitterende, sfeerrijke (familie)foto’s te zien, die de verwevenheid tussen zijn films en privéleven laten zien; aan de donkergrijze muren hangen polaroids, die Tarkovski tussen 1979 en 1984 in Rusland en Italië maakte van zijn huis, de tuin, zijn (tweede) vrouw Larissa, zoon Andrej en de hond Dak. Ze zijn al net zo melancholisch en geheimzinnig als zijn films.

Zeven speelfilms

Maar het meest bijzondere van Andrei Tarkovsky – The Exhibition zijn de filmfragmenten. Slechts zeven speelfilms maakte Tarkovski; curator Jaap Guldemond selecteerde uit elk een aantal fragmenten waaruit zijn unieke filmtaal blijkt. Niet het verhaal – zo dat er al is – was daarbij leidend, maar het wonderschone beeld, of de sfeer; in een landschap van enorme projectieschermen wordt de bezoeker ondergedompeld in de wereld van Tarkovski. Zo word je uitgenodigd de beelden te laten resoneren met je eigen herinneringen en emoties. Dat is precies wat Tarkovski voorstond; film was voor hem in de eerste plaats een ervaring, iets wat je moet ondergaan.

Daarbij kunnen tekstbordjes sowieso geen soelaas bieden. Andrei Tarkovsky – The Exhibition: t/m 6 december in Eye. In de filmzalen is Tarkovski’s hele oeuvre te zien, met vooral nieuwe digitale restauraties. Lumière heeft Tarkovski’s gerestaureerde films verzameld in een dvd- en blu-raybox.

Vader en zoon

Tijdens het Idfa wordt in Eye Andrei Tarkovsky, A Cinema Prayer vertoond, de documentaire die Andrej Tarkovski jr. over zijn vader maakte. Hij heeft vanaf 2003 gewerkt aan de film, die dit najaar in wereldpremière ging op het festival van Venetië. A Cinema Prayer focust op zijn persoonlijke leven, zijn visie op de wereld, de relatie met zijn familie en de rol van religie in zijn leven en bevat niet eerder vertoonde homevideo’s. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden