PlusBeeldspraak

Verleiden verleerd? Bekijk een klassieke film noir, daar gist, gonst en broeit het

De regels zijn verdampt, de dansvloer is open. Maar pas op: het programma rond de klassieke film noir in Eye toont dat elke flirt fataal kan zijn.

Humphrey ­Bogart in In a Lonely Place, 1950.  Beeld Alamy Stock Photo
Humphrey ­Bogart in In a Lonely Place, 1950.Beeld Alamy Stock Photo

Het gist, het gonst, het broeit. Er wordt een hete zomer verwacht. De weersomstandigheden zijn bijzaak, het gaat om lichaamswarmte. Dankzij de vaccinaties en de aangepaste omgangsvormen lijkt het ergste inmiddels achter de rug en daarom staat het sein op groen. Ga uit, meng je tussen soortgenoten en doe alles wat je zestien maanden lang ontzegd werd.

Sinds de aankondiging van een slutty summer in The New York Times gaat de sociale prognose de wereld rond om met elke herpublicatie of verwijzing aan betekenis te winnen, alsof het een voldongen feit is. Dat is het niet. We kunnen terugblikken op het feestgewoel dat na de verwoestende Spaanse griep vanaf 1920 losbarstte, maar er gaapt meer dan eeuw tussen toen en nu. De wereld is veranderd. Onze pandemie is nog niet voorbij.

Intussen eist de verwijdering haar tol. Terwijl de een staat te popelen of misschien al wat feesten achter de rug heeft, worstelt de ander met sociale ontwenning en onzekerheid. Ben ik wel toe aan een hervatting van het sociale verkeer? Misschien is het beter om niet meteen in het diepe te springen. Misschien is het verstandig om eerst op een veilige afstand te bekijken hoe het ook alweer zat met de omgang. Vergeet The New York Times, raadpleeg de klassieken. Daar steek je altijd wat van op.

Voor elkaar bestemd

Het licht gaat uit, het scherm geeft een stemmig zwart-witbeeld weer. Mooi. Dat ruimt lekker op en brengt de zaak ­terug tot de essentie. Twee mensen, licht en duisternis en niets dat ons van hun samenkomst kan afleiden. Een man met een hoed en een vrouw in een jurk. Die zijn voor elkaar bestemd, dat kan niet missen.

Ze roken allebei. Wat kronkelde sigarettenrook toch ­altijd mooi in dat strijklicht. Moet je zien hoe hij die brandende peuk volkomen nonchalant in zijn handpalm houdt. Alsof hij met rooksignalen communiceert. Wat een kerel. Die weet hoe het zit. Daar kun je nog wat van leren.

Humphrey Bogart was niet alleen een wereldberoemde filmster en een uitstekend acteur, hij was ook een kei in het filmroken. Voor hij op 57-jarige leeftijd aan slokdarmkanker bezweek leerde hij jongens van alle leeftijden hoe je met een sigaret een onuitwisbare indruk kunt maken. Stoer, zelfverzekerd, een man van de wereld. Het brandpunt in elke omgeving en in ieder gezelschap.

Hij hing aan de muur in mijn jongenskamer, naast zijn weduwe Lauren Bacall. Bogart schaakte Bacall tijdens de opnamen van haar debuutfilm To Have and Have Not. Zij was 19, hij was 44. Ze trouwden na zijn derde echtscheiding en de opnamen van The Big Sleep. Wanneer ze samen voor de camera stonden, spatte de chemie van het doek.

In The Big Sleep zijn ze beiden gevaarlijk. Hij gebruikt een pistool, zij treft doel met haar oogopslag. Ze zijn hypnotiserend in de klassieke film noir uit 1946. Er is een ­detectiveplot, maar dat is een onnavolgbare warboel die door de gevatte dialogen en het vuurwerk tussen ‘Bogey’ en Bacall in de schaduw wordt gesteld. Wanneer er een vonk overspringt doet de rest er niet meer toe, dan zijn er geen regels of wetten meer. Is dat misschien de essentie van het genre dat door een Franse criticus film noir werd gedoopt?

­Onder morele curatele

In de veertig films die deze zomer in Eye worden vertoond gist, gonst en broeit het voortdurend tussen de personages. Regels en wetten worden met voeten getreden en vaak lijkt lust de onbenoemde drijfveer. Hollywood stond ­onder morele curatele in de jaren veertig en vijftig, dus veel bleef onuitgesproken of werd in schaduw gehuld. Maar de goede verstaander voelt wat er gaande is. Zie de opvliegende Bogart in het hypnotiserende In a Lonely Place of ril bij de ultieme helleveeg in het verbijsterende ­Detour en je bedenkt wel drie keer voor je eens lekker gaat versoepelen met een wildvreemde.

In een historisch perspectief kunnen de beklemmende film noir-klassiekers als een reactie op de gruwelen van het fascisme worden beschouwd. Meerdere Amerikaanse meesterwerken werden gemaakt door Joodse filmmakers die Europa waren ontvlucht. Billy Wilder zag zelf geen verband tussen de ijzige kern van Double Indemnity en het gat dat de Holocaust in zijn familie sloeg. Wat had een verzekeringsagent die zich voor een moord laat strikken nou met de oorlog te maken?

Wilder had een punt, maar niemand werkt in een ­vacuüm. Zijn film en het genre zijn doordrongen van verleiding en verraad, misdaad en moord. Film noir brengt de zaken terug tot de essentie, tot de emotionele kern. Het is licht en duisternis. En van alle tijden.

Film Noir: The Dark Side of Hollywood van 1 juli t/m 25 augustus dagelijks in Eye. Meer info en kaartverkoop: eyefilm.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden