Veld Met Irissen van Van Gogh blijkt een stuk feller

Het Van Gogh Museum en AkzoNobel gingen op zoek naar de originele kleuren van Veld Met Irissen van Van Gogh. Het schilderij was veel feller en de irissen blijken van kleur veranderd.

De digitale reconstructie van het schilderij. Beeld -

Twee jaar geleden werd Veld Met Irissen (1888) van Vincent van Gogh, in bezit van het Van Gogh Museum, gerestaureerd. Onder een sterk vergeelde vernis­laag kwam een fris lentelandschap tevoorschijn.

Tegelijkertijd riep de restauratie vragen op. Het werd steeds duidelijker dat het schilderij in de loop van de tijd sterk was veranderd. Bepaalde kleuren waren veranderd, andere pigmenten zelfs helemaal verdwenen.

Dat verklaart hoe Van Gogh het doek op 12 mei 1888 beschreef: "Een weide vol felgele boterbloemen, een greppel vol irissen met groene bladeren en paarse bloemen, op de achtergrond de stad, een paar grijze wilgen, een strook blauwe lucht."

1,7 miljoen pixels
Van die paarse irissen is niets meer te herkennen: ze zijn blauw geworden. Van Gogh maakte paars door twee kleuren te mengen. De rode lakpigmenten zijn langzaam vervaagd, de blauwe bleven over.

Na de restauratie werkten het Van Gogh Museum, AkzoNobel en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed aan een digitale reconstructie van het schilderij, om te kijken hoe het origineel eruitzag.

(Tekst loopt door onder afbeelding)

Veld met irissen, vernis gedeeltelijk verwijderd. Beeld -

Teio Meedendorp, senior onderzoeker van het Van Gogh Museum: "John Delaney van de National Gallery in Washington heeft een opname met een multispectraalcamera gemaakt van het schilderij."

"Dat leverde een beeld op met 1,7 miljoen pixels." Een normale camera meet rood, groen en blauw, maar een multispectraalcamera meet veel meer golflengtes.

Mengkleuren
Eric Kirchner, senior color scientist bij Akzo­Nobel: "Van Gogh heeft dertien mengkleuren in het schilderij gebruikt. We hebben onze digitale rekenmethode eerst getest op de vernislaag."

"We bleken te kunnen voorspellen hoe het schilderij eruit zou moeten zien zonder vernis. Dat bleek te kloppen toen het vernis werd verwijderd."

Daarna werd van elk van de 1,7 miljoen pixels in het schilderij bepaald welk mengsel van pigmenten op dat plekje was gebruikt.

"Vervolgens hebben we verf met de oorspronkelijke mengkleuren opnieuw geproduceerd, zoals Van Gogh ze gebruikt moet hebben. Dat leverde een koffertje op met dertien verftubes. Daarmee konden we de reflectie van alle mengkleuren bepalen. Die software werkt hetzelfde als het systeem om muurverf te maken bij de bouwmarkt."

Als je bijvoorbeeld weet dat een bepaalde pixel in de luchtpartij bestaat uit 70 procent kobaltblauw en 30 procent zinkwit, dan kun je de oorspronkelijke kleur achterhalen. Het resultaat van de reconstructie laat een schilderij zien met veel fellere kleuren. Het meest in het oog springende onderdeel zijn de irissen op de voorgrond.

Meedendorp houdt wel een slag om de arm: "Een exacte reconstructie is niet mogelijk. We weten niet van elk plekje hoeveel verf verdwenen is. Je kunt het vaak afleiden uit onderliggende lagen, maar het blijft een interpretatie."

(Tekst loopt door onder afbeelding)

13

Van Gogh gebruikte in dit schilderij dertien mengkleuren, die nu opnieuw geproduceerd zijn.

De digitale reconstructie van het schilderij. Beeld -

De onderzoekers vonden onder andere dat de irissen heel veel kleurvariaties hadden. Kirchner: "Van Gogh was erg bezig met kleurtheorieën. Hier kun je zien dat hij zocht naar simultaancontrast, hij speelde met de wisselwerking tussen complementaire kleuren."

"Als een bloem tegen een gele achtergrond is geschilderd maakte hij deze wat blauwer en tegen een groene achtergrond werd het wat roder, om het contrast op te voeren."

Vuilwitte toetsen
Zo moeten ook de witte blaadjes op de voorgrond worden gezien. Meedendorp: "Die waren eigenlijk roze, opgebouwd uit wit en rood. De rode pigmentdeeltjes zijn verdwenen."

Roze contrasteert weer met het lichtgroen van de achtergrond. Dat past weer in het model van de kleurtheorie. Ook de bloemen op het veld in de achtergrond zijn veranderd. "Die waren lila en roze, nu lijken daar wat identieke vuilwitte toetsen te staan."

Met de reconstructie in gedachte kijken toeschouwers misschien anders naar het origineel. Het aura van een meesterwerk wordt nogal beschadigd als je weet wat de schilder bedoeld moet hebben.

Kirchner vergelijkt het met een antiek Grieks beeld. "Die waren vroeger ook in verschillende kleuren beschilderd. Maar nu zijn die kleuren bijna altijd verdwenen."

Veld met Irissen is nog één weekend te zien op de tentoonstelling Van Gogh & Japan, tot en met 24 juni in het Van Gogh Museum.

Wekelijks een overzicht van de nieuwste hotspots, uitgaanstips, films en restaurants in je mailbox? Schrijf je dan nu in voor de Stadsgids-nieuwsbrief van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden