PlusAchtergrond

Veilinghuizen gaat het online voor de wind: meer kunst en nieuwe kopers

Terwijl de economie grotendeels in slaapstand staat, gaat het veilinghuizen voor de wind. De kunstverkoop gedijt bij corona, vooral online, en geeft het Amsterdamse veilingcircuit een nieuwe impuls.

Een zelfportret van Rembrandt wordt geveild bij Sotheby’s in Londen.  Beeld EPA
Een zelfportret van Rembrandt wordt geveild bij Sotheby’s in Londen.Beeld EPA

Als er een Rembrandt op de markt komt is dat groot nieuws, zeker als het een Bijbelse scène betreft waarvan er nog maar vijf in particulier bezit zijn. Abraham en de engelen werd op promotietournee gestuurd en deed daarbij eind november ook Amsterdam aan, de plek waar het werk in 1646 werd geschilderd. Dat het meesterwerk op 28 januari niet hier maar in New York onder de hamer komt, zegt iets over de geografische concentratie van de kunstmarkttop maar ook over het Amsterdamse veilingcircuit.

Tot een decennium geleden had Amsterdam een goed gevulde veilingkalender. Maar in 2011 stopte Sotheby’s met het organiseren van veilingen in Nederland. Niet veel later kromp ook de kantoorbezetting van Christie’s Amsterdam.

“Onze belangrijkste functies zijn nu taxatie, advies bij aan- en verkoop, private sales en collectiemanagement,” zegt Sarah de Clercq, managing director van Sotheby’s Nederland. “Vanuit het hoofdkantoor is destijds bepaald dat het bedrijf meer ging focussen op het internationale topsegment en niet meer zozeer op de lokale middenmarkt.”

“Het is niet alsof het Amsterdamse filiaal geen winst maakte, integendeel, maar de internationale strategie deed ons tussen wal en schip belanden,” echoot Arno Verkade, managing director van Christie’s. “We doen nu nog twee veilingen per jaar met naoorlogse kunst. Daarmee bedienen we ook een deel van Duitsland, waar Christie’s niet veilt.”

De reorganisatie van de marktleiders raakte ook de lagere segmenten van het veilingwezen. “Wij liftten mee op de internationale veilingen van Sotheby’s en Christie’s, hun buitenlandse bezoekers kwamen ook altijd even bij ons langs,” erkent Talita Teves, directeur van AAG Auctioneers. “Een voordeel is dat een groter deel van het hoogwaardige aanbod nu bij ons terechtkomt. De gemiddelde lotprijs is gestegen, waardoor wijzelf een ander publiek trekken. De afgelopen jaren is meer dan de helft van de kopers buitenlands.”

Afrikaanse kunst

Ook andere spelers zijn in het gat gesprongen. “Onze klantenkring is gegroeid,” zegt Elise Trommelen van Venduhuis De Eland en De Zon. “We zijn twintig jaar geleden verhuisd uit de binnenstad naar een showroom van vierduizend vierkante meter in Diemen, waardoor we zelfs tijdens corona kijkdagen kunnen houden. En we hebben al vroeg ingezet op digitale catalogi zodat we zichtbaar zijn voor een groter publiek. De vijf veilingen die we jaarlijks houden zijn live online: je kunt in de zaal en via het scherm bieden tijdens een livestream.”

Behalve een verandering in de marktverhoudingen ziet De Clercq een verschuiving in de vraag. “De 19de-eeuwse Romantiek of meubelen uit die tijd zijn in waarde afgenomen. Een recente trend is de interesse voor vrouwelijke kunstenaars, 20ste-eeuws design, Afrikaanse kunst en fotografie.”

Abraham en de engelen van Rembrandt wordt donderdag geveild bij Sotheby's. Beeld
Abraham en de engelen van Rembrandt wordt donderdag geveild bij Sotheby's.

AAG heeft over de jaren een eigen niche ontwikkeld: Aziatische schilderkunst. Teves’ laatste veiling van dit specialisme vond plaats in Maleisië in maart 2020, vlak voor de uitbraak van de coronapandemie. Buitenlandse veilingen zijn voorlopig opgeschort, maar in Amsterdam was het ook afgelopen jaar business as usual. “Wel met mondkapjes en spatschermen, maar wij zitten in een voormalige synagoge en hebben veel ruimte waardoor het kon,” zegt Teves. “Het bezoek tijdens de kijkdagen was weliswaar gerichter en korter, toch kwamen net zoveel mensen als in het verleden en de veilingen liepen bijzonder goed.”

De markt is zelfs heel sterk, durft ze te zeggen. “Vaste kopers hebben geld over en besteden dat aan kunst. Daarnaast krijgen we er nieuwe kopers bij die nu thuis zitten en iets leuks voor aan de wand willen of zichzelf een cadeautje gunnen. En er zijn kopers die op zoek zijn naar alternatieve beleggingsobjecten. De spaarrente bij banken stelt niets voor en kunst, juwelen en antiek hebben een solide reputatie.”

Minder moeite met digitaal bieden

Het coronajaar is zeker geen rampjaar voor veilinghuizen. Sotheby’s zette in 2020 wereldwijd 3,5 miljard dollar om. Maar liefst 27 procent van de kopers was nieuwe klant. Zij hebben over het algemeen minder moeite met digitaal bieden dan de oude garde, die liefst met een paddel in de zaal zit. Het percentage online biedingen ging omhoog van 30 procent in 2019 naar 70 in 2020. Die cijfers hebben Sotheby’s aangespoord om een BuyNowplatform voor luxegoederen op te zetten en de online catalogi uit te breiden met een augmented reality-functie.

Het recente succes van Kunstveiling.nl is wel de meest overtuigende illustratie van de digitale revolutie in de veilingwereld. Het bedrijf werd in 2009 opgezet als zolderkamerproject en groeide gestaag door in de onderkant van de markt totdat een kapitaalinjectie in 2016 zorgde voor een organisatorische professionalisering en een flinke kwaliteitsverhoging van het aanbod. “We hadden net twee investeringsjaren achter de rug toen corona uitbrak,” memoreert zakelijk directeur Judith Konz. “Maar 2020 was ons beste jaar ooit. We hadden 20 procent groei begroot maar haalden 60. Onze grootste groei ligt in de categorie tussen 500 en 5000 euro, met uitschieters tot 31.000 euro, het bedrag dat laatst werd geboden voor een schilderij van De Ploeg-oprichter Jan Altink.”

Kosten relatief laag

Het voordeel van een online veilingplatform is dat de verkoop continu is. Elke avond loopt er een klokje af en valt de virtuele hamer. Daarnaast is Kunstveiling.nl zo ingericht dat werk snel te vinden is op kunstenaarsnaam, worden er vrijblijvende taxaties aangeboden en zijn de kosten relatief laag – de koper betaalt 15 procent, de verkoper een flat fee van 5 euro.”

“Je zag dat tijdens corona mensen hun zolders gingen opruimen, waardoor ons aanbod met 30 procent toenam. Er kwamen ook meer potentiële kopers bij, waardoor er meer biedingen per lot waren en de prijzen stegen. Als het vaccin er eenmaal is en iedereen van de zomer weer naar buiten mag, verwacht ik een dipje. Toch voorzien we ook voor dit jaar een substantiële groei.”

Dat optimisme wordt gedeeld door de grote veilinghuizen. Hoewel ook Christie’s de laatste tijd fors heeft ingezet op online verkoop en private sales, ziet Verkade daarnaast uitbreidingsmogelijkheden voor de traditionele veilingvorm. In mei komt een Duitse privécollectie onder de hamer en in juni lanceert het Amsterdamse filiaal Made in Holland, gewijd aan 19de- en 20ste-eeuwse toppers als Gestel, Breitner en Israëls. Als dat een succes is, kan het een vast evenement worden. “Ik hoop het zeer,” zegt de Christie’s-directeur. “Er gaat toch niets boven een fysieke veiling. Dat je met de hamer in de hand de klant in de ogen kunt kijken om te peilen of hij nog een stapje verder wil gaan.”

Veiling Rembrandt

De laatste keer dat Abraham en de engelen werd geveild – dat was in 1848 – bleven de biedingen steken op 64 pond. De waardering voor Rembrandts werk is sindsdien spectaculair gegroeid, niet alleen artistiek maar ook financieel. De prijs die donderdag bij Sotheby’s New York wordt afgehamerd, zal naar schatting 20-30 miljoen dollar zijn. Dat bedrag is niet ingegeven door het formaat. Met 16 bij 21 centimeter is dit, zeker voor Rembrandts doen, een klein schilderij. Maar het is een van de weinige werken waarin hij een scène uit het Oude Testament uitbeeldt. Bovendien bevinden vrijwel al zijn Bijbelse voorstellingen zich in museumcollecties die ze niet snel zullen afstoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden