PlusAchtergrond

Veertig jaar de Brakke Grond: podium voor Vlaams talent

Dit weekend bestaat de Brakke Grond veertig jaar. Het Vlaamse cultuurhuis in de Nes heeft zich ontwikkeld van ambtelijk kunstpromotor tot spin in het culturele web van Amsterdam.

Expositie in de Brakke Grond in 2019. Beeld Nick Chesnaye
Expositie in de Brakke Grond in 2019.Beeld Nick Chesnaye

Weinig Amsterdammers zullen gehoord hebben van Maxime Brigou, die nu een solotentoonstelling heeft in Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond. Maar de 29-jarige Vlaamse kunstenaar is aangedragen door Berlinde De Bruyckere, een landgenoot die als beeldhouwer behoort tot de absolute wereldtop. Jaren geleden exposeerde ook De Bruyckere in de Brakke Grond en was zij net zo onbekend als Brigou nu.

De Brakke Grond bestaat morgen veertig jaar. Dat voor de jubileumexpositie is gekozen voor een nog onontdekte belofte is tekenend voor de rol die het Vlaams cultuurhuis zich over de jaren heeft aangemeten. De Brakke Grond injecteert het Amsterdamse cultuuraanbod met Vlaams talent dat hier anders niet te zien zou zijn.

De Brakke Grond bestaat dit weekend veertig jaar.   Beeld -
De Brakke Grond bestaat dit weekend veertig jaar.Beeld -

Het plan voor een cultuurhuis ontstond na de oprichting van de Taalunie in 1974. “Men wilde laten zien dat Nederlands niet alleen op de markt gesproken wordt, maar ook een taal voor kunst is,” stelt oud-directeur Piet Menu. Zeven jaar later kocht de Vlaamse overheid een pand aan de Nes, waar in 1625 al herberg De Bracke Gront stond. Het werd uitgerust met een theaterzaal, expositieruimte, bibliotheek en café.

De eerste twintig jaar was de Brakke Grond een overheidsdienst, bemand door ambtenaren die kunst vooral zagen als exportproduct. Begin 21ste eeuw werd de organisatie echter verzelfstandigd en ging ook inhoudelijk het roer om.

Wielrennen en politiek

“We waren een vooruitgeschoven post van de overheid en evolueerden naar een autonome stichting die zijn handen durft vuil te maken,” typeert Leen Laconte, directeur tussen 2004 en 2012, de transformatie. “In economische termen werkt de Brakke Grond zowel B2B als B2C. We organiseerden conferenties over bijvoorbeeld the state of the art in de klassieke muziek. Maar we wilden niet alleen voorstellingen presenteren aan bookers of andere sleutelfiguren in de hoop dat zij ze in de rest van Nederland zouden brengen. Want alleen als je speelt voor echt publiek kun je zien hoe iets valt. Een goed voorbeeld is de groep Abattoir Fermé. Daar dacht iedereen van: die vorm van theater gaat niet werken in Nederland. Maar ze stonden hier vijf avonden en spelen nu nog steeds regelmatig in Nederland.”

Typerend voor Laconte’s directeurschap zijn de multidisciplinaire festivals waarin politieke en maatschappelijke onderwerpen werden gemengd met zowel hoge als lage kunst. “We hebben een kunstfestival georganiseerd rond de start van de Giro in Amsterdam in 2010 – ik was supertrots dat Adrie van der Poel erbij was. Maar we deden ook een middag rond de vraag ‘wat betekent het om burgemeester te zijn?’, met Job Cohen als gast. Een debat gelardeerd met live cartoons, theater, muziek en interactie met het publiek.”

Die mengformule sloeg aan en voegde echt iets toe aan het al bestaande aanbod. “Nederlandse podia concentreren zich op één discipline en doen dat dan op heel hoog niveau,” analyseert Laconte. “Maar wij zoeken de randen op, de doorsnede.”

Japanners van Europa

Laconte werd in 2012 opgevolgd door Piet Menu, die meteen een onplezierige verrassing wachtte. “Toen ik mijn contract getekend had, zei mijn bestuursvoorzitter: ik heb je één ding nog niet verteld, namelijk dat het kabinet de Brakke Grond wil sluiten. Mijn eerste driekwart jaar stond volledig in het teken van de politieke lobby. In Brussel moest bezuinigd worden maar vond men wel dat er iets, liefst een prestigieuze plek, moest zijn om gasten te ontvangen in Amsterdam. Ik heb ze kunnen overtuigen dat een podium beter is dan een kantoor. Dan kun je zelf dingen organiseren en anderen uitnodigen mee te doen.”

Samenwerking werd het sleutelbegrip in Menu’s beleid. Hij wist er de verkoop van het pand mee af te wenden en zelfs geld voor een verbouwing af te dwingen. Zijn voorganger Laconte had al de banden aangehaald met Museumnacht en Idfa, en hij verdiepte de relaties. Uitgeverij Das Mag vond in haar beginjaren onderdak aan de Nes en filosofiefestival Brainwash is nog steeds partner.

Toch is Nederlands-Vlaamse samenwerking, ondanks gedeelde taal en geschiedenis, volgens Menu geen vanzelfsprekendheid. “Vlamingen zijn risicomijdend, wij zijn de Japanners van Europa terwijl Nederlanders meer op Amerikanen lijken. Door verschillen in snelheid en directheid komen dingen soms niet van de grond.”

Onderscheid is er ook op artistiek gebied. “Bij Nederlandse kunstenaars moet het allemaal kloppen. Bij Vlamingen hoeft het niet te kloppen als het maar werkt. Maar zet ze samen op een podium en ze kijken met een zekere jaloezie naar elkaar. Er valt voor beide partijen wat te winnen bij samenwerking.”

Toen de huidige directeur Bart Govaert in 2017 aantrad, trof hij ‘een organisatie in overdrive: heel veel energie en enthousiasme, maar door een paar snelle directiewissels enigszins stuurloos’. Govaert bracht de focus terug naar muziek, beeldende kunst en podiumkunsten. Uitstapjes naar mode, animatie of andere disciplines beperkt hij tot partnerships.

Promotie van Vlaamse kunst in Amsterdam is wat hem betreft nog steeds aan de orde. “Nederland kijkt meer naar Engeland en Scandinavië, minder naar Vlaanderen. En er zijn ook drempels. Die kunnen heel praktisch zijn, zoals de toch stevige prijs voor een treinticket. Maar er zijn ook structurele factoren, zoals verschillen in de subsidiestelsels. In Vlaanderen worden podia gesubsidieerd met de bedoeling dat zij gezelschappen goed betalen. In Nederland worden producties zelf gesubsidieerd waardoor de uitkoopsommen voor podia veel lager zijn. Dan is het niet voor de hand liggend om een duurdere Vlaamse productie binnen te halen van een gezelschap dat meestal ook onbekender is.”

De Brakke Grond denkt met beleidsmakers mee om dit soort obstakels te overwinnen. “Wij willen de Vlaamse overheid in ons nieuwe beleidsplan vragen om meer in te zetten op Vlaams-Nederlandse coproducties. We kunnen wat dat betreft leren van de tv-wereld en de literatuur, waar dat al langer gebeurt. Het is ook logisch om samen de schouders eronder te zetten: een coproductie heeft gegarandeerd meer speelplekken. Dat is veel effectiever dan een voorstelling voor een paar avonden naar de Brakke Grond halen en proberen mensen te overtuigen.”

Kroongetuigen

Vanwege corona heeft de Brakke Grond besloten niet haar 40ste maar haar 41ste verjaardag groots te vieren. Toch gaat het jubileum niet ongemerkt voorbij. Op de website worden grote namen uit theater, beeldende kunst, muziek, mode en design aan het woord gelaten over het belang van Vlaamse aanwezigheid in Amsterdam en wat De Brakke Grond moet doen om de komende veertig jaar relevant te blijven. Deze zogenaamde Kroongetuigen delen ook een ervaring en een wens. Dat mondt volgend jaar mei uit in een publicatie.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden