Plus

Veel uitroeptekens in een appje? Dan kom je overdreven en onoprecht over

Veel uitroeptekens in een appje? Overdreven en onoprecht. Doorlooppuntjes in die mail van je collega? Passief-agressief. Hoe de digi-taal de betekenis van interpunctie heeft veranderd.

De komst van appen, sms'en en chatten heeft invloed op de taal Beeld ANP

Persoon 1 Gaat onze afspraak vanavond nog door?
Persoon 2 Wat mij betreft wel.
Persoon 1 We kunnen naar die nieuwe kroeg? Half negen daar?
Persoon 2 Is goed.

Hoe las u dit Whatsappgesprekje? De kans is groot dat Persoon 2 in uw hoofd een wat nukkig, ongezellig type is. Terwijl hij (of zij) in feite niks onaardigs heeft gezegd. Het probleem zit 'm in het gebruik van de punten na elke zin; die maken hem ongezellig. Hij gaat wel mee de kroeg in, maar was liever thuisgebleven om Wie is de Mol? te kijken.

De komst van appen, sms'en en chatten heeft invloed op de taal. Niet alleen omdat nieuwe afkortingen en woorden ontstaan - LOL bijvoorbeeld, of suc6 - maar ook omdat de betekenis van leestekens verandert.

Veel uitroeptekens in een sms'je? Overdreven en onoprecht. Doorlooppuntjes in die mail van je collega? Passief-agressief. Waarom verschilt digi-taal van het gewone Nederlands? En moeten we ons daar zorgen over maken?

Lieke Verheijen is aangesloten bij de Radboud Universiteit in Nijmegen en doet onderzoek naar digi-taal onder jongeren. Communicatie via nieuwe media kent andere conventies dan we gewend zijn van het Standaardnederlands, stelt ze.

Zo gebruiken met name jongeren veel afkortingen (OMG, WTF), worden woorden fonetisch gespeld (jonguh) of worden letters weggelaten (lache).

Maar ook voor interpunctie gelden andere regels. "Via sms of Whatsapp willen we snel, praktisch communiceren. Leestekens als punten en komma's die niet essentieel zijn voor het tekstbegrip, worden vaak weggelaten.

Hetzelfde geldt voor accenten op letters en hoofdletters." Wat ook niet helpt, is dat de punt bij veel smartphones, bijvoorbeeld iPhones, op een ander toetsenbordje zit dan de letters. Een punt zetten vergt dus relatief veel moeite.

Emoji
Toch is het niet alleen het medium zelf dat de regels bepaalt. Met de komst van Twitter werd bijvoorbeeld verwacht dat gebruikers meer afkortingen en samentrekkingen zouden gebruiken; een tweet is gelimiteerd tot 140 karakters. De Amerikaanse taalwetenschapper Mark Liberman liet echter zien dat dit ongegrond was. Hij vergeleek een serie tweets met een aantal Britse literaire werken en constateerde dat de gemiddelde woordlengte op Twitter langer is.

Digi-taal wordt ook sterk gevormd door het gebrek aan sociale context bij een appje of sms. In een gesprek gebruiken we intonatie en gezichtsuitdrukkingen om duidelijk te maken wat we bedoelen, terwijl we het in een appje met tekst moeten doen.

Daarom ontstaan nieuwe manieren om woorden kracht bij te zetten. Emoji zijn hier erg geschikt voor, maar het kan ook prima zonder. Door bepaalde letters te herhalen, bijvoorbeeld. 'Zooo geen zin in school vandaag.' Of door extra hoofdletters: 'Deze week vier tentamens, DRUK.'

Lieke Verheijen: 'Via sms of Whatsapp willen we snel, praktisch communiceren' Beeld ANP

Terug naar het gebruik van punten. Sinds wanneer hebben die een emotionele lading gekregen? Wetenschappers van Binghamton University lieten een groep studenten berichtjes beoordelen met of zonder punten aan het eind. Bijvoorbeeld deze uitwisseling (in het Engels):

Persoon 1 Diana en ik hebben een leuke avond gehad bij dat Chinese eettentje! Bedankt voor de tip, was erg lekker

Persoon 2 Graag gedaan, fijn dat het leuk was.

De studenten moesten oordelen over Persoon 2: hoe oprecht klonk zijn berichtje? Wat bleek: als Persoon 2 een punt had gebruikt, werd zijn bericht gelezen als minder oprecht. Bij het testen van dezelfde berichten in de vorm van handgeschreven briefjes, was dit effect er niet.

Waarom die verschillen? Dat heeft weer te maken met de verschillende schrijfconventies die gelden bij verschillende tekstgenres. Bij sms en chat is de norm: geen punten, tenzij echt noodzakelijk. "Dus als iemand toch een punt gebruikt, zoeken we daar iets achter," zegt Verheijen.

"Bijvoorbeeld dat iemand geïrriteerd is of een duidelijk statement wil maken. Dat vind ik, punt."

Ook het gebruik van het beletselteken - ook wel bekend als puntjepuntjepuntje - kan leiden tot misverstanden. Wanneer we een beletselteken gebruiken, betekent dat doorgaans: vul de rest zelf in. Dat kan een bericht aan een partner wat spannender maken, bijvoorbeeld: "Ik heb geen ondergoed aan vandaag..." Maar die dubbelzinnigheid kan in andere situaties juist een negatieve uitwerking hebben, bijvoorbeeld op werk:

Persoon A Heb je dat rapport al af?
Persoon B Net klaar, ik mail het je zo.
Persoon A Bedankt...

Misschien bedoelt Persoon A er niets mee, maar sommige mensen lezen dit als passief-agressief. De puntjes suggereren dat er meer aan de hand is, zonder dat het wordt uitgesproken. Zat die collega soms lang te wachten op het rapport? Is hij geïrriteerd dat het nu pas af is?

Ook het gebruik van beletseltekens in digitale communicatie is onderzocht. Uit de resultaten van een recente studie van The University of Nottingham bleek dat de doorlooppuntjes vaak worden gebruikt om sarcasme over te brengen, zowel op een positieve manier (vergelijkbaar met ;-) en :P ) als negatieve manier (vergelijkbaar met :-/ ).

Staan er doorlooppuntjes in een kritisch bericht ('Ik heb je rapport gelezen, en het moet behoorlijk herschreven worden...' ), dan zijn ze er om de klap te verzachten.

De Romeinen
Dat digi-taal afwijkt van standaardtaal is op zich geen probleem, zolang alle gebruikers maar de normen kennen. Doorgaans zijn jongere generaties, opgegroeid met internet, hier beter van op de hoogte dan oudere generaties. Vandaar dat weleens misverstanden ontstaan, zegt Verheijen.

"Oudere mensen die zes of zeven uitroeptekens achter elkaar zetten, bijvoorbeeld. Of een ander klassiek voorbeeld: alles in hoofdletters. Alsof je constant schreeuwt."

Dat digi-taal afwijkt van standaardtaal is op zich geen probleem, zolang alle gebruikers maar de normen kennen Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden