PlusInterview

Van Gogh Museum-directeur Emilie Gordenker: ‘Je tent sluiten is vreselijk, maar ook makkelijk’

Emilie Gordenker begon in februari 2020 als directeur van het Van Gogh Museum. Een maand later kwam de eerste coronalockdown. ‘Het maakt je ook creatief.’

Emilie Gordenker, algemeen directeur Van Gogh Museum.  Beeld Tomek Dersu Aaron
Emilie Gordenker, algemeen directeur Van Gogh Museum.Beeld Tomek Dersu Aaron

Of het Van Gogh Museum donderdag heeft geboden op Vincent van Goghs Scène de rue à Montmartre uit 1887 wil directeur Emilie Gordenker (56) niet zeggen, maar ze heeft de veiling wel met interesse vervolgd. “Wij zijn hét kenniscentrum over Van Gogh, dus toen het schilderij eerder dit jaar te zien was bij Sotheby’s hebben onze experts het uitvoerig bestudeerd. Het is een soort olieverfschets. Van Gogh was nog heel erg zoekende in die periode, dingen aan het uitproberen. Ik was er zeer van ge­charmeerd, maar je moet ook kijken of het een toevoeging is voor de Collectie Nederland, want wij moeten goed nadenken waar we ons geld aan uitgeven.”

Emilie Gordenker ontvangt in een vrijwel ­verlaten museumkantoor in de Gabriël Metsustraat om terug te kijken op haar eerste, roerige jaar als directeur van het Van Gogh Museum. Kort nadat zij overkwam van het Mauritshuis in Den Haag, ging het museum op slot. Sindsdien is ze niet of nauwelijks in haar museum geweest, want ze maakt voor zichzelf geen uitzondering. “Ik vraag alle medewerkers om thuis te werken, dan moet ik dat van mezelf ook doen. Je hebt toch een voorbeeldfunctie.”

Tijdens de sluiting is gewerkt aan een tentoonstelling, die helemaal klaar is en open kan zodra het weer mag: Ongekend, samengesteld uit aanwinsten van de afgelopen tien jaar. Om het publiek alvast een indruk te geven, toont het ­museum online al een deel van de werken en achtergronden van de kunstwerken. “De tentoonstelling komt voort uit een bestaand idee, maar is ook een beetje uit nood geboren. Wat kunnen we doen in deze periode waarin alles zo onzeker is? Omdat ook het bruikleenverkeer lastig is, hebben we gekozen voor een tentoonstelling die volledig uit eigen kunstwerken bestaat.”

In de tentoonstelling wordt verteld waarom specifieke werken eigenlijk zijn aangekocht. Daarbij gaat het niet alleen om werk van Vincent van Gogh, de laatste jaren is er vooral veel werk van tijdgenoten bijgekomen. “En we ­kopen veel werk op papier. Dat is iets wat je per definitie niet permanent tentoonstelt omdat het zo kwetsbaar is. Deze tentoonstelling is een kans. Voor mij persoonlijk is het een uitgelezen kans om te zien wat er de laatste jaren is ­gekocht. Op basis daarvan gaan we met elkaar praten over het aanwinstenbeleid.”

Digitale activiteiten

Toen de deuren van het museum vorig jaar op slot gingen, kwam dat niet helemaal als een verrassing. “Het is vreselijk om je tent te sluiten, maar het is ook heel makkelijk. Je doet gewoon de deur dicht en klaar. Dan ga je eerst nadenken over een heropening, maar in die periode moesten er ook vooral beslissingen worden genomen over de financiële gezondheid van het museum. Er moest voldoende cashflow zijn.”

null Beeld Jan-Kees Steenman
Beeld Jan-Kees Steenman

Bouwprojecten werden afgeblazen, net als projecten die nog niet gestart waren. Diverse tentoonstellingen, zoals een grote expositie met werk van Gustav Klimt, werden uitgesteld. Tijdelijke contracten van medewerkers werden niet verlengd. De druk op het Van Gogh Museum was groot, omdat het percentage inkomsten van de kaartverkoop hoog is en het museum ­relatief weinig subsidie krijgen. “We zijn dankbaar voor de staat voor de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW) en de steun van OCW. Desondanks hebben we vorig jaar toch verlies gedraaid.”

“Maar ik ben een optimistisch mens. Het is voor 99 procent vreselijk, maar ik kijk ook wat we hiervan kunnen leren. Internationale bezoekers zullen belangrijk voor ons blijven, maar we hebben geconstateerd dat Nederlandse bezoekers óók belangrijk zijn. Hoe kunnen we daar meer aandacht aan besteden? We willen er ook voor zorgen dat Nederlanders ons omarmen.”

“Daarom hebben we in Ongekend niet alleen mooie aankopen opgehangen, maar hebben we ook allerlei mensen uitgenodigd om hun mening te geven over de kunstwerken, zodat je een palet aan gezichtspunten krijgt. Je kunt ernaar kijken als een wetenschapper, als restaurator maar ook als Amsterdammer, of als iemand die eigenlijk niet zo veel heeft met kunst.”

Tijdens de lockdown is het Van Gogh, nog meer dan het al deed, gaan inzetten op digitale activiteiten. “We zijn nu aan het nadenken over mogelijke verdienmodellen. We gaan ­kijken hoe we wat geld kunnen vragen voor bepaalde dingen, om onze financiële situatie te verbeteren. Bij Ongekend gaan we lezingen aanbieden waarvoor we kaarten gaan verkopen. Daarmee willen we ook doorgaan als we weer open mogen.”

Balans kunst en commercie

Sinds Gordenkers aantreden is achter de schermen gewerkt aan een reorganisatie. Of zoals ze het zelf noemt: ‘een herstructurering’. “Voor mijn komst was er al een lid van het managementteam vertrokken. Met zakelijk directeur Adriaan Dönszelmann heb ik toen opnieuw ­bepaald welke afdelingen onder welke managementleden zouden komen.”

De verhoudingen zijn door de herstructurering niet anders komen te liggen, stelt Gordenker, die bij haar benoeming liet doorschemeren dat ze goed naar de balans tussen kunst en commercie ging kijken. “Het is belangrijk dat iedereen dezelfde kant opgaat en met dezelfde gedachte werkt. Ik heb niet gezegd: linksom of rechtsom. Het idee van de herstructurering was om de gesprekken intern te faciliteren en de processen wat efficiënter te maken. Om de commerciële kant te betrekken bij de inhoudelijke kant en andersom. Want ik vind álles belangrijk: het restauratieatelier én de commerciële tak, die waanzinnig goed ontwikkeld is, maar ook de facilitaire diensten zijn essentieel.”

Er zijn het afgelopen jaar opvallend veel mensen uit het managementteam vertrokken. Milou Halbesma (directeur Publiekszaken), Adriaan Dönszelmann (zakelijk directeur), Ezra de Jong (directeur Bedrijfsvoering) en Nikola Eltink ­(directeur Museale Zaken) verlieten het Van Gogh Museum.

Tragiek

Dat is geen gevolg van de herstructurering, zegt Gordenker stellig. “Dit waren mensen die al heel lang in het museum hadden gewerkt en voor iets anders kozen. Het is deels natuurlijk verloop. Een ander deel kwam onder druk door corona. Dan ga je nadenken: wat wil ik nou eigenlijk?”

“Voor mijzelf was het ook niet zo prettig. Ik kwam binnen met een duidelijk verzoek, maar kende de instelling nog niet. Toen kwam de crisis, en moesten er razendsnel keuzes worden gemaakt, terwijl het managementteam nog niet op orde was. Dan moet je met een redelijk uitgekleed team het hoofd boven water zien te houden. Ook in dit geval hebben we geprobeerd van de nood een deugd te maken, met mensen die ons naar mijn mening het beste richting een stabiele toekomst kunnen helpen.”

Ze zucht. “Er schuilt een zekere tragiek in onze situatie. Mijn voorgangers hebben het cultureel ondernemerschap goed opgepakt, maar wat zijn de gevolgen? Vooruitkijkend wil je ook nadenken over een duurzame financiële situatie, een gespreidere manier om geld te verdienen. Kunnen we mooie tentoonstellingen blijven maken met een tandje minder aan inkomsten? Het maakt je ook creatief, zoals nu met een tentoonstelling uit onze eigen collectie. Maar we moeten zorgen dat we financieel duurzaam zijn. We kunnen er niet op rekenen dat de internationale toestroom van bezoekers snel terugkomt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden