PlusInterview

Van arbeider tot manager: in Un autre monde zit iedereen klem in het systeem

Vincent Lindon en Sandrine Kiberlain in Un autre monde. Behalve de rol van hun zoon, worden andere personages in de film door amateurs gespeeld. Beeld
Vincent Lindon en Sandrine Kiberlain in Un autre monde. Behalve de rol van hun zoon, worden andere personages in de film door amateurs gespeeld.

In Un autre monde toont de Franse filmmaker Stéphane Brizé hoe niet alleen de arbeiders maar ook het management vastloopt in een meedogenloos kapitalistisch systeem. ‘We moeten voorbij de klassieke klassenstrijd kijken.’

Joost Broeren-Huitenga

“Als filmmaker moet je alles een beetje zijn: manager én arbeider én kunstenaar,” stelt de Franse regisseur Stéphane Brizé. “Maar ik zie mezelf nog het meest als ambachtsman.”

Als zodanig specialiseerde Brizé zich in films over arbeiders die vastlopen in het systeem. Met Un autre monde maakt hij nu een film over een manager met wie hetzelfde gebeurt. Brizé is niet alleen schrijver en regisseur van zijn films, maar ook de producent, met een vinger in de financiële pap. Wat dus de vraag oproept waar hij zichzelf eigenlijk ziet: arbeider of manager.

Maar voor Brizé is dat niet langer de juiste vraag, vertelt hij op het filmfestival van Venetië, waar Un autre monde vorig jaar in première ging. “We moeten voorbij de klassieke klassenstrijd kijken, naar het grotere systeem. Er zijn al genoeg politici die munt proberen te slaan uit kortzichtige tegenstellingen tussen het volk en de elite.”

Volkse alleman

Un autre monde is de vijfde samenwerking tussen Brizé en acteur Vincent Lindon, en de derde op rij die zich expliciet richt op precaire levens in de hyperkapitalistische arbeidsmarkt. In de twee eerdere films (zie kader) speelde Lindon arbeiders; zijn personage in Un autre monde staat een paar stappen hoger op de corporate ladder.

Daarmee staat deze Philippe Lemesle wat dichter bij Lindon zelf (die overigens ooit bedrijfskunde studeerde, maar er na drie weken al de brui aan gaf). Op zijn stamboom prijken namen als die van premier Jules Dufaure en de familie Citroën, en hij had ooit relaties met de dochter van president Jacques Chirac en prinses Caroline van Monaco.

Maar in zijn filmrollen heeft Lindon zich ontpopt tot een volkse alleman. Brizé roemt de veelzijdigheid van de acteur. “Wij mensen hebben grote moeite om onze afkomst af te schudden. We blijven eigenlijk altijd hangen in waar we vandaan komen. Maar Vincent heeft de gave – en hoe hij dat doet is ook na tien jaar samenwerken nog steeds een mysterie voor me – om mensen van elke rang en stand te belichamen.”

Brizé zelf is van minder gegoede komaf. Zijn vader was postbode, zijn moeder huisvrouw. “Een andere planeet,” zegt hij zelf. “Maar er is een plek waar Vincent en ik elkaar vinden en waar ik mijn verhalen kan vertellen. Ik ben geen acteur, dus Vincent speelt mij in die verhalen. In de loop der jaren heb ik geleerd dat Vincent beter in staat is om mij te spelen dan ikzelf.”

Dode hoek in de cinema

Lindons personage in Un autre monde mag dan de manager zijn, ook Lemesle blijkt slechts een radertje in een verrot systeem, dansend naar de pijpen van directie en aandeelhouders. “Na twee films over arbeiders was het belangrijk voor me om ook deze kant te tonen,” zegt Brizé. “Omdat het volgens mij een dode hoek is in de cinema: de macht van het systeem. Iedereen zit daar klem in. De hele wereld wordt geregeerd door de winst-en-verliesrekening.”

Dat denken is zelfs onze privélevens binnengedrongen, toont Brizé in zijn weergave van Lemesles leven buiten het bedrijf. Hij ligt in scheiding met zijn echtgenote Anne (Sandrine Kiberlain, ook in werkelijkheid de ex-vrouw van Lindon), en ondanks hun beste voornemens om netjes uit elkaar te gaan, dreigt het meer en meer een vechtscheiding te worden die hun relatie reduceert tot een financiële transactie.

Brizé: “Anne wil niet weg bij Philippe omdat hij is vreemgegaan, maar omdat hun relatie alle betekenis heeft verloren door de druk van het systeem. Hoe meer de grenzen van het werkleven en het familieleven vervagen, hoe moeilijker het is om voor ogen te houden wat de zin van het leven is.”

Intussen krijgt hun zoon Lucas (Anthony Bajon) een zenuwinzinking omdat hij de druk op de universiteit niet meer aan kan. Zijn brein draait zich vast in de cijfermatigheid van de wereld. “Dat gebeurt er als we geen uitweg meer zien uit de druk van het systeem,” zegt Brizé. “Ons lichaam of onze geest zoekt zijn eigen uitweg.”

Werken met echte mensen

Buiten deze drie acteurs worden alle rollen in Un autre monde gespeeld door niet-professionele acteurs: fabrieksmedewerkers en managers die versies van zichzelf spelen. Het is een tactiek die Brizé ook voor zijn twee eerdere ‘arbeidsfilms’ al gebruikte en die de films een documentaire-achtige authenticiteit geeft.

“Ik heb dat nodig,” vertelt de regisseur. “Ik moet de verhalen die ik wil vertellen kunnen wortelen in de echte wereld, een echte plek met echte mensen. Ik luister naar hun verhalen en dat vormt de film. Niet alleen hun ervaringen, problemen en uitdagingen, maar ook de manier waarop ze praten. De dingen die zij me vertellen, zou ik nooit zelf kunnen verzinnen.”

Gevraagd hoe hij dat ensemble amateurs tot zulk sterk acteerwerk aan weet te zetten, glimlacht Brizé even. “Kun je een geheim bewaren? Nou, ik ook, want dat is mijn geheim – mijn ambacht.”

Un autre monde is te zien in Cinecenter, Eye, Filmhallen, Ketelhuis, Studio/K

Un autre monde vormt een losjes samenhangend drieluik met de twee films die regisseur Brizé en acteur Lindon hiervoor samen maakten. Zijn ‘arbeidstrilogie’ noemt Brizé het, al sluit hij ook niet uit dat er meer films in de cyclus zullen volgen.

De titel van de eerste daarvan geeft precies aan waar ze alle drie om draaien: Le loi du marché, ‘de wet van de markt’. In die film uit 2015 speelt Lindon een man die na een lange tijd werkloos te zijn geweest eindelijk een baantje krijgt als bewaker in een supermarkt. Al snel ontdekt hij dat hij geacht wordt om niet alleen de klanten, maar ook zijn collega’s in de gaten te houden. Het leidt tot een moreel dilemma voor deze alleman.

In En guerre (2018) speelde Lindon vervolgens een meer vastberaden type, met iets meer te zeggen in de wereld. Wanneer het bedrijf waar deze Laurent werkt van de ene op de andere dag wordt opgedoekt, ontpopt hij zich tot leider van het verzet door de werknemers. Hij staat niet alleen vooraan bij het protest, maar schuift ook aan bij de vergadertafels – tegenover types als de manager die Lindon zelf nu in Un autre monde speelt.

Stéphane Brizé: ‘De hele wereld wordt geregeerd door de winst-en-verliesrekening.’ Beeld Europa Press via Getty Images
Stéphane Brizé: ‘De hele wereld wordt geregeerd door de winst-en-verliesrekening.’Beeld Europa Press via Getty Images

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden