PlusBoekrecensie

Van Afrika tot oorlogsjaren: Elco Lenstra onderzocht de vele levens van zijn Duitse overgrootvader

Ernst August Kaerger was grootgrondbezitter, marinier, chirurg en romanpersonage in een bestseller. Elco Lenstra stuitte in het nagelaten familiearchief op het meeslepende levensverhaal van zijn Duitse overgrootvader en schreef Wij willen hier geen avonturiers.

Peter De Brock
Legerleiding Marinekorps Flandern te Brugge. Helemaal links op het bordes staat Ernst August Kaerger.
 Beeld
Legerleiding Marinekorps Flandern te Brugge. Helemaal links op het bordes staat Ernst August Kaerger.

Aan boord van marineschip Darmstadt zag Ernst August Kaerger op een januaridag in 1904 de kades van Wilhelmshaven steeds kleiner worden. Ze zouden de opstandige ‘zwarte beestenmensen’ in de Duitse kolonie Südwest-Afrika wel eens een lesje gaan leren. Op zee droomden de jonge vrijwilligers van het exotische Afrika bekend uit hun jeugdboeken, met oerwouden vol wilde dieren.

Eenmaal voor de kust van het huidige Namibië niks palmbomen, geen spoor van apen ook. En waar was de vijand? Voor Wij willen hier geen avonturiers reconstrueerde Elco Lenstra (35), uitgever bij Hollands Diep, het leven van zijn overgrootvader Ernst August Kaerger (1879-1955). Een man over wie hij slechts summier had gehoord, toen hij als 18-jarige besloot om onder een boom van het Duitse familielandgoed zijn opa Christoph uit te horen over de oorlogsjaren.

Oudoom Ernst, een broer van opa Christoph, was als lid van de Waffen-SS in Oekraïne gewond geraakt, zo hoorde hij. Na het overlijden van zijn beide grootouders stuitte Lenstra op kartonnen dozen vol familiepaperassen. Pas in 2018, veertien jaar na het openhartige gesprek met opa, vond hij de tijd en voldoende lef om in het familiearchief te duiken.

Naamloze arts

Al jong ontdekte Ernst August zijn roeping, na de operatie van een eend. Als medicijnenstudent meldde hij zich vrijwillig aan bij de nog jonge Duitse marine, om een langere verplichte dienstplicht te ontlopen. De opstand van de Herero in de kolonie Südwest-Afrika dwarsboomde zijn carrièreplanning.

In de besteller Peter Moors Fahrt nach Südwest van Gustav Frenssen over de Afrikaanse veldtocht duikt hij op als naamloze arts. De militaire actie liep uit op een genocide, inclusief concentratiekampen. Bij thuiskomst bleek de jonge medicus niet meer welkom bij het universiteitsziekenhuis van Breslau, ondanks een eerder gedane belofte: “Wij willen hier geen avonturiers.”

Na een conflict met een meerdere werd de jonge marine-arts heengezonden naar Tsingtao, de Chinese stad die Duitsland in concessie had. Later maakte hij als chirurg naam met operaties van hazenlippen bij jonge kinderen en schotwonden van soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Een van zijn patiënten op de Vlaamse slagvelden was de legendarische gevechtspiloot Manfred von Richthofen, alias de Rode Baron.

Vrijmetselarij

Na de Vrede van Versailles werd het officierenkorps sterk ingekrompen. In tegenstelling tot veel van zijn dienstkameraden werd Ernst August geen lid van een van de vele vrijkorpsen, broeinesten van het rechts-nationaalsocialisme. Na de machtsovername door Hitler traden veel voormalige officieren van de keizerlijke marine toe tot de nieuwe Kriegsmarine.

De nazi’s zaten echter met Ernst August in hun maag. Ze beschouwden hem als volstrekt onbetrouwbaar vanwege zijn lidmaatschap van de Vrijmetselarij, volgens Heinrich Himmler een dekmantel van het internationale Jodendom. De conservatieve oud-officier moest vooralsnog gissen naar zijn positie in het nieuwe herrezen Duitsland.

Ondanks zijn bedenkelijke status werd hij op een gegeven moment wel door de nazitop naar Berlijn geroepen, voor acute behandeling van een prominent partijlid. Lenstra gaat uitgebreid in op deze ‘in nevelen gehulde episode’ waarbij zijn overgrootvader tegen zijn echtgenote zou hebben gezegd: “Het kan me niet schelen dat het een hoge partijbons is! Hij is een mens en heeft hulp nodig, ik heb een eed gezworen.”

Maar welke hoge nazi betrof het? Reisde hij naar Berlijn af voor behandeling van de klompvoet van Joseph Goebbels of de bij een aanslag zwaar gewond geraakte Reinhard Heydrich? Aan scenario’s geen gebrek, het nazilabyrint zat vol met zijn oude dienstkameraden.

Meer vaart

In Wij willen hier geen avonturiers tracht Lenstra de vele levens van zijn overgrootvader te vatten. Bij het schrijfproces werd hij overvallen door twijfel: ‘Ik zal er nooit zeker van kunnen zijn of alles precies zo gegaan is als ik het heb beschreven.’

Meer nog dan een biografie, is het een schets van het voortdurend veranderende politieke en maatschappelijke decor rondom een conservatieve stamhouder. Met een scherpere eindredactie had het familierelaas nog aan vaart kunnen winnen. En was een slordige fout als de datering in april en mei 1941 van de expansie van het Derde Rijk met de verovering van Denemarken, Noorwegen, Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk niet blijven staan.

null Beeld

Wij willen hier geen avonturiers

Elco Lenstra
Thomas Rap, €29,99
462 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden