PlusOperarecensie

Upload is de artistieke culminatie van Michel van der Aa’s drieluik over leven en dood

 Roderick Williams en Julia Bullock in Upload van Michel van der Aa. Beeld Marco Borggreve
Roderick Williams en Julia Bullock in Upload van Michel van der Aa.Beeld Marco Borggreve

In zijn tweede opera After Life stelt componist en regisseur Michel van der Aa de vraag welke herinnering je na je dood tot in de eeuwigheid zou willen herbeleven. In opera nummer vier Sunken Garden, die ‘occult-mystery film opera’ werd genoemd, introduceert hij de verzonken tuin, een gebied tussen leven en dood, waar een boze geest onsterfelijkheid verkrijgt door zich te laven aan mensenzielen. Upload, opera nummer acht, is de voltooiing van zijn triptiek over leven en dood. Ook dit is een filmopera en ongetwijfeld is het de artistieke culminatie van het drieluik.

Was in After Life uiteindelijk de muziek nog niet overal even sterk en was in Sunken Garden het verhaal (op een libretto van David Mitchell) onnodig ingewikkeld en de gesproken, gefilmde delen te lang, in Upload vallen alle onderdelen op een voorbeeldige en harmonische manier samen.

Dat was althans de indruk na het zien van de première van de filmversie van de opera, die tot 27 augustus op de site van De Nationale Opera is te zien, tegen betaling van 12,50 euro. Op 29 juli volgt dan in het Oostenrijkse Bregenz de scenische eerste opvoering. Op 1 oktober is Amsterdam aan de beurt.

Met de koptelefoon op beluisterd, is Upload een audiosensatie van de eerste orde. Grote complimenten aan technici Guido Tichelman en Sebastiaan Kuijt die de vermenging van elektronische klanken, de instrumenten van het ensemble MusikFabrik en de stemmen van de vocale solisten op een magistrale, reliëfrijke manier hebben vormgegeven. Je weet soms letterlijk niet wat je hoort.

Digitaal laten uploaden

In Upload vertelt Van der Aa het tragische verhaal van een vader (Roderick Williams), die na de dood van zijn vrouw heeft besloten zich digitaal te laten uploaden. Dat wil zeggen, hij kan nu eeuwig voortleven, maar alleen in de gedaante van een onaanraakbare upload. Het gruwelijke is dat hij zijn dochter (Julia Bullock) hier niet over heeft ingelicht.

‘Je ging ineens weg,’ zingt de dochter. ‘Je kunt me niet meer verliezen nu,’ antwoordt de vader.

Dan volgt de centrale zin, waarmee Van der Aa, die zelf de tekst schreef, het morele dilemma van deze hele procedure krachtig samenvat: ‘Jouw leven is niet van jou alleen.’

De vader hoopt dat ook zijn dochter zich zal laten uploaden. Het antwoord op die vraag blijft hangen, net als op de vraag of zij het dan wil ‘uitzetten’. (‘Dat zou je doden zijn’ en ‘Je twee keer verliezen is te erg’.)

Blauwe lucht en vogelzang

De muziek sluit perfect bij de diepe levensvragen aan. Ze schuurt en verontrust, in een persoonlijk amalgaam van stijlen, en ontroert diep in de prijsaria This Is Where You Are Now, allerfraaist door Bullock gezongen. De recitatieven hebben die typerende, prettige Van der Aa-smaak, die raakt aan de flow van Debussy’s Pelléas et Mélisande. Curieus en mooi is de lange solo van een hammondorgel, kort voor het raadselachtige slot, met onderwaterbeelden, brekend zonlicht, een blauwe lucht en vogelzang, waardoor de kijker en luisteraar volledig op zichzelf wordt teruggeworpen.

Behalve gezongen wordt er ook gesproken en geacteerd. Katja Herbers is sterk als de psychiater, die koel de te volgen procedures uitlegt, scènes die door scenograaf Theun Mosk werden geplaatst in het futuristische decor van het gebouw van Landgoed Zonnestraal in Hilversum. Heel goed zijn ook de veelal razende en bliksemende instrumentale tussenspelen, waarbij de musici van ensemble MusikFabrik en dirigent Otto Tausk in beeld komen.

In de filmversie is verder te zien hoe de zangers zich voortbewegen tussen meerdere filmschermen, waarop prachtige, het drama onderstrepende visuele effecten worden geprojecteerd.

De onontkoombare conclusie: het eeuwig leven kan nooit een lolletje zijn.

Upload

Van Michel van der Aa

Door De Nationale Opera

Met MusikFabrik o.l.v. Otto Tausk, Roderick Williams, Julia Bullock, Katja Herbers e.a.

Gezien 16/7 Online op operaballet.nl

Nog te zien Aldaar tot 27 augustus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden