PlusTen Slotte

Ulay (1943-2020) doorgrondde zichzelf voor de lens van zijn camera

De wereldvermaarde body- en performancekunstenaar Ulay is overleden aan lymfeklierkanker, hij werd 76 jaar.

Ulay.Beeld AFP

Hij is vooral bekend als de wederhelft en partner in crime van Marina Abramović, maar dat is niet terecht: voordat de twee elkaar leerden kennen had de wereldvermaarde body- en performancekunstenaar Ulay zelf al een aardig oeuvre opgebouwd. En daarmee is hij altijd doorgegaan. Voor Ulay was het langdurig poseren voor de lens van zijn polaroidcamera een manier zichzelf te doorgronden en te bevragen. Welke sekse hij zou aannemen, bijvoorbeeld. Of hij een aantrekkelijke jongeman was of juist een wufte vrouw. Maandag overleed Ulay in zijn woonplaats Ljubljana aan lymfeklierkanker, hij werd 76 jaar.

Uwe Frank Uwe Laysiepen, kortweg Ulay, werd in 1943 geboren in Solingen, Duitsland, tijdens de oorlog. Zijn vader vocht in Stalingrad en stierf toen hij veertien was, zijn moeder vertrok op zijn vijftiende. “Ik heb nooit antwoorden op mijn vragen gekregen en ben altijd op zoek geweest naar mijn identiteit,” zei hij over zijn jeugd.

Ulay deed een opleiding tot fotograaf en werkte tussen 1968 en 1971 als consulent voor Polaroid. Nadat hij duizenden selfies had gemaakt met een polaroidcamera zwoer hij in 1976 de fotografie af (‘te veel buitenkant’) en ging hij zich op zijn eigen vlees focussen – ‘het primitiefste medium dat er bestaat’. Hij sneed zijn voet tot de kleinere schoenmaat van een geliefde die hem kort daarvoor had verlaten om zo in haar pumps te passen. Hij liet woorden op zijn arm tatoeëren om die vervolgens met huid en uit te snijden en in te lijsten.

En hij ging samenwerken met Marina Abramović, die hij in Amsterdam ontmoette, waar zij op uitnodiging van galerie De Appel haar legendarische, bloedige performance Thomas Lips deed. Ulay assisteerde haar en sindsdien vormden ze het innigste kunstenaarskoppel ter wereld, dat tussen 1976 en 1988 in Amsterdam zijn internationale faam verwierf met performances waarmee ze hun fysieke dan wel mentale uithoudingsvermogen op de proef stelden (ze sloegen elkaar in het gezicht, schreeuwden tegen elkaar, ademden elkaars adem in, liepen tegen elkaar op, et cetera).

Uitzichtloos

Een van de hoogtepunten in hun gezamenlijke oeuvre was een performance waarbij ze urenlang tegenover elkaar aan tafel zaten. De performance kreeg na hun breuk nog een ontroerend vervolg; tijdens Abramović overzichtstentoonstelling The Artist Is Present in 2010 in het Museum of Modern Art in New York nam Ulay opnieuw plaats tegenover zijn voormalige wederhelft.

In 2009, kort nadat hij van Amsterdam naar Ljubljana was verhuisd, werd bij Ulay kanker vastgesteld. Zijn situatie leek uitzichtloos, maar na anderhalf jaar mediteren, vasten, hydrokleurtherapie, behandelingen in Sri Lanka en Oostenrijk én ‘gewone’ chemotherapie was hij genezen. Over het proces maakte hij in 2013 de documentaire Project Cancer.

Op initiatief van de nieuwe directeur Rein Wolfs werkte het Stedelijk Museum in Amsterdam met Ulay aan een grote solotentoonstelling, die in november opent. “Met Ulay verliest de kunstwereld een pionier van de performancekunst. En Amsterdam een van de dragende krachten van de hedendaagse kunst in deze stad sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw. Ulays impulsen voor de kunst in Amsterdam waren enorm,” aldus Wolfs, die samen met Ulays partner Lena en de Ulay Foundation doorwerkt aan de tentoonstelling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden