PlusGalerie

Uit welke brokstukken stel je een leven samen na genocide?

Lana Čmajčanin - From What Will We Reassemble Ourselves in Framer Framed.

Een opvallende ontdekking in de zeer geslaagde tentoonstelling In the Presence of Absence in het Stedelijk Museum is het onder­zoeksproject Before the Fall there was no Fall (2019) van Anna Dasović. Die bestaat uit grofkorrelige VHS-beelden die Dasovic verkreeg na een WOB-verzoek bij het ministerie van Defensie; ze laten zien hoe Nederlandse blauwhelmen met rollenspellen worden voorbereid op de vredesmissies in Bosnië en Herzegovina. Soldaten die eerder waren uitgezonden, werden door de Landmacht ingehuurd om de bevolking waarmee zij in aanraking waren gekomen na te spelen. Het is stuitend amateurtoneel waarmee impliciet een beeld wordt gevormd van ‘de ander’, tegen de achtergrond van de grootste schandvlek uit de recente Nederlandse geschiedenis.

Desoriënterende opstelling

Dasović, in 1982 geboren in Amsterdam, als kind van een Nederlandse moeder en een in voormalig Joegoslavië geboren vader, is ook de initiatiefnemer van de belangwekkende expositie From What Will We Reassemble Ourselves in platform voor kunst en cultuur Framer Framed.

De expositie begint al voor de deur: op de Oranje-Vrijstaatkade staan 25 grote zwart-witportretten van Bosnisch-Nederlandse jongeren, geschoten door Robin de Puy, in opdracht van collectief Bosnian Girl. De boodschap wordt in koeienletters herhaald op de achterzijde: Srebrenica is Nederlandse geschiedenis.

Binnen, in een desoriënterende opstelling van architect Arna Mačkić, zijn werken te zien waarmee Dasović en vijf andere hedendaagse kunstenaars de vraag stellen uit welke fragmenten – beelden, verhalen, archieven, historische objecten – je een leven samenstelt in het kielzog van een genocide. Er is een overweldigende installatie van Marko Peljhan, Territory 1995 (2006-2010), verdeeld over twee ruimtes. In een ‘black box’ hangen glaspanelen met analyses van de communicatie-, commando- en controlenetwerken van het aanvallende leger. Het toont de daadwerkelijke onderscheppingen. In de belendende, open ruimte liggen militaire stafkaarten van de CIA, de troepen van de VN en het Servische leger en gebundelde transcripties van onderschepte radiogesprekken ter inzage. Samen geven ze een indringend beeld van de gebeurtenissen die leiden tot wat niemand kon of wilde geloven dat zou gebeuren.

Lana Čmajčanin maakte een op het eerste gezicht bekoorlijk bloemenbehangetje, waarin ze pornografische tekeningen verwerkte die de Oostenrijkse illustrator Gottfried Sieben maakte in 1909, een jaar nadat Bosnië en Herzegovina door Oostenrijk-Hongarije waren geannexeerd. Balkangreuel heet de serie van twaalf litho’s die de verkrachting en moord op christelijke vrouwen in de Balkan tonen – een bevestiging van de racistische vooroordelen over ‘de ander’.

Potočari en Srebrenica

Van Dasović zijn meerdere werken te zien. Op twee monitors wordt al het ruwe materiaal getoond dat ze boven tafel kreeg met haar WOB-verzoek, in een verduisterde nis wordt Before the Fall there was no Fall – Episode 02: Surfaces vertoond, waarin Dasović de sporen naloopt die de drie Nederlandse bataljons in Potočari en Srebrenica hebben achtergelaten. Je moet er even voor gaan zitten, en het bestuderen van de (slecht leesbare) bijschriften en de publicatie strekt tot aanbeveling. Dan wordt ook het verhaal duidelijk achter de stapel boeken die ze tegen een muur bevestigde. Het blijken veertien exemplaren van Srebrenica, who cares? een puzzel van de werkelijkheid van Thom Karremans, een ‘beschrijving van de val van Srebrenica door de commandant van de Nederlandse troepen ter plekke’. Dasović heeft met inkt een deel van de titel uitgewist in elk tweedehands exemplaar dat ze kon vinden en bracht het daarna weer in omloop. ‘Srebrenica care’ staat er nu.

From What Will We Reassemble Ourselves

Anna Dasović e.a.
Te zien
Framer Framed
Waar Oranje-Vrijstaatkade 71

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden