PlusAchtergrond

Tussen de grijze zuilen van het Hem: de installatie van kunstenaar Levi van Veluw

Kunstenaar Levi van Veluw liet zich voor zijn semi-permanente werk in Het HEM inspireren door de kerkpreken van zijn grootvader.

Het interieur van Sanctum.

Vijf jaar geleden vatte kunstenaar Levi van Veluw (35) het plan op Arnhem voor Amsterdam te verruilen. Maar in Arnhem had hij een heel mooi atelier, en omdat alles in Amsterdam een stuk prijziger is, was hij bang dat hij in ‘een karige loods in de Bijlmer’ terecht zou komen. Dus zocht hij ook buiten Amsterdam en zo belandde hij in Zaandam, in een voormalige perserij van springstoffen op het Hembrugterrein waar van 1895 tot 2003 een wapen- en munitiefabriek was gevestigd. “Het was een soort jungle; alle ramen lagen eruit en het was ook binnen begroeid. Maar ik zag direct de potentie en Rijksvastgoed beloofde dat het casco zou worden opgeleverd als ik het zou huren.”

Drie jaar later kocht Amerborgh, de investeringsmaatschappij van cultureel ondernemer Alex Mulder, de voormalige munitiefabriek op het Hembrugterrein en vestigde er het kunstencentrum Het HEM. “Toen directeur Kim Tuin mij voor het eerst benaderde, kende ze mijn werk natuurlijk wel, maar ze wist niet dat ik ook op het Hembrugterrein zat. Zo kwam voor mij alles samen, want ik had tijdens de verbouwing van mijn atelier al anderhalf jaar in de leegstaande patronenfabriek gewerkt.”

Het HEM zou aanvankelijk eerst een jaar opengaan, en Van Veluw zou een groot, tijdelijk werk maken. Maar de plannen veranderden en het grote tijdelijke werk dat Van Levi in gedachten had, veranderde in een kleiner (semi)permanent werk. “Het moest een soort stilteruimte worden. En ik wilde dat het zich zou verhouden tot de rauwe architectuur van het pand. Als je nu binnenkomt, vraag je je af wat het is. Omdat het zo pompeus is, met die mix van Pruisisch en kobaltblauw, en omdat het zo geïntegreerd is – ingeklemd tussen de grijze zuilen – weet je niet of het kunst is of dat het bij het gebouw hoort.”

De installatie van kunstenaar Levi van Veluw zit ingeklemd tussen de grijze zuilen van het HEM.

Interessante vertaalslag

Zijn werk gaat doorgaans over de vraag hoe de mens controle uitoefent op zijn omgeving. In dit geval wilde hij nagaan hoe de mens dingen omzet naar materie. “Mijn grootvader was dominee, dus ik zat vaak in de kerk, maar ik wist niet waar het precies over ging. Later bedacht ik: er is iets wat niet zichtbaar is, waarvan niemand weet hoe het eruit ziet en wat niet aanraakbaar is, maar op de een of andere manier hebben we dat toch naar fysieke objecten weten te vertalen: de kerk heeft een bepaalde vorm, er is een altaar, er zijn religieuze objecten. Die vertaalslag vind ik interessant; er worden allemaal elementen ingezet om ons te overtuigen van iets wat we niet zien.”

Sanctum, zoals zijn installatie in Het HEM is getiteld, borduurt voort op de grote tentoonstelling die hij eind 2015 had in Marres in Maastricht, een enorme ondergrondse installatie die hij maakte voor een cultureel centrum in Vorno, Italië, én een expositie die hij in het voorjaar van 2019 maakte voor zijn Nederlandse galerie Ron Mandos. “Het HEM is een gebouw waarin je kunt ronddwalen, en je hebt er ook een ander publiek dan in een galerie of museum. Ik bedacht hoe het moet zijn als iemand opeens voor mijn werk staat. Dat je ontdekt dat er een ingang is, dat je voorzichtig je hoofd om de hoek steekt omdat je wilt weten wat het is. Ik weet nog dat ik zelf voor het eerst in een installatie terechtkwam, van James Turrell. Dat vond ik heel indrukwekkend; dat je ín kunst kon – dat had ik nooit bedacht op de academie.”

Het interieur van zijn werk – een glazen kubus, waarachter een wereld schuilgaat die zich beetje bij beetje openbaart – doet denken aan een opgraving, een druipsteengrot of een archeologisch museum. “Als het goed is doet het iets met je. Het lijkt op veel dingen, maar het is het allemaal nét niet. Dus moet je zelf gaan interpreteren, want er hangt geen bordje bij waarop alles wordt uitgelegd en je kunt het ook niet vragen, want het meeste personeel is wegbezuinigd.”

Scheppingsproces

De toekomst van Het HEM is ongewis, wat er met Sanctum zal gebeuren eveneens. “Ik denk niet dat ze het er zo maar uit zullen slopen, dat zou kapitaalvernietiging zijn. Kim zegt dat ze al heel ver is met haar zoektocht naar een nieuwe investeerder. Laten we hopen dat het lukt, want Het HEM is een unieke plek. De meeste musea zijn ontworpen om er iets op te hangen, niet om er iets bijzonders in te bouwen. Als je iets mag doen, zeggen ze eerst wat er allemaal niet kan. In Het HEM kan bijna alles.”

In Galerie Ron Mandos is nu een aantal nieuwe acrylschilderijen van Van Veluw te zien; stillevens waarop het scheppingsproces in Pruisisch blauw is afgebeeld. “De mens heeft al het visuele in religies geschapen, in een werkplaats, met een hamer en een zaag. Maar er bestaan geen afbeeldingen van een altaar als work in progress. Op de schilderijen heb ik mijn werkplaats geromantiseerd afgebeeld. Je ziet de schoonheid van het creëren: de klemmen, de objecten in afbouw, half afgedekt tegen het stof.”

Chapter 3HREE

Na een geslaagde crowdfundactie opent Het HEM dit weekeinde weer zijn deuren, in elk geval tot oktober. Te zien zijn de permanente installaties van Studio RAAAF en Van Veluw en Chapter 3HREE van gastcurator Maarten Spruyt, die gepland stond tot 3 mei maar kon worden verlengd. De zintuiglijke groepstentoonstelling, met werken van kunstenaars zoals Sander Breure & Witte van Hulzen, David Claerbout, Elspeth Diederix en Maria Roosen, is weer te bezoeken in de 200 meter lange ondergrondse tunnel waar vroeger munitie werd getest. In de Huiskamer is van 15.00 tot 20.00 uur muziek: zaterdag van Discos Horizontes, zondag van Din Daa Daa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden