PlusInterview

Tout s’est bien passé gaat dan wel over euthanasie maar is niet loodzwaar: ‘Ik wilde geen morbide film maken’

Toen Emmanuèle Bernheims boek over de euthanasie van haar vader in 2013 verscheen, lukte het de Franse regisseur François Ozon (54) niet om het te verfilmen. Zijn tweede poging slaagde wel. ‘Het gaat me er niet om een statement te maken.’

Jan Pieter Ekker
Tout s’est bien passé, met Sophie Marceau en André Dussollier als dochter en vader. Beeld Filmdepot
Tout s’est bien passé, met Sophie Marceau en André Dussollier als dochter en vader.Beeld Filmdepot

“Ik heb geen idee wat ik zelf zou doen als ik in een vergelijkbare situatie zou komen. Je weet het pas als het zover is, denk ik. En ik wil nog heel lang niet in de situatie komen dat ik erover moet nadenken.”

Op een zonovergoten dakterras in Cannes stond de Franse veelfilmer François Ozon – spijkerbroek, zwart jasje, zonnebril – afgelopen zomer de internationale pers te woord over Tout s’est bien passé. De (Franse) bioscopen waren destijds net weer geopend, het Festival van Cannes was terug van twee jaar weggeweest.

Tout s’est bien passé is Ozons verfilming van de gelijknamige autobiografische roman van de Franse schrijfster Emmanuèle Bernheim, met wie hij eerder samenwerkte voor zijn films Sous le sable, Swimming Pool, 5X2 en Ricky. Daarin beschrijft Bernheim het turbulente levenseinde van haar oude vader André, die haar, nadat een beroerte hem deels heeft verlamd, vraagt hem te helpen een einde aan zijn leven te maken.

Persoonlijke verhaal

Toen het boek in 2013 verscheen bij Gallimard, kreeg Ozon een exemplaar van Bernheim met de vraag of hij er een film in zag. Hij achtte zichzelf destijds niet in staat om met zo’n delicaat thema aan de slag te gaan, maar nadat Emmanuèle Bernheim in 2017 was overleden aan longkanker – ze was pas 61 jaar – nam Ozon het boek opnieuw ter hand.

“Het was voor mij een manier om Emmanuèle terug te krijgen. Toen ze het boek in 2013 aan me gaf, kwam het te dichtbij; het was te persoonlijk. Toen ik het na haar dood opnieuw las, had ik wél het idee dat er een manier was om het te verfilmen.”

Het gaat hem er niet om een statement te maken, benadrukt Ozon. Zoals zijn vorige film Grâce à Dieu (2019), over de stilte van de kerk over seksueel misbruik, ook niet was bedoeld als discussiestuk. “Ik wil helemaal geen themafilms maken – niet over kindermisbruik, en niet over euthanasie. Het zijn de persoonlijke verhalen die me interesseren. Bij Grâce à Dieu was het de worsteling van de slachtoffers van kindermisbruik die me boeide. En met Tout s’est bien passé wilde ik simpelweg het zeer persoonlijke verhaal van Emmanuèle Bernheim vertellen.”

“Ik wilde de complexiteit tonen van een vrouw die als kind haar vader dood wenste omdat hij wreed en onuitstaanbaar was. Maar als haar vader haar vraagt hem te helpen sterven, veranderen haar gevoelens. Ze wil niet dat haar vader sterft. Niet om juridische of morele redenen; ze wil gewoon niet dat haar vader doodgaat. Maar ze wil ook niet dat hij in al zijn koppigheid zelf zijn polsen doorsnijdt.”

Strenge protocollen

Een complicerende factor is dat euthanasie in Frankrijk verboden is; als Bernheim tegemoet wil komen aan de wens van haar vader, moet ze creatief zijn. Uiteindelijk vinden ze een uitweg in een kliniek in Zwitserland. “Landen als Nederland, België en Zwitserland zijn een stuk progressiever dan Frankrijk, maar ook daar gelden strenge protocollen. In Zwitserland is het goed georganiseerd, maar ook daar is het zeker niet perfect. Je moet bijvoorbeeld heel rijk zijn, maar dat is altijd nog beter dan in Frankrijk, want daar is het helemaal onmogelijk. Ik denk dat het belangrijk is om de vrijheid te hebben.”

De Franse regisseur François Ozon:  'In onze samenleving is de dood nog altijd een taboe; de meeste mensen willen er niet over praten.' Beeld AFP
De Franse regisseur François Ozon: 'In onze samenleving is de dood nog altijd een taboe; de meeste mensen willen er niet over praten.'Beeld AFP

De paradox van zijn film is, zo meent Ozon, dat André zoveel van het leven houdt dat hij wil sterven. “Omdat hij het leven niet meer kan leven zoals hij gewend was, en zoals hij het wil. Daarom zegt hij: het is genoeg. Hij is daar heel duidelijk over. Hij durft de dood in de ogen te kijken – dat kunnen niet veel mensen. In onze samenleving is de dood nog altijd een taboe; de meeste mensen willen er niet over praten.”

Het leven omarmen

Of zijn film daar verandering in kan brengen, durft Ozon niet te zeggen (“Dat moeten we zien als de film in de bioscoop wordt uitgebracht; hopelijk komt er een discussie op gang”), maar zijn eigen ideeën over euthanasie zijn niet wezenlijk veranderd, beweert hij. “Ik had er eerlijk gezegd niet zoveel gedachten over. Ik weet niet of ik de kracht heb die André had, maar ik kan het me op dit moment simpelweg niet voorstellen dat ik in staat zou zijn al die zaken te regelen. En dan nog: tijdens de research leerde ik dat het met veel mensen zodra er een datum is bepaald waarop hun euthanasie zal plaatsvinden, weer veel beter gaat. En niet zelden voelen ze zich zo goed dat ze er alsnog van afzien. De issues waarmee ze worstelen verdwijnen naar het tweede plan zodra ze weten dat er een uitweg is.”

Ondanks het zware thema is Tout s’est bien passé geen loodzware film geworden. “Juist met een film over de dood is het belangrijk het leven te omarmen. Ik wilde per se geen morbide film maken; het mocht geen zware, Haneke-achtige film worden, daar houd ik niet zo van.”

Tout s’est bien passé is te zien in Cinecenter, City, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis en Rialto.

Actrice Sophie Marceau. Beeld Filmdepot
Actrice Sophie Marceau.Beeld Filmdepot

Sophie Marceau

Emmanuèle Bernheim wordt gespeeld door de Franse actrice Sophie Marceau, die vooral bekendheid geniet door haar vertolking van Elektra King in de James Bond-film The World Is Not Enough (1999). Maar Marceau acteert al van jongs af aan; op haar veertiende brak ze door met haar hoofdrol in de Franse tienerfilm La Boum (1980). Ozon: “Ik vind Sophie al heel lang een geweldig actrice. Toen ik haar vroeg of ze geïnteresseerd was om de rol te spelen, zei ze direct ja; ze was ontroerd en in de war van het boek. Ze kon zich vereenzelvigen met haar personage én het onderwerp; dat zorgde ervoor dat ze emotioneel zeer betrokken was.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden