PlusColumn

Toru Takemitsu, de Japanse tovenaar

Eerste hulp bij klassieke muziek van Erik Voermans, met deze week: Toru Takemitsu.

Erik VoermansBeeld Linda Stulic

De meesterlijke Japanse componist Toru Takemitsu speelde, voordat hij aan een nieuw werk van enige ­omvang begon, altijd eerst hele stukken uit de Mat­thäus-Passion van Bach. Aan de piano. Het was een persoonlijke reinigingsritueel, zei hij, waarmee hij zijn geest leeg maakte en ontvankelijk was voor de nieuwe muziek die uit die leegte moest worden opgeroepen.

Takemitsu stierf in 1996, op zijn 65ste, veel te vroeg, ook al omdat hij net was begonnen aan zijn eerste opera, een opdracht van de Opéra National de Lyon. Zijn dood kwam onverwacht. We weten van die opera niet eens een werktitel.

Takemitsu is een voortreffelijke componist om mee te beginnen voor wie zijn grote teen eens in de onoverzienbare oceaan van de moderne muziek wil dippen.

Je kunt goed horen waar hij vandaan komt (de zwevende harmonieën van Debussy), door wie hij zich heeft laten beïnvloeden (de kleuren van Olivier Messiaen) en van wie hij ideeën heeft overgenomen (de omgang met stiltes van Anton Webern en John Cage). Maar toch is ­Takemitsu meestal meteen te herkennen en dan bedoel ik niet aan zijn titels, waar opvallend vaak de woorden sea, rain, garden, dream en twilight in voorkomen.

Een van zijn mooiste stukken is het orkestwerk Twill by Twilight. Als je het vertaalt, blijft er niets van over (Ik wist niet eens dat twill iets met een diagonaal weefpatroon te maken heeft). Hij droeg het op aan zijn Amerikaanse collega Morton Feldman, die in 1987 overleed en wiens stille, minimalistische muziek veel voor Takemitsu had betekend.

Zoals alle werken van Takemitsu is ook Twill by Twilight betoverend prachtig georkestreerd (zijn kleurenpalet lijkt onuitputtelijk), wat des te opmerkelijker is omdat van hem bekend is dat hij nooit schetsen maakte. Hij bracht alle noten meteen met inkt in partituur.

Zijn klankvoorstellingsvermogen moet bovenmenselijk zijn geweest. Misschien komt het doordat hij filmisch dacht. Niet voor niets schreef hij voor meer dan negentig films de score, waaronder twee van Japans grootste cineast, Akira Kurosawa.

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Matthias Pintscher met werken van Takemitsu (Twill by twilight), Escher (Passacaglia), Debussy (Trois nocturnes) en Pintscher (Mar'eh), op 1 en 2 februari in het Concertgebouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden