Recensie

Toneelstuk 'Blauwdruk voor een nog beter leven' fileert de hele kunstwereld (*****)

In de nieuwe voorstelling 'Blauwdruk voor een nog beter leven' van het Nationale Toneel krijgt iedereen uit de kunstwereld er in ironische oneliners en stevige boutades van langs.

Anniek Pheifer in het toneelstuk 'Blauwdruk voor een nog beter leven' - het Nationale Toneel Beeld Kurt Van der Elst

Jong en bevlogen waren ze, de drie vrienden die ooit een huis deelden in Genua. Ze reikten naar de sterren, ze zouden triomferen in de kunsten: Hilde als fotograaf, Otto als kunstschilder, Leo als regisseur.
Natuurlijk bleek de praktijk weerbarstiger te zijn.

Hoe verhouden kunstenaars zich tot de maatschappij en zijn idealen nog houdbaar als commercieel succes uitblijft? Daarover gaat 'Blauwdruk voor een nog beter leven', de imponerende nieuwe voorstelling van het Nationale Toneel. 'Een kunstenaar zonder principes is geen kunstenaar, maar een dagloner,' meent Otto - die makkelijk praten heeft met een mecenas die zijn huur betaalt. In vier bedrijven wordt het beeld voortdurend bijgesteld.

Regisseur Johan Doesburg vroeg schrijver/dichter Ilja Leonard Pfeijffer een vertaling te maken van Noël Cowards societykomedie Design for Living uit 1933. Een mooie tekst met een relevant onderwerp, vond Pfeijffer, maar wel wat gedateerd in setting en taal. Dus werd zijn vertaling een bewerking, zo vrij dat je misschien wel kunt spreken van een nieuw stuk.

Ironische oneliners
Wie nog durft te beweren dat er geen goede toneelteksten voor de grote zaal worden geschreven, moet deze actuele, kritische satire op het moderne kunstbedrijf gaan zien. Wat een scherpte, wat een humor, wat een brille! In spitse, bitse zinnen fulmineren Pfeijffers personages tegen de wereld die hun authenticiteit niet op waarde weet te schatten.

Alles en iedereen uit de kunstwereld krijgt er in ironische oneliners en stevige boutades van langs: de geldschieters, het publiek, de kunstkritiek, de commerciële kunstenaar, de gesubsidieerde kunstenaar ('hij slurpt subsidie als een Oostblokauto') en ja, óók de schrijver zelf, bij monde van regisseur Leo: 'Als ik dit toneelstuk had geschreven, zou ik mij ervoor schamen.'

Met zulke zinnetjes laat Pfeiffer zijn toneelstuk nadrukkelijk een toneelstuk zijn. Sterker nog: in dit 'metatheatrale' toneelstuk is zelfs het pretentieuze decor - een reusachtige stellage die elk bedrijf een slag kantelt - een vorm van commentaar: bij het gesubsidieerde Nationale Toneel mocht het blijkbaar wat kosten.

Vierhoeksverhouding
Pfeijffer verknoopte zijn kunststuk met een wrange familietragedie, gevangen in een vierhoeksverhouding tussen de hoofdpersonen (behalve de drie kunstenaars ook de gefortuneerde, bankierende broer van Leo). Die liefdesperikelen stuwen het verhaal voort en in een zorgvuldige, snelle regie brengt Doesburg zijn acteurs tot grote hoogten.

Anniek Pheifer, Matteo van der Grijn en Jeroen Spitzenberger zijn als gefrustreerde kunstenaars hilarische archetypen, zonder aan menselijke geloofwaardigheid in te boeten, waarbij Pheifer knap een extra tragische laag weet te tonen: zij wil alleen maar niet ongelukkig zijn. Vincent Linthorst completeert het drietal als brallerige rijkaard en Betty Schuurman is als moeder van de twee broers heerlijk naïef en berekenend tegelijkertijd.

Het is Linthorst die aan het slot de monoloog uitspreekt die de het beeld opnieuw omgooit: het zijn niet de kunstenaars, maar het is uiteindelijk de topbankier die als enige werkelijk principieel is. Zo blijft Pfeijffer tot het eind toe ontregelen. Zonder iets af te doen aan het spel en de regie: het hardste applaus bij de première was terecht voor hem.

Blauwdruk voor een nog beter leven

Ons oordeel: ★★★★★
Door: Nationale Toneel
Regie: Johan Doesburg
Gezien: 8/11, Den Haag
Nog te zien: 21/11 Amstelveen, 25-28/12 Stadsschouwburg
Met: o.a. Anniek Pheifer, Matteo van der Grijn en Jeroen Spitzenberger
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden