PlusAchtergrond

Toeval bestaat niet in het werk van straatfotograaf Vivian Maier

In Foam is de fraaie expositie Vivian Maier – Works in Color te zien. De Amerikaanse nanny werd pas na haar dood met haar zwart-witfoto’s bekend als een groot straatfotograaf. Maar ook met kleur kon ze veel. 

Miami in 1960 (links).Beeld Estate of Vivian Maier, Courtesy Maloof Collection and Howard Greenberg Gallery, New York

Toeval bestaat niet in het werk van Vivian Maier. Al zou je dat niet meteen zeggen als je weet dat Maier geen professionele fotograaf was, maar het fotograferen ‘ernaast’ deed. Ze was een kindermeisje met een hobby (ze ontwikkelde haar foto’s in de badkamer). Zo is ­Vivian Maier (1926-2009) na haar dood, toen haar werk echt bekendheid kreeg, afgeschilderd, maar dat beeld werd snel bijgesteld.

De foto’s die de autodidactische Maier met haar Rolleiflex maakte, voornamelijk tijdens haar wandelingen door haar woonplaats Chicago, maar ook in bijvoorbeeld New York en Frankrijk, zijn schitterend. Er is al gezegd dat haar werk niet onderdoet voor dat van beroemde straatfotografen als Robert Frank, Lee Friedlander en Joel Meyerowitz.

Over foto’s in kleur wordt soms wat neerbuigend gedaan, maar deze foto had veel minder zeggingskracht gehad in zwart-wit. Beeld Estate of Vivian Maier, Courtesy Maloof Collection and Howard Greenberg Gallery, New York.

Bovendien zijn de foto’s van Maier, die een ­ongekend observerend vermogen had, compositorisch zo goed en zijn licht en kleur zo goed op elkaar afgestemd, dat van snapshots geen sprake is. Ze toont het dagelijkse leven op straat, onbewaakte momenten, maar het vluchtige werd dan wel heel fraai ingekaderd.

In 2014 was in Foam al een overzichtstentoonstelling van Vivian Maier te zien, Vivian Maier – Street Photographer, samengesteld uit de collectie van verzamelaar en ontdekker van haar werk, John Maloof. Toen was alleen krachtig zwart-witwerk te zien. Nu zijn in het fotografiemuseum alleen kleurenfoto’s te zien. Minder krachtig, wordt wel gezegd, zoals kleurenfotografie door gevestigde namen en critici lang in het verdomhoekje is gezet, want het ware artistieke liet zich alleen in zwart-wit vangen. Gelukkig trok Maier zich daar niets van aan.

Knallend geel

Kijk naar de foto met drie mensen op een straathoek. Ze dragen alle drie een of meerdere gele kledingstukken. (Hebben ze dat ’s ochtends met elkaar afgesproken? En morgen rood!) Doordat Maier de achtergrond vrij eenkleurig hield, knalt dat geel naar voren. Een even mooie als absurde foto, die juist door de kleur zo krachtig is. Een zwart-witfoto van dit tafereel had beslist minder zeggingskracht gehad.

Of neem een foto van bloemen tegen een muur en een vieze zwabber aan een waslijn – het is de kleurencompositie die de foto maakt. Of die van een vrouw van wie we alleen een stukje rok zien, en haar benen. Tenminste, een ingezwachteld linkerbeen en een bepantyd rechterbeen, met een rode pump aan de voet. De man met de ballonnen.

Beeld Estate of Vivian Maier, Courtesy Maloof Collection and Howard Greenberg Gallery, New York.

Het gebruik van kleuren als effectbejag, zou je kunnen zeggen, maar met deze kleurbombardementen laat Vivian Maier ook de humor zien, en het lichte dat in fotografie ook mag bestaan, zonder dat het afbreuk doet aan, zeg maar, het ‘literaire’ gehalte van haar werk.

Want kijk naar die foto, genomen eind jaren vijftig. Twee zwarte vrouwen die verschrikt omkijken naar de fotograaf, die heeft scherpgesteld op een rij witte zakenlui die op een rijtje aan de ander kant van de straat staan. Met daarachter de Amerikaanse vlag. De segregatie druipt van de foto af. Niets geen zomaar genomen foto.

Marilyn Monroe

Zo’n zeventig foto’s hangen in Foam, genomen tussen 1956 en 1986. “We hebben de foto’s nergens aangesneden. Dit zijn foto’s zoals Maier ze genomen heeft, en waarschijnlijk niet eens allemaal zo ontwikkeld heeft gezien, want na haar dood werden honderden onontwikkelde rolletjes bij haar thuis gevonden,” zegt de samensteller van de tentoonstelling, curator Claartje van Dijk. “Mooi aan deze kleurenfoto’s is ook de verstilling, in tegenstelling tot de levendigheid die op haar zwart-witfoto’s is te zien.”

Ook zijn er ongeveer twintig zelfportretten van Vivian Maier te zien. Ze zijn niet met de zelfontspanner genomen. De fotograaf portretteerde zichzelf in winkelruiten, als schaduw op een muur en, met haar oppaskinderen, in een zijspiegel van een auto (ze ging niet fotograferen omdat ze met kinderen naar buiten ging, maar ze zocht werk dat haar fotografie kon ondersteunen). In een etalage projecteerde ze zichzelf in een poster met daarop Marilyn Monroe. Autobio­grafische portretten.

“Op deze foto’s kijkt ze naar zichzelf, naar de plek in de wereld die ze inneemt,” zegt Claartje van Dijk.

Postuum credits gekregen

Veelzeggend voor haar zichtbaarheid in de ­wereld is het zelfportret zonder gezicht, zonder lichaam. Ze legde haar jas en muts op een houten ondergrond en fotografeerde dat. Het blijft gissen waarom Maier precies haar schat voor zichzelf hield, maar bekend is wel dat ze tijdens haar leven exposities afhield omdat ze dacht dat ‘ze’ haar werk wilden stelen.

“Nee, ze was geen gekkie, helemaal niet,” zegt Van Dijk, “Vivian Maier wist dat ze talent had, dat ze goed was. Het is jammer dat ze tijdens haar leven niet de credits voor haar werkt heeft gekregen, maar nu rekenen we haar tot de allerbeste straatfotografen.”

Vivian Maier, Works in Color. Foam, t/m 13/9

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden