‘Ik wilde alleen het toen ­opgenomen beeld en geluid gebruiken, om een zo authentiek mogelijke film te maken.’

Plus Interview

Todd Douglas Miller: ‘Apollo 11 wordt elke keer dat ik hem zie beter’

‘Ik wilde alleen het toen ­opgenomen beeld en geluid gebruiken, om een zo authentiek mogelijke film te maken.’

Vijftig jaar geleden liep de eerste mens op de maan. Regisseur Todd Douglas Miller maakte vanwege dat jubileum de film Apollo 11. ‘Ik wilde alleen het toen opgenomen beeld en geluid gebruiken.’

Regisseur Todd Douglas Miller is rusteloos. We zijn een paar minuten aan het praten over Apollo 11 en hij wil het liefst weglopen om opnieuw naar zijn eigen film te gaan kijken. “Ik kan dit niet zeggen over alle films die ik heb gemaakt, maar ik ben echt elke keer opgewonden als ik ­deze film ga bekijken. Ik heb ’m nu een week niet gezien. Hoe vaak ik de film al heb gezien? Meer dan honderd keer. Ja, echt. En elke keer ontdek ik weer iets nieuws.”

Nieuw is het onderwerp van zijn film niet. In juli is het vijftig jaar geleden dat de Nasa – de Amerikaanse overheidsorganisatie voor ruimtevaart – het ruimtevaartuig Apollo 11, met aan boord de Amerikaanse astronauten Neil Armstrong, Edwin ‘Buzz’ Aldrin en ­Michael Collins, naar de maan vloog met als doel de eerste man op de maan te laten lopen. Op 20 juli was het Neil Armstrong die met de legendarische woorden ‘That’s one small step for man, one giant leap for mankind’ voet zette op de maan.

Het is een gebeurtenis waaraan Miller geen herinnering ­bewaart, want de Amerikaan was min zeven toen Armstrong het maanstof deed opwaaien. “Ik herinner me echter nog wel goed het spaceshuttleprogramma en de explosie van de Challenger in 1986. Ik had een fascinatie voor de ruimte, zoals ­ieder kind dat wel heeft, denk ik.”

Vierhonderd camera’s

Toch was hij niet meteen enthousiast toen CNN Films hem vroeg een film over de Apollo 11 te maken. Miller, hij kreeg een Emmy Award voor zijn documentaire Dinosaur 13 (over het vinden en opgraven van het grootste tyrannosaurus rexskelet in Amerika), maakte al de korte documentaire The Last Steps (2016), over Apollo 17, de laatste missie van het Apolloprogramma van de Nasa waarbij op 11 december 1972 voor het laatst op de maan werd geland. 

“Ik kon die documentaire op mijn manier maken, maar bij zo’n groot project als de Apollo 11 was ik bang dat ik een meer artistieke film wilde maken dan CNN voor ogen stond. En dan, wat was er nog te vertellen over die missie? Wie zou nog iets nieuws kunnen toevoegen?”

Langzaam raakte hij toch geïnteresseerd. Hij begon er ’s avonds over te denken en te malen, las, bekeek beelden, werd ten slotte gegrepen door het verhaal en besloot de documentaire te gaan maken. “Toen ik de research deed voor deze film – mijn team en ik werkten nauw samen met de Nasa en de National Archives – en we al het materiaal bekeken, was ik verkocht. Dat was ook gebeurd als ik als kind niets met ruimtevaart had gehad. Het moest wel op mijn manier, want ik wilde een film maken die over twintig jaar nog staat en dan nog gewaardeerd wordt.”

Dus vroeg Miller al het materiaal op dat de National ­Archives en de Nasa hadden liggen. “Dat was nogal wat; ze dachten volgens mij dat ik niet goed snik was om dat allemaal te gaan bekijken en te gaan beluisteren. Er zijn vierhonderd camera’s gebruikt voor het Apollo 11-project! Maar dat is hoe ik het wilde. Ik wilde alles hebben. ­Haha, ze wisten zelf niet eens hoeveel ze hadden.”

Scherp en modern

Miller stelde Apollo 11 samen uit al dat materiaal, waaronder herontdekt en niet eerder vertoonde 70mm beelden en 11.000 uur audiomateriaal. Alles werd bekeken en ­beluisterd – een enorme klus. Zijn team en hij bekeken ­alles en verhoogden met nieuwe technologie de kwaliteit van de beelden. Het project nam drie jaar in beslag.

Apollo 11 is mede door het digitaal gerestaureerde beeld een film waarvan je zou kunnen denken dat die nu is ­gemaakt. Zo scherp en modern ogen de beelden. Prachtig is in beeld gebracht hoe rijen en rijen mannen in witte overhemden voor monitoren zitten in de ruimtes van Mission Control op Cape Kennedy, waarvandaan de Apollo 11 gelanceerd werd en hoe het publiek ver buiten Cape Kennedy met verrekijkers naar de raket tuurt. Apollo 11 is ook een testament voor de oude cinematografie, voor cine­ramafilms (breedbeeldfilmsysteem).

Opmerkelijk, en ook daarmee laat Miller zich niet beïnvloeden door de wetten van de moderne ­cinema, is de chronologische opbouw van Apollo 11. “Ik haat het hoe in documentaires over ruimtevluchten het ­lineaire verhaal overhoop wordt gehaald of met voice-overs commentaar wordt gegeven. Zo over-edited. Ik wilde alleen het toen ­opgenomen beeld en geluid gebruiken, geen interpretatie, om een zo authentiek mogelijke film te maken.”

Een vrouw in beeld

Miller koos ervoor om niets van de voorgeschiedenis te laten zien (de ruimtewedloop van de VS met de Sovjet-Unie waarin de Amerikanen koste wat het kost als eerste een man op de maan wilden hebben, andere Apollo-missies). Hoewel je weet wat er gaat gebeuren, is het op de een of andere manier toch spannend het mee te ­maken. Ook als je geen ruimtevaartfreak bent.

Miller heeft niet gesneden in iconische opnamen. “Dat camerashot van Buzz Aldrin vanuit de capsule, als vanuit de ruimte de aarde te zien is, is echt geweldig! Dat shot duurt zes minuten en ik laat dat shot ononderbroken zien. Ik vind ook dat ik dat móést doen, ik voel me daartoe verplicht. Ik vind het echt heiligschennis als je in die beelden gaat knippen. Bovendien word je als kijker dan één met de scène. Of het shot dat Michael Collins maakte van het maanoppervlak. Die beelden behoren tot de meest iconische beelden uit de geschiedenis van de ­cinematografie. Waarom zou je daarin gaan snijden? Laat die beelden op zichzelf staan. Als regisseur moet je dan een stapje terug doen.”

Deed Miller nog ontdekkingen, hoewel bijna al het materiaal over de Apollo 11-missie al bekend was? “Toen we al die witte overhemden zagen in de controleruimtes zagen we opeens een vrouw. Eén vrouw te midden van alleen maar mannen. Wie was zij? We kwamen erachter dat het om JoAnn Morgan ging, een ingenieur die ook bij een andere Apollomissie betrokken was en 43 jaar bij Nasa werkte. Een andere vrouw, Poppy Northcut, heeft de film niet gehaald. Zij was een wiskundige die haar mannelijke collega’s op sommige punten verbeterde. Helaas konden we niet al het materiaal opnemen in de film.”

Todd Douglas Miller vond het een eer dat hij deze documentaire mocht maken. Is het de film geworden die hij wilde maken? “Je krijgt niet snel de kans om aan een project van deze omvang te werken. Mijn favoriete scène? Ik denk de beelden van al die mensen die naar de lancering kwamen kijken, die echt op het punt stonden iets historisch te gaan zien. We zien gewone mensen. We zien ze broodjes eten, zonnebrillen opzetten, zittend op de ­daken van hun auto’s. Ik kan niet wachten om de film ­opnieuw te zien. Hij wordt elke keer beter.”

Te zien in Arena, City, Eye, Filmhallen, Kriterion, Lab111, The Movies, Tuschinski

Beeld FilmMagic
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden