Review

Toby Lester - Het vierde werelddeel *****

In 2003 las de Amerikaanse journalist Toby Lester in een persbericht dat de Library of Congress in Washington DC het hoogste bedrag ooit - tien miljoen dollar - had betaald voor een hem volslagen onbekend historisch document. Het ging om de wereldkaart van Waldseemüller. Geïntrigeerd door dit nieuwsbericht verdiepte Lester zich in deze kaart uit 1507, waarop voor het eerst het woord America werd gebruikt. Hij schreef er een schitterend boek over.

De Waldseemüllerkaart was tot het begin van de twintigste eeuw alleen bekend dankzij een boekje uit 1513 waarin een schets van de kaart was opgenomen.

Jaren had de Duitse cartograaf Martin Waldseemüller met een groepje humanistische geleerden gewerkt aan een kaart en een bijbehorende publicatie waarin alle tot dan toe bekende, betrouwbare geografische kennis van de wereld verwerkt zou worden. De reisverslagen van Marco Polo en de ontdekkingsreizen van Christoffel Columbus, Amerigo Ves­pucci en nog vele anderen werden bestudeerd en minutieus met elkaar vergeleken.

Tot het einde van de vijftiende eeuw waren drie werelddelen bekend: Europa, Azië en Afrika. Op de valreep van die eeuw was daar Amerika bijgekomen.

Lester beschrijft niet alleen die vele ontdekkingsreizen, maar gaat ook na hoe de kennis van de wereld zich verspreidde. Tot eind vijftiende eeuw moest elke tekst of kaart worden gekopieerd. Daarbij werden natuurlijk fouten gemaakt en ieder had zo zijn eigen religieuze of politieke motieven om informatie weg te laten of gewoon te veranderen.

Toen Columbus in 1492 zijn eerste grote reis maakte, was er na de uitvinding van de boekdrukkunst enkele decennia daarvoor een bescheiden hoeveelheid boeken in druk verschenen. Maar juist de technische mogelijkheid kennis betrouwbaarder in druk te verspreiden bleek een averechts effect te hebben. Het waren namelijk meestal geen nieuwe manuscripten die werden gedrukt, maar veelal klassieke teksten en kaarten die in de loop van de tijd een grote reputatie hadden gekregen.

Columbus hield er allerlei theorieën op na die hem naar Indië zouden kunnen leiden. Het verhaal is verder bekend. Tijdens zijn derde reis, in 1498, dacht in Indië te zijn beland. Later bleek het Amerika te zijn geweest, niet wat wij nu Noord-Amerika noemen, maar Zuid-Amerika. Waarschijnlijk de kust van Venezuela.

Een paar jaar later vertrok Amerigo Vespucci op ontdekkingsreis en die kwam ook in Amerika terecht. Het verschil met Columbus is dat Vespucci wíst dat hij voet aan wal van een nieuw werelddeel zette, terwijl Columbus dacht in Azië te zijn beland.

Toen Waldseemüller en zijn clubje rond 1505 aan hun kaart werkten, dook een brief van Vespucci op. Een opmerkelijke brief, geschreven enkele jaren nadat hij de zeeën had bevaren, waarin hij vertelde dat hij al in 1497 in Amerika was beland. Eén jaar vóór Columbus dus.

Wat Waldseemüller en de zijnen niet wisten, was dat de brief van Ves­pucci een vervalsing was van lieden die het niet konden zetten dat de uit Genua afkomstige Columbus in opdracht van het Spaanse hof de Nieuwe Wereld had ontdekt. De Florentijn Vespucci moest worden verheerlijkt ten koste van Columbus. Dat lukte, want het team van Waldseemüller noemde het nieuwe werelddeel, naar de voornaam van Vespucci, America.

Naar aanleiding van de Waldseemüllerkaart uit 1507, die in 1901 in een Duits kasteel werd gevonden, weet Lester de geschiedenis van de ontdekkingsreizen te verbinden met de ontwikkeling van de cartografie tot de zestiende eeuw. Daartussendoor weeft hij de wetenschappelijke en religieuze discussies over de ronding van de aarde, de beweging ten opzichte van de zon, de spectaculaire verhalen over monstermensen (de Harigen, de Paddenstoelmensen, de Hangoormensen, de Gevleugelden) in onbekende gebieden, en niet in de laatste plaats de activiteiten van Italiaanse, Spaanse en Portugese koningen om de wereld te koloniseren.

Het spionageverhaal over de stuurman en kaartenmaker Juan de la Cosa, die zowel met Columbus als met Vespucci had gevaren, illustreert hoe geografische kennis voor regeringen in die tijd tot staatsgeheim werd verklaard. Lester heeft daar een thriller over geschreven. (HANS RENDERS)

Toby Lester - Het vierde werelddeel.
Vertaald door Han Visserman
Mouria, €49,95

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden