Plus

'Time-based media' in het Stedelijk Museum

Het Stedelijk Museum toont een selectie uit de inzendingen voor de tentoonstelling Freedom of Movement. Met hun werk geven de kunstenaars uiting aan het visumvrij reizen, dat onder druk staat.

Werk van Isabelle Andriessen, Kate Cooper en rechts het IND-loket van Juan Arturo García. Beeld Peter Tijhuis

Is het een kantoor? Een plantenkas? Bij het betreden van de erezaal van het Stedelijk Museum wordt de bezoeker even in verwarring gebracht. Er staat een huisje met wanden van halftransparant plastic. Via de achterkant kun je er inlopen. Er hangen drie videoschermen waarop beelden worden vertoond van een wachtkamer.

Het blijkt het loket te zijn van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) aan de Stadhouderskade, dat overigens onlangs is verhuisd. Kunstenaar Juan Arturo García kreeg toestemming om de ruimte te scannen, zodat hij er een videowerk mee kon maken. Het werk maakt gebruik van technieken die door de overheid worden gebruikt voor surveillancedoeleinden, maar de video-installatie keert de blik om. De onpersoonlijke wachtkamer is onderwerp van een kritische blik.

Het kunstwerk met de titel Non-Linear Trajectories is onderdeel van de tentoonstelling Freedom of Movement, de nieuwste editie van de ­Gemeentelijke Kunstaankopen. Elke twee jaar organiseert het Stedelijk Museum een thematische, door de stad gefinancierde tentoonstelling met werk van in Nederland werkende kunstenaars. Een aantal van de geëxposeerde werken zal door het Stedelijk worden aangekocht voor de collectie.

Rory Pilgrim componeerde een muziekalbum, Software Garden. Favoriet van conservator Karen Archey Beeld Peter Tijhuis

Deze editie staan 'time based media' centraal, een verzamelnaam voor onder meer film- en videowerk, internetkunst en geluidskunst - kunst waarbij de techniek een rol speelt. De titel verwijst naar de mogelijkheid van burgers om visumvrij te reizen.

Sinds het Verdrag van Maastricht in 1992 kregen Europese burgers de mogelijkheid om vrij naar alle landen binnen de EU te reizen, te verhuizen en in veel gevallen ook daar te mogen werken. De laatste jaren wordt deze vrijheid ter discussie gesteld, vooral door de recente vluchtelingencrisis.

Sociale privileges
Freedom of Movement is samengesteld door een jury onder leiding van Karen Archey (33), sinds april vorig jaar conservator hedendaagse kunst en time-based media van het Stedelijk. "Door de tentoonstelling kon ik het artistieke landschap in Amsterdam verkennen." Archey werd geboren op het Amerikaanse platteland in Ohio. Door haar positie als buitenlander wilde ze ook onderzoeken hoe de kunstwereld hier werkt.

Werk van kunstenaar Basir Mahmood Beeld Peter Tijhuis

"Omdat Nederland een klein land is, werken veel dingen anders dan in landen als Duitsland of de VS. Kleinheid wordt vaak geassocieerd met onschuld. Academici zoals Gloria Wekker zijn aan het ontrafelen hoe dit gevoel van onschuld verbonden is aan de onwil om het koloniale verleden van Nederland te accepteren en te verteren, en het onderzoeken van sociale privileges als iets waar we allemaal mee te maken hebben. Wekkers boek was een toetssteen in het onderzoek voor deze tentoonstelling."

Ontroerende videoboodschap
Toen Archey nog maar net conservator in het Stedelijk was, werd zij geconfronteerd met een heftige discussie waarin allerlei verhoudingen op scherp werden gezet. Een vriendin van de Zuid-Afrikaanse fotograaf Zanele Muholi, die destijds in het Stedelijk exposeerde, werd door een Airbnb-verhuurder van de trap gegooid.

"Ongeacht of hij expliciet het N-woord zei, denk ik dat hij racistische motieven had toen hij deze vrouw de trap afgooide. Wellicht waren deze racistische motieven onbewust, iets wat in het Engels institutioneel racisme wordt genoemd. Ik verbaasde me erover dat institutioneel racisme weinig aan de orde komt in alledaagse gesprekken in Nederland, en dat het Engelse concept van 'race' niet makkelijk te vertalen valt naar het Nederlands."

Installatie van Danielle Dean Beeld Peter Tijhuis

Archey wilde hier een soortgelijke discussie over burgerlijke verantwoordelijkheid en privileges in gang zetten als al gaande is in steden als Londen, Berlijn en New York. "De respons was enorm. We kregen vierhonderd aanmeldingen van kunstenaars uit Nederland."

De tentoonstelling zit vol persoonlijke verhalen. De Turks-Deense kunstenaar Deniz Eroglu nam een amateurvideo uit 1996, waarin zijn vader aan het werk is in een kebabzaak. Hij maakte een nieuwe versie, met zichzelf in de hoofdrol. Sara Sejin Chang maakte een ontroerende videoboodschap aan haar onbekende moeder, gemaakt in Brussel vlak na de terroristische aanslagen in maart 2016.

Yael Bartana vroeg slachtoffers en daders van de Holocaust, de Armeense genocide en recentere etnische zuiveringen in Soedan en Eritrea iets weg te gooien dat herinnert aan hun traumatische verleden - en hij zette het op film. Kleren, foto's, speelgoed en Jodensterren dwarrelen over het scherm.

Een van de favoriete ­werken van Archey is van Rory Pilgrim. Voor Software Garden componeerde de Brit een muziekalbum. "Hij werkt vaak met transgenders en gehandicapten. Hij werkte twee jaar aan deze video. Sommige delen zijn zo ontroerend dat je ervan moet huilen."

Freedom of Movement, t/m 17/3 in het Stedelijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden