Plus

Tim Oliehoek: 'Ik wil nooit een boze, zure filmmaker worden'

Regisseur Tim Oliehoek (38) oogstte veel lof en prijzen voor zijn serie De Zaak Menten. Eind oktober volgt Het Geheime Dagboek van Hendrik Groen, met Kees Hulst en André van Duin in de hoofdrol. 'Met André en Kees werken is bucketlistmateriaal.'

Tim Oliehoek: 'Op de Film­academie was ik nog de rebelse filmmaker. Ik ben eigenlijk een beetje een brave jongen geworden.' Beeld Ivo van der Bent

'Aan Tim, die de grote verantwoordelijkheid heeft dit belangrijke verhaal aan een groot publiek te tonen. Zijn enthousiasme is veelbelovend.' Het zijn de woorden die Hans Knoop schreef in zijn boek De Zaak Menten, met nieuwe onthullingen over de Velser Affaire (1977) toen hij het ruim twee jaar geleden aan regisseur Tim Oliehoek gaf. Die moest er vervolgens een tv-serie van maken. No pressure, verder.

Drie weken geleden nam Oliehoek een Gouden Kalf in ontvangst voor de serie, die Omroep Max vorig jaar uitzond. De zoveelste onderscheiding (zowel nationaal als internationaal) voor de serie over de onthullingen van journalist Hans Knoop, die in 1976 de vermogende zakenman Pieter Menten ontmaskerde als oorlogsmisdadiger.

Oliehoek: "Prijzen doen er niet toe, totdat je ze wint. Ik vond het toch wel erg leuk. Het Gouden Kalf vond ik extra bijzonder omdat het wordt toegekend door je collega's. Ik heb altijd wel erkenning gekregen vanuit het publiek, maar tegenover collega's voelde ik mezelf altijd een vreemde eend in de bijt."

"Misschien maakte ik dat in mijn hoofd groter dan het was, maar ik ben toch een beetje de tieten-schieten-helikopterjongen van films als Vet Hard en Spion van Oranje. Zeker met die laatste film heb ik best een hoop ellende gehad."

Al voordat Spion van Oranje in 2009 in de bioscoop draaide, werd de film volledig de grond in geschreven.
"Voor die tijd was eigenlijk alles voorspoedig gegaan. Op mijn 18de maakte ik zelf een film, Buy Or Die, die voor een amateurfilm veel aandacht kreeg. Daarna ging ik naar de Filmacademie en vervolgens had ik al vrij snel mijn eerste speelfilm te pakken."

"Vet Hard, waar ik nog steeds trots op ben, werd ook goed ontvangen. Het werd gezien als iets nieuws - of in ieder geval als weer een echte Nederlandse actiefilm met slapstickhumor."

"Toen kwam Spion van Oranje, waarbij ik vanaf het begin een hele strontkar over me heen kreeg. Ik vond dat destijds echt verschrikkelijk. Nu, met alle prijzen voor De Zaak Menten, gaat het volgens veel mensen weer heel goed. Wat ik zeker weet: het is helemaal niet erg om een keer hard op je bek te gaan."

Wat is er goed aan?
"Het zet dingen in perspectief. Ik heb besloten nooit een boze, zure filmmaker te worden. Ik zie het wel om me heen, mensen die het klappen van de zweep kennen en daardoor constant in de verdediging schieten. Als ik terugkijk op Spion van Oranje heb ik geen spijt, maar ik zou het nooit meer op die manier doen. We hebben hard gewerkt, maar als film is het gewoon niet zo goed. Dat kan."

Ik vind het wel opmerkelijk dat u, toch alweer acht jaar later, meteen over die film begint.
"Ja? Het is een speelfilm, daar werk je jaren met ziel en zaligheid aan. Het is van jou en blijft van jou. Ook tien of twintig jaar later. Al moeten we het misschien niet te veel aandikken."

Heeft het u veranderd als regisseur?
"Dat is veel te zwaar. Nu ik ouder word - over twee jaar ben ik veertig - merk ik wel dat ik niet meer een film hoef te maken om maar een film te maken. Als je jong bent en je komt van de Filmacademie wil je alles aanpakken."

"Toen ik mijn eerste film maakte, zei de producent: je maakt maar één keer je eerste film. Ik begreep niet helemaal wat hij bedoelde, maar inmiddels begrijp ik dat beter. Het roekeloos filmmaken zonder dat je weet wat de gevolgen zijn, is weg. Ik ben nog steeds wel ambitieus, maar op een andere manier."

"Je ziet nu dat veel jonge regisseurs romantische komedies maken. Ik snap dat wel: ze krijgen daarmee een kans en het zijn films die het vaak goed doen. Tegelijkertijd worden ze gemaakt ómdat ze het goed doen en niet vanwege de urgentie van het verhaal. Je moet dan uitkijken dat je als filmmaker niet misbruikt wordt. Dat klinkt heftig, maar je moet proberen trouw te blijven aan wat je maakt en jezelf af en toe de vraag stellen: waarom maak ik deze film?"

Waarom wilde u De zaak Menten maken?
"Ik werd gevraagd voor De Zaak Menten, nadat ik van Bureau Raampoort een aflevering had geregisseerd. Dat had ik eerder gedaan bij Moordvrouw, Celblok H en Van God Los. Bij Bureau Raampoort verliep de samenwerking met producent NL Film zo fijn, dat we dit nieuwe project zijn aangegaan. Het verhaal van De Zaak Menten kende ik niet. Omdat het waargebeurd is kun je er ongelooflijk mee op je bek gaan."

Cv

Geboren
27 februari 1979, Stompwijk

Opleiding
Filmacademie Amsterdam

Loopbaan
1997: amateurfilm Buy Or Die
2001: afstudeerfilm ­Isabelle
2003: 15.34: Spoor 1
2005: Vet Hard
2006: Shouf Shouf! de serie
2009: Spion van Oranje
2011: Pizzamaffia
2013: Chez Nous
2014: Wiplala
2016: De Zaak Menten (Gouden Kalf)
2017: Het Geheime Dagboek van Hendrik Groen

"Hans is daarbij wel een motiverende factor geweest. Hij zat erbovenop. Ik had zijn boek gelezen, maar dat behandel je vervolgens automatisch als filmscript."

"Door met hem om de tafel te zitten, besef je dat het niet zomaar een script is, maar dat het realiteit is geweest voor hem. Hij heeft Pieter Menten in zijn ogen gekeken en hem achter de tralies gekregen. Je voelde aan alles dat de noodzaak er is dit te vertellen."

Was het voor u een bewuste keuze om na een reeks bioscoopfilms tv-series te gaan maken?
"Niet echt, maar toen het werd uitgezonden realiseerde ik me de kracht van het medium televisie ineens. Mensen hadden het erover. Dat had ik eigenlijk nog nauwelijks meegemaakt op die manier. Je werkt drie jaar aan een speelfilm, dan gaat hij de bioscoop in."

"Als filmmaker werk je al die tijd met het idee dat iedereen op jouw film aan het wachten is. Bij Wiplala hadden we 300.000 bezoekers. Dat schijnt aardig te zijn, maar na een paar weken was de film alweer uit de bioscoop."

"Toen dacht ik wel even: was dit het? Heb ik hier drie jaar voor gewerkt? Daarna kreeg de film nog wel wat prijzen in Amerika en India, maar de erkenning heb ik in Nederland wel gemist. Dat maakt wel dat de urgentie groot moet zijn, wil ik weer een speelfilm maken."

Is erkenning belangrijk?
"Ik vind het altijd het belangrijkste dat mijn ouders de erkenning meekrijgen, eigenlijk. Het is voor jezelf leuk als je ergens wordt genoemd, maar het is veel leuker dat de mensen om je heen dat zien. Ik kan inmiddels ook veel voldoening halen uit het feit dat mensen geraakt worden door een film."

"Ik ben eigenlijk een beetje een brave jongen geworden. Op de Filmacademie was ik nog de rebelse filmmaker die alles wilde laten ontploffen. Een film waarin niemand doodging vond ik saai. Nu ben ik eigenlijk alleen nog maar gefocust op verhaal en casting."

"Ik maak maar even een bruggetje naar de dagboeken van Hendrik Groen: daar merkte ik dat casting echt 75 procent van je product is."

Oliehoek werd na De Zaak Menten gevraagd Het Geheime Dagboek van Hendrik Groen te regisseren. Omroep Max zendt de dramaserie, gebaseerd op de bestseller over het aftakelende leven in een verzorgingshuis in Noord, vanaf 23 oktober uit.

Martin van Waardenberg, groot bewonderaar van de dagboeken, schreef het script. Peter de Smet, de voormalige medewerker van de muziekschool in Noord die schuil gaat achter het pseudoniem Hendrik Groen, was ook aanwezig bij de scriptbesprekingen.

Oliehoek: "Omdat Martin zo'n fan is van het boek, durfde hij het in eerste instantie niet helemaal los te laten. Totdat Peter zei: 'Het is nu een tv-serie, voel je vrij.' Het boek is heel fragmentarisch, voor een tv-serie moest er iets meer spanningsboog in. Ik denk dat dat heel aardig gelukt is."

Ik zag de eerste aflevering; die was best somber. In de openingsscène wordt een overleden mevrouw nogal hardhandig op een brancard gegooid voor een enkeltje begraafplaats.
"Ja. Hendrik zegt het in de serie ook. De dood ligt om de hoek. Het beeld van de openings­scène heb ik letterlijk bij mijn oma gezien. Nadat ze was overleden en wij als familie afscheid hadden genomen, kwam ik erachter dat ik iets was vergeten. Ik ging terug en daar waren de begrafenisondernemers bezig."

"Ze gooiden haar echt in de kist. Dat zag ik. Een heel naar beeld, eigenlijk. Van de andere kant mag je er ook best een beetje om lachen. Pijn en humor liggen dicht bij elkaar in de serie. Er zitten scènes in de serie waarin Hendrik aan de luiers moet."

Eerst staat hij in de apotheek: een oude man aan de luiers, ha-ha-ha. Vervolgens snijden we naar Hendrik naakt voor de spiegel met een luier om. Heel confronterend. Daarna kleedt hij zich aan en krijgt hij langzaam zijn waardigheid terug."

"Het gaat om thema's waar we allemaal mee te maken hebben. Het verval van de mens is fascinerend, het ouder worden. Euthanasie, alzheimer, de noodzaak van vriendschap."

Kees Hulst speelt Hendrik Groen, zijn beste vriend Evert wordt gespeeld door André van Duin. Dat is een brok ervaring op de set.
"Hoe rijk kun je je voelen als regisseur? We hadden niet veel budget, dus moet je werken met wat je hebt. Het verhaal, de acteurs. Toen Kees en André aan boord waren, was het voor mij zeker dat ik dit project wilde doen. Met die twee werken is gewoon bucketlistmateriaal. André kende ik al een beetje, dat was prettig. Ik kan me voorstellen dat je anders toch vooral André van Duin staat te bewonderen."

Beeld Ivo van der Bent

Bent u een regisseur die veel ruimte laat voor discussie?
"Soms zie ik beelden van de set terug en dan schrik ik van hoe lomp en streng ik kan zijn. Ik zit op die momenten behoorlijk in mijn film­koker. Ik deed, toen ik begon met filmmaken, alles zelf. Schrijven, acteren, regisseren, monteren en produceren. Ik weet nog steeds duidelijk hoe ik het wil, maar het is veel toffer om met anderen iets te maken. Daarbij zou je wel gek zijn om niet naar Kees of André te luisteren."

"Vroeger - ik klink nu als een oude man - was ik vooral benieuwd wat een visual effect of ontploffing kon doen. Door meer open te staan voor anderen probeer ik onbevangen te blijven. Dat ik nu met Kees heb mogen werken, twaalf afleveringen lang, is mijn persoonlijke ontploffing geweest. De man beheerst elk facet van het filmmaken. Kees kan scènes heel liefdevol en klein spelen. Zonder dat er ogenschijnlijk veel gebeurt, gebeurt er toch heel veel."

Met Pizzamaffia, Wiplala en Hendrik Groen heeft u nu drie boeken verfilmd. Is dat een prettige manier van werken?
"Ik denk dat je er niet te veel over moet nadenken. Het helpt bij het verkrijgen van financiering; het is makkelijker om een succesvol, bestaand product te verkopen als film."

"Als je de film vervolgens gaat maken is het een handicap, omdat mensen er al een eigen beeld bij hebben bedacht en wat jij vervolgens laat zien daar hoe dan ook van afwijkt. Uiteindelijk moet je al die ruis van buitenaf uitschakelen, anders is er geen beginnen aan."

Het geheime dagboek van Hendrik Groen, vanaf maandag 23 oktober, 22.15 uur, NPO 1

Opgebiecht

Leermeester "Ik heb veel gewerkt met uitvoerend producent Jos van der Linden, die er helaas niet meer is. We hadden een wat wrange start omdat we van een andere generatie zijn. Ik zei steeds tegen hem: dat deden ze misschien in de jaren zeventig, maar nu niet meer. Dat raakte hem. Later heb ik nog Shouf Shouf! met hem gemaakt en konden we het echt goed vinden. Ik had dolgraag meer met hem gemaakt."

De beste uit het vak "Robert Zemeckis. Maar Alfred Hitchcock vind ik ook fantastisch. Hitchcock heeft filmregels bedacht die wij nu vanzelfsprekend vinden, maar dat was baanbrekend. En Zemeckis heeft in alle genres films gemaakt, dat is knap."

De slechtste uit het vak "Als je als regisseur het gevoel hebt dat je alles al weet, is het klaar."

Het beste advies ooit gekregen "Ik kreeg op de Filmacademie les van Harry Kümel. Tijdens mijn derdejaarsfilm ging eigenlijk alles mis. Hij adviseerde mij toen alle videobanden van Alfred Hitchcock te gaan bekijken. Ik heb mezelf opgesloten en alle films bekeken. Dat was een goeie tip."

Het slechtste advies "Dat vind ik moeilijk. Volgens mij gaat het erom wat je er vervolgens mee doet."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden