Plus

Tijdgeestonderzoeker Farid Tabarki: 'Weg met die laat-maar-waaien-mentaliteit'

Farid Tabarki (39) duidt de veranderingen in de maatschappij. Hij voorziet leiders met veel meer 'vrouwelijke kwaliteiten' en roept Nederlanders op zich drukker te maken over de technologische revolutie. "Het lijkt wel of privacy niets waard is."

Farik Tabarki Beeld Lukas Göbel

Farid Tabarki (39) komt vol vaart binnen. De tijdgeestonderzoeker, net terug van een reis naar Mauritius, schudt handen, neemt meteen het laatste nieuws door en benoemt terloops de films die hij 'echt heel snel' moet inhalen.

Tabarki is, zoals hij zegt, een man die ­'altijd aan' staat. De geboren Amsterdammer runt het bedrijf Studio Zeitgeist op het voormalige Marineterrein op Kattenburg ('Wij duiden de tijdgeest en kijken daarbij zo'n vijf tot tien jaar vooruit'). Daarnaast bereist Tabarki de wereld, geeft hij lezingen en gastcolleges, en de laatste maanden scheef hij, naast zijn columns in Het Financieele Dagblad, ook nog het boek Het einde van het midden, over onze 'vloeibare samenleving' waarin voor het midden geen plaats meer is.

"De reisagent en de platenbons kunnen daar al langer over meepraten, maar nu moeten ook de ondernemer, de HR-manager, de ambtenaar en de docent eraan geloven. Hun rol verandert sneller dan ze zelf vermoeden."

Tabarki, volgens de Volkskrant behorend tot de tweehonderd invloedrijkste Nederlanders van dit moment, ziet het als zijn 'moral duty' om de huidige tijd helder en met optimisme te verklaren.

U stelt dat we leven in een woelige tijd: 'Individuen en organisaties kunnen buigen of barsten.' Is het zo erg?
"Het is heftig, ja. Je ziet het om ons heen. Perry Sport, V&D - en er volgen er nog vele, dat is zeker. Er zijn een hoop veranderingen gaande als gevolg van de technologische ontwikkelingen. Het is aan ons om nieuwe antwoorden te formuleren. Dat kunnen mensen ook. Daarom hoeven we de onbekende toekomst ook niet met angst tegemoet te zien."

Tabarki ontvouwt in zijn boek drie tendensen die het traditionele midden ten onder doen gaan. Ten eerste worden tussenpersonen zoals winkeliers en makelaars overbodig en wordt hun rol overgenomen door digitale platformen. Ten tweede verdwijnen banen, juist in het middenkader, vaak vanwege de technologische ontwikkeling. De ­nationale staat ten slotte, boet aan belang in ten gunste van het lokale en internationale niveau.

U spreekt over een technologische revolutie. Daarbij denk ik vooral aan Facebook en Google die alles van me willen weten. Sterker: ze wéten ook bijna alles van me.
"Dat is dé grote kanttekening die ik maak. Ik roep de samenleving op een serieus, kritisch debat aan te gaan waarin we antwoorden formuleren op de vraag wat we ervan vinden dat onze privégegevens handelswaar zijn geworden. De wetgeving loopt achter de werkelijkheid aan. Dus het grote geld slaat momenteel zijn slag. Het verbaast mij dat daarop zo tam wordt gereageerd. Vooral hier in Nederland. Het lijkt wel of ­privacy niets waard is." Hoe komt dat? "De open gordijnen in de Nederlandse huizen zijn veelzeggend. Die open houding hebben we blijkbaar ook als het om data gaat. Laat maar waaien - die mentaliteit. Terwijl data veel geld waard zijn, en daarom ook een verdienmodel kunnen zijn voor mensen die nu buiten de boot dreigen te vallen."

U bent de zoon van een Tunesische vader, een politiek vluchteling die in 1974 naar Nederland kwam, en een Nederlandse moeder. Speelt dat een grote rol in uw werk?
"Moeilijke vraag. Ben ik een idealist of een zakenman? Ik weet wel dat ik bewust voor variatie kies. Ik werk voor de overheid, voor multinationals als Randstad en DSM, maar ik sta net zo graag voor een groep docenten mijn verhaal te doen omdat ik wil dat mijn boodschap wordt gehoord. Ik breng duiding - dat is mijn werk -, maar ik bied ook een maatschappelijke context. Dat laatste hoef ik niet te doen; dat komt voort uit engagement."

U woont op Kattenburg in het Centrum van Amsterdam. Hoe kijkt u naar de ­almaar duurder wordende stad?
"De verschillen worden groter. Door de druk van het toerisme zal die ontwikkeling moeilijk te stoppen zijn. Aan de andere kant: in vergelijking met andere steden in de wereld leven wij in een wonder van saamhorigheid, ook al is er natuurlijk wrijving. Ik heb voor Open Society Foundations van George Soros onderzoek gedaan in Nieuw-West. Dat ging over de leefbaarheid van die buurt in vergelijking met probleemwijken in Marseille, Parijs en Londen. Er werd een Amerikaanse specialist ingevlogen die verslag deed van het project. Die man schoot ter plekke in de lach en zei: 'So this is your ghetto?' In zijn optiek was Nieuw-West een welvarende, vrolijke wijk. Die vond het hier helemaal nergens over gaan."

Op uw derde verhuisde u van de Bijlmer naar Zoetermeer. Wanneer kwam u weer terug naar Amsterdam?
"Rond mijn twintigste, nadat ik actief werd in de Studentenvakbond en politieke wetenschappen ging studeren aan de UvA. Dat kon ­eigenlijk niet anders."

Voor iemand die van zijn stad houdt, bent u opvallend veel op reis.
"Ik ben net terug uit Mauritius. Dat was mijn 135ste land. Ik heb er nog 63 te gaan."

Hoe bedoelt u dat precies?
"Ik heb me voorgenomen alle landen van de wereld te bezoeken. Als jongen van zestien ging ik naar het filmfestival van Rotterdam. Daar zag ik de hele wereld in de bioscoop. Ik zal nooit vergeten dat ik in Lantaren/Venster dolgelukkig naar totaal onduidelijke Vietnamese films zat te kijken. Nu ben ik in de omstandigheid dat ik voldoende verdien om die reizen in het echt te maken. Dus ben ik dat gaan doen."

Farid Tabarki Beeld Lukas Göbel

Dat klinkt mooi, maar er spreekt ook een zekere onrust uit.
"Ik vind het een verrijking. Ik was een paar weken geleden nog in Togo en Benin. Dat leverde me meteen twee columns op, en ik ben weer net even anders naar de wereld gaan kijken. Reizen biedt voeding aan de analyses die ik maak. Ik heb mijn persoonlijke interesses - ik lees zes kranten per dag -, maar het echte inzicht krijg je pas als je zelf ergens hebt rondgekeken."

Een echte tijdsgeestonderzoeker laat zich niet door grenzen beteugelen?
Lachend: "Nou ja, het zit gewoon in me. En inderdaad: ik laat me niet snel wegsturen. Iran kwam ik moeilijk in. Vanwege mijn naam en mijn uiterlijk dachten ze dat ik een Iraniër was en werd me een visum geweigerd. Na veel ingewikkelde gesprekken is ook dat goed gekomen. Gelukkig maar; het land was zo veel leuker dan ik, op basis van de ­berichtgeving, veronderstelde. Ik zat echt angstig in het vliegtuig. Dan kom je daar aan, en wat blijkt: allemaal aardige mensen. Dat is toch schokkend? Dat je er altijd maar weer intrapt; in de clichés waarmee wij voortdurend worden gevoed."

Heeft u in Nederland vaak last van uw achtergrond?
"Iedere Nederlander met een niet-Nederlandse achtergrond stuit wel eens ergens op. Ook tegen mij wordt zo nu en dan gezegd dat ik 'zo goed' Nederlands spreek. Dat gebeurt óók in gesprekken met de zogenaamde ruimdenkende, kosmopolitische Nederlanders. Maar verder valt het in mijn dagelijks leven wel mee."

Of sluit u zich er misschien voor af?
"Ik heb mijn eigen leven gecreëerd. Met een bedrijf dat door mij wordt geleid. Dan is de kans om tegen discriminerende collega's aan te lopen gering. Het ondernemerschap onder Nederlanders met een niet-Nederlandse achtergrond is niet voor niets zo groot. Door een eigen zaak te beginnen, behoeden ze zichzelf voor een hoop problemen."

Wat zegt u eigenlijk tegen mensen die u prijzen voor uw goede Nederlands?
"Ik ben altijd stupéfait. Normaal ben ik nogal ad rem, maar op zo'n moment klap ik dicht."

Doet u er iets tegen?
"Ik volg het debat op de voet en ik trek me het lot van andere minderheidsgroepen aan. Dus intellectueel maak ik me wel druk. Op persoonlijk vlak eerlijk gezegd niet."

Wat zegt de tijdsgeestonderzoeker in u hierover?
"Als ik moet kiezen tussen democratie of rechtsstaat, zeg ik meteen: rechtsstaat. Omdat ik niet zo geloof in het gelijk van de meerderheid. Dat heeft iets engs, iets dreigends ten opzichte van de minderheid. Mijn vader heeft me vaak gezegd: 'Je moet je overal goed gedragen. Want wij zijn hier te gast. Vergeet dat niet, Farid.' Dat is best heftig, vooral omdat ik, anders dan in zijn geval, hier helemaal nooit te gast ben. Het kan goed zijn dat ik me daarom meer dan gemiddeld bewust ben van de positie van minderheden in dit land. Die positie is, voor alle duidelijkheid, veel minder gelijk dan we hier denken. In die zin is het zelfbeeld van de Nederlanders niet op orde."

In uw boek wijst u de lezer erop dat we leven in tijden van grote veranderingen. Hoe kunnen we die waarnemen?
"De middenklasse verdwijnt. Dat is een feit. We zitten in een overgang van een gestructureerde, hiërarchische samenleving naar een open, vloeibare samenleving. Bij die overgang horen verliezers. Dat is het midden. Op termijn vinden die mensen wel weer een nieuwe plek, maar de komende tien, vijftien jaar zullen zij niet allemaal kunnen aanhaken. Want er komt niet gelijk een nieuwe V&D op, of een nieuwe Perry Sport. Ook de 9000 mensen die eruit moeten bij de Rabobank zullen pas weer een positie kunnen bekleden als ze gewend zijn geraakt aan de nieuwe waarden en regels."

Noemt u ter concretisering eens zo'n nieuwe waarde.
"Een vraag is: hoeveel hechten we nog aan bezit? De jongere generatie denkt daar echt anders over. Dat begint bij het hebben van een muziekcollectie. Dat kennen ze niet, omdat ze gewend zijn alles te streamen. Ook een eigen auto wordt steeds meer als gedoe ervaren. Daarom delen ze die liever. Dat geldt eveneens voor huizen. Liever goedkoper met elkaar in een woning dan krom liggen voor een eigen huis. Traditioneel bezit is niet meer gekoppeld aan status."

Jeugdfoto Beeld -

Heeft u nog een voorbeeld?
"De toekomstige leider heeft meer vrouwelijke dan mannelijke kwaliteiten. Zoals mens en machine in de toekomst zullen moeten samenwerken voor optimale resultaten, zullen mannen en vrouwen dat ook moeten doen. Daarbij gaat het niet zozeer om het geslacht van de personen in kwestie, maar eerder om het benutten van diversiteit. Harvard Business Review onderzocht onder 64.000 mensen wat ze als belangrijkste competenties voor moderne leiders zagen en of die als mannelijk of als vrouwelijk konden worden getypeerd. Acht van de tien - zoals expressie, toekomstgerichtheid, redelijkheid, loyaliteit, flexibiliteit, geduld - staan aan de vrouwelijke kant. Slechts twee - besluitvaardigheid en weerbaarheid - aan de mannelijke kant."

U bent een rondreizend circus met een ­serieuze boodschap. Denkt u, als u voor een zaal met hoogwaardigheidsbekleders staat, nog wel eens terug aan het jongetje in de Bijlmer dat u eens was?
"Ik wil actief bijdragen. Aan de maatschappij. Dat is een innerlijke behoefte, die vast te maken heeft met mijn achtergrond. Ik vind het belangrijk een kritische houding aan te nemen. Er wordt momenteel veel gediscussieerd over Facebook, dat naaktfoto's weert en zich daarmee te conservatief zou ­opstellen. Ik weet uit ervaring, uit de tijd dat ik me intensief met het sociale netwerk Hyves bemoeide, dat mensen die bescherming echt nodig hebben. De goegemeente zet alles online, tot de meest intieme zaken aan toe. Zonder ook maar even na te denken. Ik wil die mensen erop wijzen hoe onverstandig dat is."

Farid Tabarki Beeld Lukas Göbel

Waarom?
"Ik denk toch dat het te maken heeft met een rechtvaardigheidsgevoel. In Nederland is alles goed geregeld. Dat moet zo blijven. Intussen staan kernwaarden onder druk. Kijk naar die man die een foto van zichzelf online plaatste met een racistische tekst over doelman Kenneth Vermeer. Op zich kwalijk, natuurlijk. Maar vervolgens wordt die man in het openbaar aan de schandpaal genageld. Zijn naam en telefoonnummer gaan op internet rond, en hij wordt op zijn werk meteen op non-actief gesteld. Dat raakt de basis van onze rechtsstaat. Wij zijn het toch met elkaar eens dat iemand alleen een verdachte is en blijft totdat de rechter heeft beslist of je werkelijk schuldig bent? Pas dan hoort de straf te volgen. Nu wordt iemand voor het leven veroordeeld terwijl we amper iets van hem of de zaak weten. Ook een belangrijke vraag op dit moment: functioneert onze rechtsstaat in de vloeibare samenleving nog wel?"

Wat doen we daaraan?
"Hard hierover nadenken. Discussies voeren. Het bewustzijn vergroten. Reuring maken, en eindelijk wakker worden. Kijk naar de gezondheidszorg. Als we een goede manier vinden om op een veilige manier data op te slaan, kan dat betekenen dat we vooraf zien welke ziektes een persoon gaat krijgen. Daar kunnen de medicijnen op worden aangepast, wat betekent dat we veel minder ziek zullen worden."

Nog even terug naar de Bijlmer. U woonde daar maar een paar jaar. Heeft u nog een band met die tijd?
"Ik ben in de flat Egendonk geboren, en die is er niet meer. Vanuit de E-buurt verhuisden we naar Zoetermeer, omdat de Bijlmer destijds niet zo groen en opgewekt was als nu. Ik heb de kans gehad te worden wie ik ben. Daardoor ben ik en blijf ik een optimist. Ik maak onderscheid tussen bijgelovige onheilstijdingen en waarschuwingen dat we het als mensheid tegenwoordig wel érg bont maken. Ons klimaat warmt op, de brandstoffen en grondstoffen zijn eindig en aan exponentiële groei komt op een gegeven moment een einde. Dat vergt intelligente oplossingen, wellicht zelfs een radicale koerswijziging. Mensen zijn daartoe in staat; we hebben de afgelopen eeuwen niet anders gedaan."

U zat zo'n tien jaar geleden in het partijbestuur van GroenLinks. Denkt u weleens aan een terugkeer naar de politiek?
"Dat was in het tijdperk van Pim Fortuyn. Genoeg actie, dus. Maar ik zie mezelf niet echt als een politicus in de klassieke zin. Wat is politiek actief? Door mijn publiek een spiegel voor te houden over deze tijden ben ik voor mijn gevoel al zeer politiek bezig."

Komt u eigenlijk wel aan ontspanning toe?
"Ontspanning? Hoe bedoelt u dat?" U wekt de indruk weinig vrije tijd te hebben, in de zin van: dat het niet over werk gaat. "In mijn ideale leven zou ik de hele dag lezen. Kranten, magazines; kom maar op met die informatie. En ik ga veel naar de bioscoop. Echt ontspannen doe ik trouwens in het vliegtuig. Zittend in mijn stoel, vastgeklemd in zo'n veiligheidsgordel: de totale ­beperking van die situatie ervaar ik als de ­ultieme vrijheid. Alleen dan ben ik in staat om echt niets te doen."



Het Einde Van Het Midden. Farid Tabarki. Uitgeverij Atlas Contact. Verschijningsdatum: 8 maart.


CV

Farid Tabarki
16 november 1976, ­Amsterdam

1994-1997
Technische bedrijfskunde, Haagse Hogeschool

1998-2003
Politieke wetenschappen, UvA

2000
Oprichter en eigenaar van Studio Zeitgeist

2000-2004
Onderzoeker bij de denktank Kennisland

2004-2007
Hoofdredacteur en presentator MTV Coolpolitics

2012
Trendwatcher of the Year

2013
Gekozen tot invloedrijkste Nederlander onder de 40

Farid Tabarki woont samen in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden