Plus

Theodor Holman over Peter van Straaten: een meester van de subtekst

Peter van Straaten kreeg dinsdag andermaal de Inktspotprijs voor beste politieke tekening. Juryvoorzitter Theodor Holman over het meesterschap van de oud-Parool­tekenaar.

De tekening, uit de Volkskrant, waarmee Peter van Straaten dit jaar de Inktspotprijs won Beeld Peter van Straaten

Peter van Straaten is onmiskenbaar een groot kunstenaar. Een dubbel­talent. Hij kan meesterlijk tekenen, en hij kan meesterlijk schrijven. Bij zijn politieke prenten weet hij beide talenten te combineren.

Een mooi voorbeeld is de tekening waarmee hij de Inktspotprijs 2016 heeft gewonnen. Hij won de prijs voor de vijfde keer.

Je ziet twee vrouwen. De een is enigszins bekakt en de ander zou een vrouw kunnen zijn uit Suriname, Marokko, Syrië, Indonesië. Je moet goed kijken hoe het getekend is. Met een paar lijnen, expres wat vaag. Daaronder staat de tekst: "Ik ben geen vluchteling. Ik woon al twintig jaar naast u."

Het gekke is dat je aan één zo'n regel kunt zien wie de literaire vaders zijn van Van Straaten: Carmiggelt, Nescio en Elsschot. Carmiggelt voerde in zijn Kronkels vaak 'gewone mensen' op. Een echtpaar, twee mannen aan de bar, of - zoals hier - twee vrouwen.

Van Nescio heeft Peter het ultiem lichtvoetige met een bittere rand, en de invloed van Elsschot zie je in de subtekst van de zin. De ene vrouw heeft de ander niet alleen nooit gezien, ze heeft een verkeerd oordeel over haar buurvrouw. In die paar woorden wordt een behoorlijk schrijnend verhaal verteld.

Pijnlijk misverstand
Het is politiek ook een veelzeggende prent. Het gaat er niet om of je voor of tegen vluchtelingen bent; de actualiteit veroorzaakt hier een pijnlijk misverstand. Als kijker moet je lachen, maar je voelt ook een plaatsvervangende schaamte. Al jaren denk ik dat Peter dat expres wil: dat we ons generen.

Het is niet dat hij ons een spiegel voorhoudt, hij wil vooral laten zien wat wij in die spiegel vermijden als we naar onszelf kijken.

Een andere politieke tekening van het afgelopen jaar om te illustreren: twee mannen voor een groot huis, handen in de zakken van de pakken. De een zegt tegen de ander: "We hadden in ons dorp maar twee vluchtelingen en die hebben we doorgestuurd."

Alles is hier weer pijnlijk.

Het is iets wat Peter vaak doet: een taartpunt uit het dagelijkse leven ­nemen en daar een schrijnende wending aan geven. Dat hij verrekte goed met de tekenpen overweg kan, versterkt altijd die teksten.

Schlemielen
Hij voert, zo valt op, meestal vervelende mensen op die er precies zo uitzien als u en ik. We kennen ze. Of we herkennen ze.

De tekening, uit de Volkskrant, waarmee Peter van Straaten dit jaar de Inktspotprijs won Beeld Peter van Straaten

De politieke prenten van Peter zijn feitelijk een voortzetting van zijn andere werk. Politici zijn schlemielen, net als wij, en wat Peter tekent en wat hij bespot, zijn de consequenties die de politiek voor die schlemielen heeft. Hij is betrokken bij het menselijk tekort. Een meester van de subtekst. Van datgene wat niet wordt gezegd en niet wordt getekend.

Onlangs stopte hij met tekenen. De ouderdom had zijn hand al onvast gemaakt en hij voelde dat die steeds onvaster werd.

Hij is de meest hilarische, humoristische tekenaar die Nederland ooit heeft gekend. De beste dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden