Ten slotte

Theo Verbey, een van de begaafdste componisten van zijn generatie (1959-2019)

Theo Verbey was een van de meest begaafde componisten van zijn generatie, in Nederland en daarbuiten. Zondag 13 oktober overleed hij op 60-jarige leeftijd.

Theo Verbey Beeld Simon van Boxtel

Op 31 januari 2020 gaat bij het Koninklijk Concertgebouworkest Ariadne in première, het nieuwste stuk van de internationaal gelauwerde Amsterdamse componist, muziektheoreticus en docent Theo Verbey. Hij zal het applaus niet meer meemaken. Op zondag 13 oktober is Verbey overleden op 60-jarige leeftijd, volkomen onverwacht, behalve voor hemzelf. Hij leed al langere tijd aan depressies. Vrijdag is hij in stilte begraven.

Verbey was, kort en goed, een van de begaafdste componisten van zijn generatie, in Nederland en daarbuiten. Na zijn studie bij Peter Schat en Jan van Vlijmen maakte hij in 1989 zijn officiële debuut met het 42 minuten lang voortrazende ensemblewerk Aura (1985). Hij zou het zijn ‘proefschrift in modernistische stijl’ noemen en keek er later, toen zijn componeerstijl was geëvolueerd naar een minder complexe, toegankelijker toontaal vol historiserende ondertonen, met grote zelfkritiek naar. “Het was pure ambitie, een ambitie die ik nu ook niet helemaal meer begrijp,” zegt hij in het boek Van Andriessen tot Zappa

Na Aura schreef hij virtuoze, glinsterende, kleurrijke en betoverende ensemblestukken als Inversie en Expulsie, duidelijk beïnvloed door Boulez, waaruit ook toen al een groot vakmanschap en technische beheersing van de kunst van het instrumenteren sprak. Dat had hij eerder ook al bewezen in zijn formidabele orkestratie van Alban Bergs Piano Sonata Opus 1, dat gretig door Riccardo Chailly, de toenmalige chef-dirigent van het Concertgebouworkest, op het programma werd gezet. Tientallen dirigenten uit de hele wereld zou Chailly’s voorbeeld volgen. Voor Verbey betekende het zijn internationale doorbraak. Heel mooi is ook zijn ‘voltooiing’ van Stravinsky’s Les noces, in de versie van 1919, voor stemmen, pianola, twee cimbaloms, harmonium en slagwerk.

Ook voor minder ingewijden

Zijn ontwikkeling en zijn wens een grotere verstaanbaarheid te bereiken, mondde in 2004 uit in de schitterende Fractal Symphony, vernoemd naar een concept uit de fractale geometrie, dat hem hielp op een hecht doortimmerde manier de tijd te structureren. Gecombineerd met heldere, in de tonaliteit verankerde harmonieën leverde dat sterke stukken op als het Klarinetconcert (2005) en het Pianoconcert (2006) – ook voor minder ingewijde oren prachtige stukken.

Indrukwekkend was ook zijn cantate Traurig wie der Tod, in 2015 door het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor uitgevoerd als feeststuk voor het heropende Tivoli/Vredenburg. Met groot effect hintte Verbey hier naar de grote passies van Bach.

Een van zijn stokpaardjes was de rol van de ‘grote dirigent’, die hij als een belangrijke factor zag in de neerwaartse spiraal waarin de eigentijdse muziek zich bevindt. Beroemde dirigenten staan repertoirevernieuwing in de weg, vond hij. Als consequentie van dat blijven vasthouden aan de steeds ouder wordende canon zag hij ‘dat klassieke muziek geen contact meer heeft met grote delen van de samenleving, omdat de muziek die wordt uitgevoerd steeds verder bij de mensen vandaan is komen te staan’.

Het laatste grote orkestwerk van zijn hand dat hij hoorde, was de première van After The Great War, in 2018 in Finland. Dat stuk werd op 12 oktober 2019 voor het eerst in in Amsterdam uitgevoerd. Niemand in de zaal kon toen weten dat Verbey daags erna niet meer zou leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden