10 jaar later

Theo van Gogh was een lastpost met een heftig filminstinct

Het is zondag alweer 10 jaar geleden dat Theo van Gogh op de Linnaeusstraat in Amsterdam werd vermoord. Met een viertal artikelen uit het archief blikken we terug op het leven van de columnist en filmmaker. Vandaag: over Theo als pestkop en filmmaker met een heftig filminstinct, gepubliceerd in Het Parool op 2 november 2004.

Beeld Hollandse Hoogte

In 1981 stormde de autodidactische filmmaker Theo van Gogh het nogal ingeslapen Nederlandse filmwereldje binnen met 'Luger', een van spaarcenten aan elkaar hangende film die volgens de kritieken getuigde van 'een heftig filminstinct'.

De film betekende bovendien het debuut van boezemvriend Thom Hoffman, en zonder overdrijving kan worden gezegd dat de Nederlandse filmwereld nadien nooit meer hetzelfde is geweest.

Tegenover elke klacht over het gebrek aan geld voor Nederlandse films stelde Van Gogh vanaf 1981 zijn 'heftige filminstinct', dat hem, geld of geen geld, tot een aanzienlijke productie bracht. In zijn onstuimige beginjaren werd hij wel eens 'de Fassbinder van de lage landen' genoemd, eveneens vermaard door zijn intense levensstijl en compromisloze houding.

Eerste relletje
Het eerste relletje rond zijn persoon was met 'Luger trouwens ook geboren. Dierenliefhebbers maakten bezwaar tegen een scène waarin een stel jonge katjes in een wasmachine werd gesmeten. Van Gogh was ook in zijn films vaak een provocateur of op zijn minst een pestkop. Later had hij zijn website 'De gezonde roker' als uitlaatklep om zijn strijd te voeren, maar in zijn vroege films kwamen verbijsterde filmcritici nog wel eens hun naam tegen, gegeven aan bijzonder onplezierige personages.

Zijn doorbraak kwam met het ontroerende 'Een dagje naar het strand' uit 1984, een verfilming van de novelle van Heere Heeresma. Het maakte duidelijk dat hij een bijzonder begenadigde acteursregisseur was. Hij maakte zijn hele carrière verrassende keuzes. Hij ontdekte Tara Elders, die hij een hoofdrol gaf in de prijswinnende tv-serie 'Najib en Julia'. En hij gaf Katja Schuurman de hoofdrol in 'Interview' (2003), tegenover acteerkanon Pierre Bokma.

Even leek hij de traditionele kant op te gaan met een echte romanverfilming. 'Terug naar Oegstgeest' (1987) was een mooie verfilming van de autobiografische roman van Jan Wolkers, maar Van Gogh had kennelijk behoefte aan de vrije hand en maakte in die tijd ook Loos en Charley. Bij de persvoorstelling van 'Loos' hielp de regisseur de filmrecensenten een handje door tomaten uit te delen. De tomaten bleven op zak, de kritieken waren matig en het publiek bleef ook weg.

Columnist en onruststoker
Even leek zijn filmcarrière plaats te maken voor een fulltime carrière als columnist en onruststoker. Maar de film bleef lokken: 'Ik wil heus het columnistenschap verdedigen, maar filmmaken is toch het leukste wat er is. Een close-up op een groot scherm is verpletterend.'

Zijn honger naar het filmdoek leidde in 1993 zelf tot een kortstondige flirt met 'old school' producent Matthijs van Heijningen. Samen maakten ze Vals licht, naar de roman van Joost Zwagerman.

De film liep matig, Van Gogh voelde misschien dat hij te veel aan de leiband van de producent had gelopen en maakte een jaar later het kleinschalige, snel gedraaide 06, verfilming van een toneelstuk over twee mensen die een relatie via de telefoon hebben.

Geen violen
Het menselijke tekort, de wanhopige zoektocht naar liefde, de door de noodlot gedreven personages, dat werd steeds meer het terrein waarop Van Gogh zich bewoog. 'Het is niet mijn bedoeling dat iedereen er met tranen in de ogen naar zit te kijken. Ik zoek kilte. Geen violen voor mij,' zei hij over de getergde figuren uit 'Vals licht'.

Met Gijs van de Westelaken als vaste producent en Theodor Holman als vaste scenarioschrijver had hij de laatste jaren een solide achtergrond. Na allerlei omzwervingen leek hij zich helemaal over te geven aan 'het heftig filminstinct' dat zijn debuut markeerde. Over een maand zou de nieuwste Van Gogh in première gaan: '06-05', over de moord op Pim Fortuyn.

Beeld -
Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden